Võ thuật truyền thống không chỉ được lưu giữ trong những bài quyền, thế đánh hay cuốn sách cổ, mà còn nằm trong kinh nghiệm của các võ sư và quá trình truyền dạy qua nhiều thế hệ. Khi công nghệ số mở ra khả năng ghi hình, tái hiện không gian 3D và xây dựng kho dữ liệu trực tuyến, việc bảo tồn võ Việt có thêm những phương thức mới.

Trong nhiều năm, việc truyền dạy võ thuật truyền thống chủ yếu dựa vào hình thức trực tiếp: võ sư hướng dẫn, môn sinh quan sát, thực hành và sửa động tác qua từng buổi tập. Phương thức này giúp người học tiếp nhận kinh nghiệm thực tế, nhưng cũng khiến việc lưu giữ tri thức phụ thuộc đáng kể vào khả năng truyền dạy của từng người.

Những bài quyền ít được phổ biến, kỹ thuật đặc thù của một dòng võ hay câu chuyện về quá trình hình thành môn phái có thể đứng trước nguy cơ mai một nếu không được ghi chép và lưu trữ kịp thời.

Số hóa mở ra một hướng tiếp cận khác, từ việc chuyển sách, ảnh và tư liệu lịch sử thành dữ liệu điện tử đến ghi hình bài quyền, xây dựng hồ sơ võ đường và tái hiện không gian tập luyện bằng công nghệ thực tế ảo. Dữ liệu có thể được phân loại, tìm kiếm và chia sẻ thuận tiện hơn, tạo điều kiện để người học, huấn luyện viên và nhà nghiên cứu tiếp cận tư liệu ngay cả khi không ở gần nơi lưu giữ ban đầu.

Tại Gia Lai, công tác số hóa võ cổ truyền Bình Định đã được triển khai trong khuôn khổ chương trình bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Trung tâm Võ thuật cổ truyền Bình Định xây dựng hệ thống tài liệu, học liệu số phục vụ website quảng bá và bảo tồn võ thuật. Chương trình gồm hai nội dung chính: xây dựng website và số hóa, biên tập nội dung cho nền tảng này.

Các hạng mục được giới thiệu khá đa dạng, từ thông tin về môn phái, võ đường, khóa học và sự kiện đến sách cổ, hình ảnh, video bài quyền và video 3D về binh khí. Người dùng còn có thể tra cứu vị trí, tìm đường đến các võ đường và trải nghiệm không gian bằng công nghệ VR360. Website được định hướng hỗ trợ tiếng Việt, tiếng Anh, tiếng Pháp cùng một số tính năng hỗ trợ người khuyết tật.

Một điểm đáng chú ý là quá trình xây dựng dữ liệu có sự tham gia của đơn vị chuyên môn. Theo thông tin được công bố tháng 4/2025, Trung tâm Võ thuật cổ truyền Bình Định đã phối hợp thu thập, xác thực tư liệu tại các địa phương và tổ chức ghi hình bài võ ở sáu võ đường, câu lạc bộ tiêu biểu. Tại thời điểm đó, Trung tâm cho biết đã hoàn tất thu thập dữ liệu của 175 võ đường và câu lạc bộ võ thuật trên địa bàn tỉnh.

Những con số này cho thấy số hóa không chỉ dừng ở việc đưa một vài video lên mạng. Công việc còn bao gồm khảo sát, thu thập thông tin, xác thực tư liệu và xây dựng hệ thống dữ liệu về các cơ sở thực hành võ thuật. Đây là bước quan trọng để tạo nền tảng cho việc nghiên cứu, quảng bá và kết nối cộng đồng võ đường.

