Trong bóng đá hiện đại, việc sử dụng dữ liệu về vị trí, cự ly đội hình, pressing… đang là xu hướng và được nhiều CLB áp dụng. Bóng đá Việt Nam cũng đang tiếp cận với xu hướng này.

Trong bóng đá hiện đại, dữ liệu không chỉ dùng để thống kê bàn thắng, kiến tạo hay quãng đường di chuyển. Khi kết hợp vị trí cầu thủ với diễn biến trận đấu, các CLB có thể đánh giá cấu trúc đội hình, khả năng pressing, chuyển trạng thái và đóng góp của từng cầu thủ, qua đó cung cấp thêm cơ sở cho các quyết định chuyên môn.

Liverpool là một ví dụ tiêu biểu với mô hình pitch control (kiểm soát không gian sân cỏ) do William Spearman phát triển. Mô hình sử dụng dữ liệu theo dõi vị trí cầu thủ và trái bóng, được hệ thống camera ghi lại với tần suất 25 khung hình/giây. Mỗi trận đấu tạo ra khoảng 1,5 triệu điểm dữ liệu. Spearman kết hợp vị trí, tốc độ tối đa, khả năng tăng tốc và thời gian tiếp cận bóng để ước tính xác suất cầu thủ kiểm soát bóng tại từng khu vực. Mô hình cũng tính đến chuyển động của bóng, yếu tố bất định và giá trị chiến thuật khác nhau giữa các khu vực trên sân.

Liverpool đã áp dụng mô hình pitch control (kiểm soát không gian sân cỏ) - Ảnh: CLB Liverpool

Dữ liệu được sử dụng để phân tích khả năng kiểm soát không gian, xác định những khu vực có thể tạo ra khoảng trống, đánh giá cơ hội ghi bàn và dự đoán vị trí nhận đường chuyền.

Trong năm nay, Leverkusen, CLB đang thi đấu tại Bundesliga, đã gia hạn và mở rộng hợp tác với Stats Perform nhằm tích hợp dữ liệu Opta Vision vào hoạt động tuyển dụng cầu thủ và phân tích trận đấu.

Opta Vision kết hợp dữ liệu sự kiện khi bóng được đưa vào cuộc chơi của Opta với dữ liệu theo dõi vị trí cầu thủ, qua đó cung cấp những phân tích chuyên sâu hơn về màn trình diễn trên sân. Bên cạnh dữ liệu sự kiện, dữ liệu theo dõi vị trí và dữ liệu thể lực tổng hợp được đồng bộ hoàn toàn, Opta Vision còn tích hợp nhiều chỉ số được tăng cường bằng AI, giúp các CLB nhận diện xu hướng thi đấu trong dài hạn, cả khi đội bóng có bóng lẫn khi không có bóng.

Các chỉ số cấp độ đội bóng bao gồm phân tích đội hình và các giai đoạn thi đấu. Những chỉ số này được bổ trợ bằng các dữ liệu tập thể và cá nhân, như di chuyển không bóng, dự đoán đường chuyền, cường độ gây áp lực và những đường chuyền xuyên phá tuyến phòng ngự. Kết hợp lại, các thông tin này giúp chuyên gia phân tích, tuyển trạch viên và đội ngũ chuyên môn đánh giá chi tiết hơn cách cầu thủ và đội bóng thi đấu trong những bối cảnh chiến thuật khác nhau.

Bộ dữ liệu cũng hỗ trợ Leverkusen phát triển các chỉ số thể lực và chiến thuật riêng, phù hợp với những chỉ số đánh giá hiệu suất chủ chốt nội bộ (KPI), để ứng dụng trong tuyển dụng cầu thủ cũng như phân tích trước và sau trận đấu.

Bằng cách tích hợp Opta Vision vào hạ tầng phân tích bóng đá tổng thể, Bayer 04 Leverkusen có thể kết nối chặt chẽ hơn quy trình tuyển dụng với quy trình phân tích trận đấu, qua đó hỗ trợ đưa ra quyết định nhanh chóng, nhất quán và có cơ sở thông tin đầy đủ hơn trên toàn CLB.

Những ví dụ trên cho thấy dữ liệu ngày càng trở nên quan trọng trong bóng đá. Tuy nhiên, dữ liệu không tự đưa ra quyết định thay HLV. Giá trị của nó nằm ở việc cung cấp bằng chứng để kiểm tra nhận định chuyên môn, phát hiện điểm yếu và đánh giá hiệu quả của các phương án chiến thuật.

