Công nghệ đang tạo ra những thay đổi đáng kể trong công tác trọng tài thể thao tại Việt Nam, từ VAR ở V-League đến hệ thống chấm điểm điện tử và các thiết bị hỗ trợ phân tích tình huống. Những công cụ này giúp nâng cao độ chính xác, nhưng cũng đặt ra yêu cầu mới về chuyên môn và khả năng làm chủ thiết bị.

Trong bóng đá, những quyết định liên quan đến bàn thắng, phạt đền, thẻ đỏ trực tiếp hay xác định nhầm cầu thủ bị phạt có thể ảnh hưởng lớn đến kết quả trận đấu. Tuy nhiên, nhiều tình huống diễn ra rất nhanh, bị che khuất tầm nhìn hoặc khó quan sát từ vị trí của trọng tài trên sân. Công nghệ video hỗ trợ trọng tài (VAR) được đưa vào sử dụng nhằm giảm thiểu những sai sót nghiêm trọng trong các trường hợp thuộc phạm vi can thiệp.

Theo Hội đồng Bóng đá quốc tế (IFAB), VAR không có nhiệm vụ xem xét lại mọi quyết định. Công nghệ này tập trung vào bốn nhóm tình huống: bàn thắng, phạt đền, thẻ đỏ trực tiếp và nhầm lẫn danh tính cầu thủ bị phạt. Trọng tài chính vẫn là người đưa ra quyết định cuối cùng theo luật thi đấu.

Tại Việt Nam, VAR đã được triển khai ở V-League từ năm 2023, đánh dấu bước tiến trong việc ứng dụng công nghệ vào tổ chức các giải bóng đá chuyên nghiệp. Hệ thống cho phép tổ trọng tài kiểm tra lại hình ảnh từ nhiều góc quay, qua đó có thêm dữ liệu để đánh giá những tình huống khó quan sát trực tiếp.

Công nghệ này giúp tăng khả năng kiểm chứng các quyết định, nhưng không loại bỏ hoàn toàn tranh cãi. Những tình huống cần đánh giá mức độ va chạm, tính chất hành vi hoặc cách diễn giải luật vẫn có thể dẫn đến ý kiến khác nhau. VAR cung cấp thêm thông tin cho trọng tài chứ không thay thế hoàn toàn khả năng phán đoán của con người.

Theo thống kê về VAR được công bố vào tháng 1/2026, VAR đã can thiệp 25 tình huống trong giai đoạn 1 mùa giải bóng đá chuyên nghiệp quốc gia 2025-2026, trong đó có 18 lần trọng tài chính trực tiếp xem lại màn hình. Thống kê này cho thấy VAR đã tác động đáng kể vào các trận đấu của bóng đá Việt Nam. Để đáp ứng với công việc khi có VAR, lực lượng trọng tài ở Việt Nam đã được nâng cao năng lực với các khóa đào tạo kỹ năng và tập huấn nâng cao với VAR.

Ngày 28/8/2026, Liên đoàn Bóng đá Việt Nam (VFF) phối hợp với Công ty CP Bóng đá chuyên nghiệp Việt Nam (VPF) tổ chức khai mạc khóa tập huấn giám sát trọng tài, trọng tài đầu mùa các giải bóng đá chuyên nghiệp quốc gia 2026/27 tại trụ sở VFF. Khóa tập huấn có sự tham gia của 29 giám sát và 84 trọng tài, trợ lý trọng tài, trong đó có 41 trọng tài đã được cấp chứng chỉ VAR.

Các học viên sẽ được cập nhật Luật thi đấu, hướng dẫn chuyên môn mới, đồng thời đánh giá và rút kinh nghiệm từ mùa giải 2025/26 nhằm thống nhất phương pháp xử lý tình huống, tăng cường sự phối hợp giữa các lực lượng trọng tài.

Đáng chú ý, VAR tiếp tục là nội dung trọng tâm. Các học viên thực hành trên thiết bị mô phỏng, cập nhật quy trình VAR (VAR Protocol) và phân tích những tình huống thực tế để nâng cao khả năng sử dụng công nghệ, phối hợp giữa trọng tài trên sân và tổ trọng tài VAR.