Hình ảnh võ đường Hồ Sừng được thể hiện với công nghệ VR360 - Ảnh: voduongbinhdinh.vr360.com.vn

Định hướng ấy tiếp tục được đặt ra trong kế hoạch bảo tồn và phát huy võ cổ truyền Bình Định giai đoạn 2026–2030 của UBND tỉnh Gia Lai. Tháng 3/2026, UBND tỉnh Gia Lai ban hành Kế hoạch Bảo tồn và phát huy Võ cổ truyền Bình Định giai đoạn 2026 - 2030, với mục tiêu tiếp tục số hoá công tác sưu tầm, bảo tồn một cách toàn diện, xây dựng hoàn chỉnh hệ thống cơ sở dữ liệu, thư viện số về Võ cổ truyền Bình Định. 

Gia Lai cũng định hướng phát triển chương trình "Đêm Võ đài Bình Định" thành sản phẩm du lịch đặc sắc, xây dựng các tour trải nghiệm võ cổ truyền và có ít nhất 10 võ đường đạt tiêu chuẩn phục vụ du lịch vào năm 2030. Trung tâm Võ thuật cổ truyền Bình Định sẽ được hoàn thiện để phục vụ nghiên cứu, bảo tồn, đào tạo và huấn luyện.

Như vậy, số hóa với võ thuật Bình Định được đặt trong một chương trình dài hạn chứ không chỉ là hoạt động quảng bá ngắn hạn. Điều này giúp võ thuật Bình Định được lưu giữ và lan tỏa, trở thành sản phẩm du lịch thu hút du khách quốc tế.

Một hướng tiếp cận khác được thể hiện qua Vovinam Digital do ông Bạch Ngọc Chiến, Phó Chủ tịch Liên đoàn Vovinam Việt Nam và Liên đoàn Vovinam thế giới, cùng các cộng sự phát triển, xây dựng nền tảng nhằm quản lý thông tin môn sinh, số hóa kỹ thuật và hỗ trợ phát triển phong trào Vovinam.

Vovinam Digital xây dựng cơ sở dữ liệu người tập trên toàn cầu, cấp định danh điện tử Vovinam ID, đồng thời số hóa các kỹ thuật và bài quyền nhằm phục vụ giảng dạy, luyện tập, lưu trữ và chuẩn hóa việc chấm điểm. Dự án còn phát triển BamBoy, một võ sư ảo ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), có khả năng truyền đạt kiến thức võ thuật, võ đạo và văn hóa Việt Nam bằng nhiều ngôn ngữ.

AI chỉ hỗ trợ, không thể thay thế việc luyện tập và đối luyện trực tiếp. Về lâu dài, Vovinam Digital hướng tới tạo nguồn thu tái đầu tư, lan tỏa võ Việt và góp phần đáp ứng tiêu chí phổ biến của Olympic nếu muốn trở thành môn thi của Olympic trong mùa Hè.

Để số hóa võ thuật có giá trị lâu dài, điều quan trọng không chỉ là lưu giữ hình ảnh mà còn phải ghi lại chính xác tri thức nằm sau mỗi động tác. Việc ghi hình từ nhiều góc độ, sử dụng video tốc độ cao hoặc mô hình 3D có thể giúp người học quan sát kỹ thuật chi tiết hơn. 

Trong những trường hợp phù hợp, công nghệ nhận diện tư thế bằng trí tuệ nhân tạo (AI) và hệ thống cảm biến có thể hỗ trợ phân tích chuyển động, so sánh tư thế hoặc phát hiện một số sai lệch kỹ thuật. Tuy nhiên, độ tin cậy của kết quả phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu, điều kiện ghi hình và tiêu chí đánh giá được xây dựng bởi người có chuyên môn.

Bài toán phức tạp hơn nằm ở sự đa dạng của võ thuật truyền thống. Một bài quyền có thể được truyền lại theo những cách khác nhau giữa các dòng võ hoặc qua từng thế hệ võ sư. Nếu hệ thống số hóa chỉ ghi nhận một phiên bản rồi mặc nhiên coi đó là chuẩn duy nhất, quá trình bảo tồn có nguy cơ làm mất đi những khác biệt vốn có của di sản.

