Từ thiết bị hỗ trợ vận động, phần mềm hướng dẫn tập luyện đến nền tảng đăng ký thi đấu trực tuyến, công nghệ số đang mở ra những cơ hội mới để người khuyết tật tiếp cận thể thao. Tuy nhiên, với các vận động viên (VĐV) Việt Nam, khoảng cách về điều kiện tập luyện, trang thiết bị và khả năng tiếp cận thông tin vẫn là những vấn đề cần được quan tâm.

Công nghệ hỗ trợ VĐV vượt qua giới hạn

Tại Asian Para Games 2026 ở Nhật Bản, lực sĩ Lê Văn Công tiếp tục khẳng định vị thế của thể thao người khuyết tật Việt Nam khi giành HCB hạng cân 49kg nam với thành tích 171kg. Đằng sau tấm huy chương của đô cử 43 tuổi là hành trình hơn 20 năm tập luyện, thi đấu, vượt qua chấn thương và những hạn chế về điều kiện chuyên môn.

Chia sẻ trước thềm Asian Para Games 2026, Lê Văn Công nhấn mạnh mục tiêu trước tiên là chiến thắng bản thân, vượt qua giới hạn để có cơ hội cạnh tranh huy chương. Trước đó, khi nhìn lại hành trình hơn hai thập kỷ gắn bó với thể thao, anh cũng thừa nhận điều kiện tập luyện của VĐV Việt Nam còn thua kém các đối thủ quốc tế.

VĐV Lê Văn Công vượt qua những khó khăn trong tập luyện để khẳng định nỗ lực, ý chí giành huy chương cho Thể thao người khuyết tật Việt Nam.Ảnh: NVCC

Câu chuyện của Lê Văn Công cho thấy bên cạnh ý chí và chuyên môn, việc đầu tư thiết bị, ứng dụng khoa học công nghệ trong huấn luyện đang trở thành yêu cầu cần thiết.

Thực tế, những công cụ như cảm biến chuyển động, đồng hồ theo dõi thể trạng, phần mềm phân tích kỹ thuật hay hệ thống ghi hình động tác có thể giúp huấn luyện viên đánh giá cường độ vận động, theo dõi sự tiến bộ và điều chỉnh giáo án phù hợp với từng VĐV.

Đối với người sử dụng xe lăn, cảm biến có thể ghi nhận quãng đường, tốc độ và cường độ vận động. Người khiếm thị có thể được hỗ trợ bằng công nghệ phản hồi âm thanh trong những điều kiện tập luyện thích hợp. Trong khi đó, phần mềm phân tích hình ảnh và dữ liệu có thể giúp VĐV, HLV nhận diện những vấn đề kỹ thuật cần cải thiện.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ phát huy tác dụng nếu phù hợp với đặc điểm vận động và khả năng sử dụng của từng người. Các thiết bị đo bước chân hoặc tính toán năng lượng tiêu hao thông thường không phải lúc nào cũng phản ánh chính xác hoạt động của người sử dụng xe lăn, vì thế cần được lựa chọn, hiệu chỉnh phù hợp.

Trong cuộc phỏng vấn với Thể thao Việt Nam Plus tháng 7/2026, ông Trần Đức Thọ, Tổng Thư ký Ủy ban Paralympic Việt Nam, nhìn nhận cơ sở vật chất và thiết bị phục vụ thi đấu của Việt Nam còn thiếu, nhiều hạng mục chưa đáp ứng chuẩn quốc tế. Đây là thách thức đáng chú ý khi thể thao người khuyết tật Việt Nam đang đặt mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh tại các đấu trường khu vực và châu lục.

Không chỉ với thể thao thành tích cao, công nghệ còn có thể hỗ trợ người khuyết tật tập luyện hằng ngày. Các ứng dụng trên điện thoại thông minh cho phép người dùng tiếp cận bài tập, theo dõi quá trình vận động và nhận hướng dẫn từ xa, đặc biệt hữu ích với những người gặp khó khăn trong việc di chuyển đến câu lạc bộ hoặc trung tâm thể thao.

Tuy nhiên, không phải phần mềm thể thao thông thường nào cũng phù hợp với người khuyết tật. Video chỉ có hình ảnh gây khó khăn cho người khiếm thị, trong khi hướng dẫn bằng âm thanh không kèm phụ đề lại hạn chế khả năng tiếp cận của người khiếm thính. Người khuyết tật vận động cũng có thể gặp trở ngại với các ứng dụng yêu cầu thao tác liên tục trên màn hình nhỏ.

Vì vậy, ứng dụng tập luyện cần kết hợp thuyết minh động tác, phụ đề, hình ảnh trực quan, khả năng tương thích với công cụ đọc màn hình và giáo án được điều chỉnh theo từng dạng khuyết tật. Quan trọng hơn, việc cá nhân hóa bài tập phải dựa trên khả năng vận động thực tế của người sử dụng, có sự hỗ trợ của huấn luyện viên hoặc người có chuyên môn.