Ông Trần Anh Tú, Phó Chủ tịch LĐBĐVN, Chủ tịch HĐQT Công ty VPF cho biết đây là khóa đào tạo VAR thứ 5 được tổ chức tại Việt Nam, đồng thời là khóa đầu tiên do LĐBĐVN trực tiếp chủ trì, với sự phối hợp về chuyên môn và kinh nghiệm của VPF. Theo ông Trần Anh Tú, sau thời gian được triển khai tại các giải đấu quốc nội, công tác VAR tại Việt Nam đã có những bước tiến tích cực. Tuy nhiên, việc vận hành công nghệ này vẫn đặt ra không ít thách thức, bởi VAR là một lĩnh vực kỹ thuật phức tạp, đòi hỏi trọng tài không chỉ nắm vững quy trình mà còn phải có khả năng xử lý tình huống và bản lĩnh nghề nghiệp

Đánh giá về quá trình triển khai VAR, ông Đặng Thanh Hạ – Trưởng Ban Trọng tài LĐBĐVN cho rằng việc áp dụng công nghệ VAR trong 3 mùa giải qua đã mang lại những chuyển biến tích cực, góp phần hỗ trợ trọng tài đưa ra các quyết định chính xác hơn, đồng thời nâng cao tính công bằng trong các trận đấu.

Tuy nhiên, theo ông Đặng Thanh Hạ, đội ngũ trọng tài VAR Việt Nam hiện vẫn phải cải thiện ở hai khía cạnh chính là công nghệ và tâm lý. Về công nghệ, VAR tại Việt Nam hiện mới được sử dụng ở mức cơ bản. Trong một số tình huống, góc quay chưa đủ rõ hoặc chưa cung cấp đầy đủ thông tin cần thiết, khiến trọng tài gặp khó khăn khi đánh giá những pha bóng phức tạp.

Về yếu tố tâm lý, các trọng tài trong phòng VAR đôi khi còn gặp khó khăn trong việc nhận diện và đưa ra cơ sở thuyết phục để xác định sai sót của trọng tài chính. Ở chiều ngược lại, trọng tài trên sân cũng cần tránh tâm lý phụ thuộc vào VAR, qua đó duy trì sự chủ động và quyết đoán trong quá trình điều hành trận đấu.

Từ thực trạng nói trên, việc áp dụng VAR ở V-League đã tăng tính chuyên nghiệp hóa của bóng đá Việt Nam, giúp V-League bắt kịp xu hướng thế giới. Mặt khác, việc áp dụng VAR cũng đòi hỏi về nhân lực và đặt ra bài toán đối với việc đào tạo, nâng cao năng lực của đội ngũ trọng tài tại Việt Nam. Có VAR, trọng tài rõ ràng được hỗ trợ để xử lý các tình huống nhưng bản thân trọng tài cũng phải nâng cao trình độ, năng lực để nắm bắt và áp dụng VAR một cách tốt nhất, để đưa ra những quyết định chính xác trên sân cỏ.

Trong thể thao thành tích cao, chênh lệch rất nhỏ về thời gian, khoảng cách hoặc điểm số có thể quyết định thứ hạng và huy chương. Vì vậy, các thiết bị điện tử ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc ghi nhận và xử lý kết quả.

Hệ thống đo đếm thành tích thể thao thường bao gồm thiết bị đo thời gian, cảm biến, bảng hiển thị kết quả và phần mềm xử lý dữ liệu. Tùy từng môn, hệ thống có thể tự động ghi nhận thời điểm vận động viên hoàn thành phần thi, tổng hợp điểm số hoặc truyền kết quả đến bảng điện tử. Cách làm này giúp giảm thao tác thủ công, rút ngắn thời gian công bố thành tích và hạn chế một số sai sót trong quá trình nhập liệu.

Trong môn Taekwondo, hệ thống giáp điện tử và thiết bị cảm biến được sử dụng để ghi nhận những đòn đánh hợp lệ theo các tiêu chí kỹ thuật của môn võ. Công nghệ này giúp giảm sự phụ thuộc hoàn toàn vào quan sát bằng mắt thường, đặc biệt với những tình huống ra đòn nhanh. Bên cạnh đó, video replay tạo điều kiện để trọng tài xem lại những tình huống cần kiểm tra trước khi đưa ra quyết định.

Taekwondo Việt Nam đẩy mạnh nâng cao trình độ trọng tài thông qua hợp tác với Liên đoàn Taekwondo Thế giới (WT), nổi bật là các khóa bồi dưỡng trọng tài quyền quốc tế lần thứ 63 và trọng tài đối kháng quốc tế lần thứ 157 tổ chức tại TP.HCM. Theo Cục Thể dục thể thao Việt Nam vào tháng 3/2026, chương trình đào tạo tập trung cập nhật luật thi đấu, nâng cao khả năng phân tích kỹ thuật và chuẩn hóa công tác chấm điểm.

