(TT&VH)- Ai cũng phải thừa nhận bóng đá VN đang có rất nhiều tồn tại mang tính hệ thống, mà nếu muốn xử lý triệt để thì cần phải tái cấu trúc. Công tác trọng tài (TT) có tính cốt tử, lâu nay gây nhức nhối nên càng cần tái cấu trúc quyết liệt. Vấn đề là làm mới theo hướng nào để công tác TT tốt lên là bài toán không đơn giản.
Như bài trước chúng tôi đã phân tích, để thay đổi nhận thức và chất lượng TT, không còn cách nào khác là phải thay đổi môi trường (hoàn cảnh) mà đội ngũ này đang phải hít thở.
Thiết lập kỷ cương
Thiết lập trật tự, kỷ cương là vấn đề thúc bách với bóng đá VN nói chung, lực lượng TT nói riêng. Rất nhiều yếu tố để tạo nên kỷ cương nhưng lâu nay chưa được chú trọng với giới cầm cân nảy mực...
Đầu tiên là sự mờ nhạt trong vai trò quản lý, sự giám sát đối với lực lượng TT. Tất cả hoạt động của TT đều chưa được GS, HĐTT QG, phòng Điều hành TT… giám sát chặt chẽ, nhất là diễn biến tư tưởng. Chính xác hơn, họ đã không xử lý nặng tay đúng mức với những vụ việc nổi cộm. Dễ hiểu, trong bối cảnh chung đến BTC giải cũng chẳng muốn đụng dao kéo đến tiêu trừ tiêu cực với đội ngũ TT vì sợ hết quân, ảnh hưởng đến uy tín chung của VFF. Chính sự bao che đó đã khiến cho kỷ cương trong giới TT không có. Ngược lại, góp phần “kích thích” thái độ coi thường tất cả để làm bậy trong một bộ phận TT.
Việc phân công TT, đánh giá điểm, mổ băng với những tình huống nhạy cảm chưa thực sự công tâm. Chính xác hơn là nhìn mặt để đưa ra quyết định lợi hay bất lợi trong trận. Cách hành xử theo cái lệ đó đã khiến cho giới TT không được sống trong môi trường dân chủ. Họ thiếu động lực và sự toàn tâm toàn ý để phấn đấu. Với TT ta, việc tạo ra một phong cách, bản lĩnh và dám tuyên chiến với tiêu cực, không quan trọng bằng làm sao để không mắc vạ, gắng đoạt điểm cao bằng mọi cách. 6 năm kể từ cơn bão tiêu cực năm 2005 là một thời gian khá dài để thế hệ TT thứ 2 (qua 11 năm lên chuyên) tạo dựng dấu ấn, đẳng cấp lẫn phong cách. Nhìn lại trong giới TT hiện nay rất nhiều gương mặt mờ nhạt, khó kể 5 cái tên được các CLB tôn trọng. TT Hoàng Anh Tuấn từng có nhận xét rất chính xác: khán giả (và cả các CLB, cầu thủ) mới là giám khảo công tâm nhất. Điều đó nói lên những cuộc bầu bán, điểm số đánh giá của GS, chưa phản ánh chính xác năng lực, tư cách TT.
Chúng ta thấy rất rõ bất cập trong việc phân công TT. Nếu muốn thiết lập lại kỷ cương, vai trò của ông trưởng ban TT và các ủy viên (phải là người của giới TT và có uy tín) là cốt tử. Ông trưởng ban TT thừa biết điểm mạnh-yếu, tư cách, tâm địa của quân mình, nên chẳng khó để phân công hợp lý hơn.
Nếu như quyết tâm uốn cho mỗi TT phải đi vào nề nếp, trật tự, thì cũng chẳng khó với ban TT. Trong trường hợp thấy TT có vấn đề, họ phải lập tức đề nghị ban Kỷ luật, ban chỉ đạo phối hợp với cơ quan điều tra vào cuộc để tìm ra chân tướng, thay vì im lặng như lâu nay.