Ở góc độ này, công nghệ số không nhất thiết phải là những hệ thống đắt tiền. Một video hướng dẫn có thuyết minh đầy đủ, một ứng dụng cho phép điều khiển bằng giọng nói hay phần mềm ghi nhận quá trình tập luyện cũng có thể mang lại giá trị thiết thực nếu đáp ứng đúng nhu cầu của người dùng.

Số hóa thi đấu, không tạo thêm rào cản tiếp cận

Cùng với hoạt động huấn luyện, chuyển đổi số trong tổ chức các giải thể thao người khuyết tật cũng đặt ra những yêu cầu mới.

Một nền tảng trực tuyến có thể giúp VĐV tìm hiểu điều lệ, đăng ký nội dung thi đấu, nộp hồ sơ, cập nhật lịch trình và tra cứu kết quả mà không phải thực hiện quá nhiều thủ tục trực tiếp. Đây là hướng đi đáng quan tâm trong bối cảnh VĐV khuyết tật thường gặp những khó khăn về di chuyển, điều kiện sinh hoạt và kinh phí tham gia thi đấu.

Tuy nhiên, số hóa thủ tục không đồng nghĩa với bảo đảm khả năng tiếp cận. Nếu biểu mẫu đăng ký không tương thích với phần mềm đọc màn hình, yêu cầu thao tác chuột phức tạp hoặc thông báo lịch thi chỉ bằng hình ảnh, công nghệ có thể vô tình tạo thêm trở ngại.

Đối với người khiếm thị, thông tin cần được cung cấp bằng văn bản tương thích với công cụ đọc màn hình hoặc định dạng âm thanh phù hợp. Người khiếm thính cần phụ đề, hướng dẫn trực quan hay ngôn ngữ ký hiệu khi cần thiết. Người khuyết tật vận động cần giao diện có thể thao tác bằng bàn phím và công nghệ trợ năng; trong khi người gặp khó khăn về nhận thức cần hướng dẫn đơn giản, rõ ràng.

Đáng chú ý, công tác phân loại thi đấu trong thể thao người khuyết tật được thực hiện theo những quy định chuyên môn riêng của từng môn thể thao. Việc số hóa hồ sơ, quản lý dữ liệu VĐV và thông báo kết quả phân loại có thể hỗ trợ các đơn vị tổ chức giải, nhưng phải bảo đảm tính chính xác, bảo mật và tuân thủ quy trình chuyên môn.

Theo thông tin từ Bộ Khoa học và Công nghệ, chương trình trợ giúp người khuyết tật giai đoạn 2026-2030 tiếp tục chú trọng mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ và công nghệ số. Đây là cơ sở để các đơn vị thể thao nghiên cứu phát triển những nền tảng phục vụ người khuyết tật một cách thuận tiện hơn.

Từ thực tế của các VĐV như Lê Văn Công hay kình ngư Vi Thị Hằng, người phải duy trì quá trình tập luyện trong điều kiện chuẩn bị có thời điểm bị gián đoạn trước Asian Para Games 2026, có thể thấy nhu cầu nâng cao chất lượng huấn luyện và bảo đảm điều kiện tập luyện ổn định vẫn rất cấp thiết.

Tuy nhiên, muốn chuyển đổi số thực sự đem lại hiệu quả, cần bắt đầu từ những nhu cầu cụ thể tại cơ sở. Ở các câu lạc bộ, trung tâm thể thao người khuyết tật, cần khảo sát VĐV đang sử dụng thiết bị hỗ trợ nào, có thường xuyên dùng phần mềm hướng dẫn tập luyện hay không, mức độ thuận tiện và những khó khăn về chi phí, kỹ năng sử dụng.

Đối với các đơn vị tổ chức thi đấu, việc đánh giá cần tập trung vào toàn bộ quá trình tiếp cận giải của VĐV, từ tìm kiếm thông tin, đăng ký, hoàn thiện hồ sơ đến nhận lịch thi và kết quả. Một nền tảng được coi là thuận tiện không chỉ vì ban tổ chức dễ quản lý mà còn vì chính VĐV có thể sử dụng một cách độc lập.

Trong đó, tiếng nói của người khuyết tật cần được coi trọng ngay từ khâu xây dựng ứng dụng hoặc hệ thống đăng ký. Chính trải nghiệm thực tế của họ mới giúp xác định những rào cản mà nhà phát triển công nghệ có thể chưa nhận thấy.

Công nghệ số không thể thay thế hoàn toàn huấn luyện viên, trang thiết bị chuyên dụng hay những chính sách hỗ trợ VĐV. Nhưng nếu được triển khai đúng nhu cầu, từ một ứng dụng hướng dẫn tập luyện dễ sử dụng đến hệ thống đăng ký thi đấu thuận tiện, công nghệ có thể góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận thể thao.

Với thể thao người khuyết tật, ý nghĩa của chuyển đổi số không chỉ nằm ở việc nâng cao thành tích, mà còn ở khả năng tạo điều kiện để mỗi người được tập luyện, thi đấu và khẳng định năng lực của mình một cách bình đẳng hơn.