Bóng đá Việt Nam đã có những bước đi cụ thể trong đào tạo nhân sự phân tích băng hình và dữ liệu. Nhiều CLB ở Việt Nam đã cho cầu thủ mặc áo tích hợp công nghệ GPS, giúp ghi lại dữ liệu vận động của cầu thủ trong lúc tập luyện hoặc thi đấu

Năm 2021, Viettel FC hợp tác với thương hiệu thể thao Hàn Quốc Fitogether, trang bị hệ thống theo dõi hiệu suất OhCoach EPTS nhằm nâng cao chất lượng tập luyện và thi đấu, chuẩn bị cho AFC Champions League và giai đoạn hai V-League. Hệ thống sử dụng thiết bị gắn GPS trên áo tập để ghi nhận các thông số như quãng đường di chuyển, tốc độ, số lần bứt tốc và bản đồ nhiệt của cầu thủ. Dữ liệu được chuyển về máy tính, trực quan hóa để ban huấn luyện theo dõi thể lực, đánh giá hiệu suất và hỗ trợ phân tích chiến thuật.

Năm 2025, Liên đoàn Bóng đá Việt Nam (VFF) tổ chức khóa học phân tích cơ bản dành cho cán bộ đang làm việc tại các CLB V-League và hạng Nhất. Chuyên gia Nguyễn Anh Tuấn, người làm công tác phân tích tại VFF và đội tuyển quốc gia, trực tiếp hướng dẫn học viên. Chương trình còn có buổi thực hành tại trận Hà Nội FC gặp Quảng Nam, giúp học viên rèn luyện kỹ năng ghi hình, quan sát và xử lý thông tin trong môi trường thi đấu thực tế.

Khóa học phân tích cơ bản của Liên đoàn bóng đá Việt Nam - Ảnh: VFF

Tổng thư ký VFF Nguyễn Văn Phú nhấn mạnh vai trò của phân tích hiện đại trong nghiên cứu đối thủ, chuẩn bị cho trận đấu tiếp theo, đánh giá cầu thủ và phục vụ công tác tuyển dụng, xây dựng lực lượng. Những hoạt động này cho thấy phân tích đang được chú trọng hơn trong bóng đá Việt Nam. 

Cần hiểu rằng việc ghi hình và thu thập dữ liệu mới chỉ là bước khởi đầu. Giá trị thực sự nằm ở khả năng biến thông tin thành quyết định chiến thuật cụ thể, sau đó kiểm tra xem quyết định ấy có mang lại hiệu quả hay không.

Hãy xét một tình huống thường gặp trong bóng đá: một đội bóng liên tục để đối thủ phản công nguy hiểm sau khi mất bóng ở giữa sân. Qua video, ban huấn luyện có thể nhận thấy tiền vệ trung tâm thường dâng cao, trong khi hai hậu vệ biên cùng tham gia tấn công. Nhưng hình ảnh chỉ giúp xác định những dấu hiệu ban đầu, chưa đủ để kết luận đâu là nguyên nhân chính.

Để tìm câu trả lời, đội ngũ phân tích cần thống kê số lần mất bóng dẫn đến phản công nguy hiểm, vị trí xảy ra tình huống, khoảng cách giữa hàng tiền vệ và hàng hậu vệ, cũng như thời gian đội bóng cần để tổ chức lại phòng ngự. Những thông tin này giúp ban huấn luyện xác định vấn đề nằm ở cách bố trí đội hình, khả năng áp sát ngay sau khi mất bóng hay việc các cầu thủ chưa kịp bọc lót cho nhau.

Từ đó, HLV có thể thử điều chỉnh về chiến thuật. Nếu tình hình cải thiện, phương án điều chỉnh có thêm cơ sở để được duy trì. Ngược lại, nếu khả năng phòng ngự không tốt lên hoặc sức tấn công suy giảm đáng kể, ban huấn luyện cần xem xét lại và dùng phương án khác.

Đây là tình huống minh họa nhưng nó cho thấy một nguyên tắc quan trọng: phân tích chiến thuật không nên dừng ở việc chỉ ra điều gì đã xảy ra, mà phải giúp giải thích nguyên nhân, đề xuất cách khắc phục và kiểm chứng kết quả bằng những tiêu chí rõ ràng.

Với bóng đá Việt Nam, thách thức vì thế không chỉ là trang bị thiết bị ghi hình hay đào tạo thêm nhân sự phân tích. Các CLB cũng như đội tuyển cần xây dựng quy trình làm việc thống nhất, lựa chọn những chỉ số phù hợp với vấn đề chuyên môn và tăng cường phối hợp giữa chuyên gia phân tích với ban huấn luyện. 

Khi dữ liệu được sử dụng để kiểm tra các quyết định trước và sau trận đấu, nó mới thực sự trở thành công cụ hỗ trợ chiến thuật, trở thành cánh tay đắc lực cho ban huấn luyện thay vì chỉ là tư liệu để xem lại những gì đã diễn ra trên sân.