Vì vậy, dữ liệu cần đi kèm thông tin về nguồn gốc, người truyền dạy, thời điểm ghi hình, môn phái và cách thực hiện. Khi tồn tại nhiều dị bản, hệ thống nên lưu giữ và chú thích rõ từng phiên bản thay vì tự ý loại bỏ những điểm khác biệt. Việc xác định tính xác thực của tư liệu cần có sự tham gia của võ sư và những người am hiểu lịch sử môn phái.

Với những tri thức có quy tắc tiếp cận riêng, quá trình số hóa phải tôn trọng quan điểm của cộng đồng nắm giữ di sản.

Một thư viện số dù phong phú đến đâu cũng không thể thay thế việc người học trực tiếp luyện tập, được võ sư sửa động tác và trải nghiệm quá trình đối luyện. Công nghệ có thể giúp người học xem lại kỹ thuật, tiếp cận tư liệu từ xa hoặc chuẩn bị kiến thức trước khi đến võ đường. Tuy nhiên, việc hướng dẫn trực tiếp vẫn cần thiết để bảo đảm kỹ thuật được thực hành chính xác và an toàn.

Số hóa còn có thể hỗ trợ đào tạo huấn luyện viên, đặc biệt trong việc tiếp cận tài liệu chuyên môn và duy trì tính nhất quán của nội dung giảng dạy. Các video kỹ thuật, bài quyền, giáo trình và tư liệu đã được xác thực có thể trở thành nguồn tham khảo để huấn luyện viên ôn tập, đối chiếu động tác và xây dựng bài giảng phù hợp với trình độ người học. 

Khi được phân loại theo môn phái, cấp độ và nhóm kỹ thuật, kho học liệu số giúp việc tra cứu thuận tiện hơn, kể cả với những người công tác tại địa phương còn hạn chế cơ hội tiếp xúc với chuyên gia.

Dù vậy, học liệu trực tuyến chỉ đóng vai trò bổ trợ. Đánh giá năng lực huấn luyện viên, hướng dẫn thực hành và cấp chứng nhận vẫn cần tuân theo tiêu chuẩn chuyên môn và quy định của tổ chức có thẩm quyền.

Từ nền tảng đó, số hóa có thể mở rộng cơ hội quảng bá võ thuật Việt Nam ra quốc tế. Những video chất lượng cao, tư liệu lịch sử được kiểm chứng và nội dung có phụ đề đa ngôn ngữ giúp người nước ngoài tìm hiểu về nguồn gốc, kỹ thuật và đặc trưng của từng môn phái mà không bị giới hạn hoàn toàn bởi khoảng cách địa lý.

Các câu lạc bộ và tổ chức võ thuật ở nước ngoài cũng có thể sử dụng nguồn tư liệu này để tìm hiểu trước về phương pháp giảng dạy, từ đó tạo cơ sở cho những hoạt động giao lưu, tập huấn hoặc hợp tác với các đơn vị trong nước. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận trên môi trường số không tự động chuyển thành sự phát triển của phong trào. 

Hiệu quả quảng bá cần được xem xét qua những kết quả cụ thể như số chương trình hợp tác được triển khai, mạng lưới giảng dạy được mở rộng và cơ hội để người học quốc tế tham gia tập luyện trực tiếp.

Từ võ Bình Định đến Vovinam Digital, những mô hình đã được giới thiệu cho thấy võ thuật truyền thống Việt Nam đang tìm cách kết hợp tri thức lâu đời với công nghệ hiện đại. Mỗi mô hình có trọng tâm riêng, từ xây dựng dữ liệu về võ đường và không gian thực hành đến số hóa kỹ thuật, hồ sơ môn sinh và ứng dụng AI. Đây là những hướng tiếp cận có thể bổ trợ cho nhau nếu được triển khai dựa trên nhu cầu thực tế và đặc điểm của từng môn võ.