Đáng chú ý, các học viên được thực hành với hệ thống video replay và làm quen với công nghệ chấm điểm ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).

Một ví dụ khác là bóng chuyền, nơi công nghệ video Challenge Eyes được sử dụng để hỗ trợ kiểm tra những tình huống gây tranh cãi. Video Challenge Eyes đã được áp dụng tại các giải đấu của bóng chuyền Việt Nam trong nhiều năm qua. Hệ thống này cho phép xem lại hình ảnh từ nhiều góc quay để kiểm tra các tình huống thi đấu.

Việc có hình ảnh hỗ trợ giúp trọng tài xem xét lại những quyết định liên quan đến diễn biến trên sân, qua đó tăng khả năng đưa ra kết luận dựa trên bằng chứng trực quan. Tuy nhiên, video chỉ phát huy hiệu quả khi được vận hành đúng quy trình, hình ảnh đáp ứng yêu cầu và trọng tài hiểu rõ trường hợp nào được phép yêu cầu xem lại theo luật thi đấu.

Ngoài ra, các trọng tài ở môn MMA ở Việt Nam cũng đã được tiếp cận và đào tạo để sử dụng công nghệ chấm điểm điện tử. Ngày 11/11/2025, Liên đoàn Võ thuật tổng hợp Việt Nam (VMMAF) khai giảng lớp tập huấn Luật thi đấu MMA châu Á năm 2025 tại Trường Đại học Hoa Sen, TP.HCM, với 85 học viên là trọng tài, huấn luyện viên và điều phối viên chuyên môn đến từ 18 tỉnh, thành.

Học viên được tiếp cận hệ thống chấm điểm điện tử SmartScore, hỗ trợ ghi nhận đòn đánh và tính điểm theo thời gian thực. Nội dung tập huấn còn có các tình huống mô phỏng trận đấu, giúp học viên thực hành xử lý tranh chấp điểm, lỗi thi đấu và chấn thương.

Bên cạnh đó, chương trình hướng dẫn quy trình kiểm định y sinh trước và sau thi đấu, nhận biết chấn thương vùng đầu, đánh giá chỉ số hồi phục và tạm dừng trận đấu khi cần thiết nhằm bảo đảm an toàn cho võ sĩ.

Theo VMMAF (Liên Đoàn Võ Thuật Tổng Hợp Việt Nam), khóa học góp phần chuẩn hóa luật thi đấu, nâng cao năng lực chuyên môn và khả năng ứng dụng công nghệ của đội ngũ trọng tài, huấn luyện viên.

Nhìn chung, công nghệ đang tạo ra những thay đổi đáng kể trong công tác trọng tài ở nhiều môn thể thao tại Việt Nam. Tuy nhiên, hiệu quả của những công nghệ này phụ thuộc lớn vào năng lực sử dụng của đội ngũ trọng tài.

Chính vì vậy, tập huấn và đào tạo chuyên môn trở thành yêu cầu song hành với quá trình đầu tư thiết bị. Trọng tài cần nắm vững quy trình vận hành, hiểu giới hạn của công nghệ, biết cách phân tích dữ liệu và xử lý tình huống khi hệ thống gặp sự cố.

Rõ ràng, công nghệ không đồng nghĩa với việc loại bỏ vai trò của trọng tài. Ngược lại, khi có thêm công cụ hỗ trợ, trọng tài càng phải nâng cao năng lực chuyên môn, khả năng phân tích và trách nhiệm trong từng quyết định. Máy móc có thể cung cấp dữ liệu, nhưng việc vận dụng luật thi đấu và đánh giá những tình huống cần phán đoán vẫn đòi hỏi con người.

Trong giai đoạn hiện nay, trọng tài Việt Nam không chỉ cần làm chủ luật thi đấu mà còn phải thích ứng với môi trường điều hành ngày càng dựa nhiều hơn vào dữ liệu và công nghệ. Vì thế, đầu tư thiết bị cần đi kèm chương trình đào tạo thường xuyên, thực hành tình huống và đánh giá năng lực sau tập huấn. Đây là cơ sở để công nghệ thực sự phát huy hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng điều hành thi đấu và tính công bằng của các giải thể thao tại Việt Nam.