TT Hoàng Anh Tuấn từng có nhận xét rất chính xác: khán giả (và cả các CLB, cầu thủ) mới là giám khảo công tâm nhất- Ảnh- VSI
Mặc khác, ban TT cần phải thể hiện dũng khí bảo vệ quân mình một cách chính đáng, và VFF cần phải tôn trọng họ và phải trao quyền cho ban TT. Hiệp hội TT Anh, (ổ chức cung cấp và sắp xếp trọng tài điều khiển các trận đấu tại Premier League, rất có quyền và uy tín. Hiệp hội TT Anh đã rất nhiều lần gây áp lực lên LĐBĐ Anh để xử lý rất nặng cầu thủ, HLV tên tuổi vì hành vi không tôn trọng TT. Ở ta thì khác, thậm chí còn tìm cách giải cứu nếu như cầu thủ đó, đội bóng đó thân VFF. Trường hợp Công Vinh lạy TT Vũ Bảo Linh rồi 2 ban (Kỷ luật và Giải quyết khiếu nại đưa ra quyết định ngược nhau là ví dụ điển hình).
Đấy là những thứ mà bản thân ban TT, VFF phải cách mạng thì mới mong thiết lập trật tự, kỷ cương với đội ngũ cầm cân nảy mực. Lúc đó, chế độ đãi ngộ cao (như lời hứa của bầu Kiên lương TT 30-50 triệu/ tháng) mới phát huy tác dụng.
Vai trò của CLB
Nếu các cấp lãnh đạo TT lập được kỷ cương, các TT chú trọng vì nghề nghiệp, xây xựng tư cách thì dĩ nhiên từng bước các CLB sẽ tôn trọng TT và hạn chế phản ứng vô lối. Lâu nay, các CLB rất sợ TT, nhìn TT nào bắt là đọc vị được đội mình sẽ bị đối xử thế nào. Ông Hồng Thanh phát biểu thế. Bầu Đức cũng bảo rằng ông cũng rất sợ TT, dĩ nhiên tâm trạng của 2 ông chỉ là thiểu số.
Đấy là thực trạng đau lòng, bởi các CLB chúng ta lâu nay ra sân luôn trong tâm trạng nơm nớp sự thiếu công bằng và tư cách kém của bộ phận trong lực lượng TT. Tức muốn “vỡ tim, hộc máu” nhưng không biết cậy nhờ ai vì biết có kiện cũng chẳng giải quyết vấn đề gì.
Có một vấn nạn cũng là nguyên nhân cơ bản để TT lung lạc, hư hỏng: văn hóa phong bì. Bằng mọi cách, như là cái lệ, các CLB thường “bồi dưỡng” cho TT. Khi bóng đá chuyển qua cuộc đua tiền tỷ, thì sự biến tướng của phong bì đã vượt qua ý nghĩa “thuốc nước”, nâng lên thành sự mua chuộc, hối lộ, buôn bán. Nhiều TT đến sân còn được đội bóng đón tiếp hơn cả ông…Chủ tịch HĐTT QG. Tết đến, nhìn cảnh HLV, quan chức đến nhà riêng của một số TT, GS để biếu quà mới thấy hết cái nỗi sợ của CLB với TT.
Rất may, sau 11 năm lên chuyên, vẫn còn vài ông bầu kiên quyết không chi cho TT một xu. Tất nhiên, đội bóng họ luôn bị xử ép trắng trợn, nhận sự “hắt hủi” của giới TT. Nếu tất cả các CLB đều nói không với tình trạng bồi dưỡng, đi đêm với TT, thì công tác TT sẽ tốt lên.
Tóm lại, để tái cấu trúc công tác TT thành công cần một chiến dịch tổng thể, với sự thay đổi toàn diện trong nhận thức của nhiều bên. Trong đó, vai trò của ban TT sắp tới là tối quan trọng. Thế nên, nếu các doanh nghiệp tìm ra một ông trưởng ban TT ngoài giỏi chuyên môn còn có tư cách đàng hoàng, ít nợ nần các đội bóng, ít ơn “mưa móc” với VFF thì sẽ thành công. Vấn đề là có được lời giải cho bài toán nhân sự này lại không phải là chuyện đơn giản.
Ngọc Hòa
