Y học hiện đại dùng phác đồ và thiết bị tiên tiến để điều trị bệnh tật. Nhưng để một người bệnh thực sự an tâm, không gục ngã trước gánh nặng viện phí hay áp lực về mặt tâm lý, họ cần một "đơn thuốc thứ hai". Đơn thuốc của sự thấu hiểu, của những giải pháp an sinh và nghệ thuật xoa dịu tinh thần. Nhân kỷ niệm 10 năm Ngày Công tác xã hội Việt Nam (25/3/2016 - 25/3/2026), mời độc giả cùng ghé thăm 3 "trạm dừng": Bệnh viện Tim Hà Nội, Bệnh viện Ung bướu Hà Nội và Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương. Tại đây, những nhân viên Công tác xã hội (CTXH) đang từng ngày bằng sự chuyên nghiệp và đồng cảm, biến những khó khăn, bế tắc thành điểm tựa vững chắc trên hành trình chữa lành cho người bệnh.

Giữa những tiếng bíp liên hồi của máy đo nhịp tim và guồng quay hối hả của y bác sĩ tại Bệnh viện Tim Hà Nội, có một "phòng cấp cứu" đặc biệt. Đó là nơi những nhân viên CTXH đang từng ngày, từng giờ dùng sự thấu cảm và nghiệp vụ để cùng giành giật lại nhịp đập cho những trái tim lỗi nhịp.

Những chuyến đi nhiều cảm xúc

Phòng CTXH Bệnh viện Tim Hà Nội được hình thành ngay sau khi bệnh viện đi vào hoạt động được 2 năm, xuất phát từ nhu cầu kết nối thiết yếu để người bệnh có thể đến khám chữa bệnh một cách nhanh, gọn và thuận lợi nhất. Những định kiến cho rằng nhân viên CTXH chỉ "đứng dẫn đường" hay "làm từ thiện" sẽ lập tức bị xóa bỏ khi chứng kiến chu trình hỗ trợ toàn diện của họ: đảm bảo cho toàn bộ quá trình từ lúc người bệnh đến khám điều trị cho đến khi được trở về nhà một cách hoàn hảo.

Theo định hướng của bệnh viện, việc thường xuyên tổ chức các chuyến đi khám tại vùng sâu vùng xa phát hiện sớm bệnh tim bẩm sinh là một trong những hoạt động trọng tâm của tổ CTXH. Sau hành trình xuất phát từ 4 giờ sáng, gần nửa ngày đường mới đến một xã vùng cao của Tuyên Quang, chị Trần Phương Anh và đồng nghiệp mới thực sự thấm thía cái nhọc nhằn của người dân. Tại một điểm trường tiểu học, đoàn phát hiện một bé gái người dân tộc thiểu số mắc bệnh tim bẩm sinh nghiêm trọng cần phẫu thuật gấp. Xót xa thay, cả gia đình đều ngỡ ngàng vì em vẫn vui đùa bình thường, không có triệu chứng.

Khi nhận tin dữ, gia đình em hoảng loạn tột độ. "Làm thế nào để tôi đi xuống đến Hà Nội?..." – tiếng thở dài của người cha nghèo tựa như đã khép lại cánh cửa sự sống của đứa trẻ. Đứng trước rào cản đó, nhân viên CTXH đã trở thành điểm tựa. Họ không chỉ kiên nhẫn giải thích tình trạng bệnh, tìm các nguồn quỹ tài trợ, mà còn chắp nối tìm những chuyến xe 0 đồng giúp người dân từ nhà xuống bệnh viện. Thậm chí, phòng CTXH còn hỗ trợ những khoản tiền nhỏ để người bệnh an tâm đi đường và có chi phí quay lại tái khám cho những lần sau.

Nhờ sự can thiệp toàn diện ấy, ca mổ đã thành công. Cô bé đã khỏe mạnh và được cắp sách trở lại trường. Tuy nhiên, để tạo nên những phép màu như thế, tình thương thôi là chưa đủ.

Công tác vận hành bài bản minh bạch

Về vai trò của CTXH, PGS.TS Nguyễn Sinh Hiền - Giám đốc Bệnh viện Tim Hà Nội cho biết, với khối lượng bệnh nhân đến khám, mổ và can thiệp rất lớn, hầu hết bác sĩ và điều dưỡng phải chú tâm hoàn toàn vào chuyên môn điều trị, không có đủ thời gian để giải thích sâu hay động viên về mặt tâm lý cho người bệnh. Lúc này, nhân viên CTXH chính là những người giúp y bác sĩ làm công tác hỗ trợ tâm lý, giải tỏa lo âu để người bệnh yên tâm với các phương pháp điều trị. 

Tính chuyên nghiệp còn được thể hiện qua văn hóa ứng xử đầy bản lĩnh trước những "mặt trái" của từ thiện. Đã có không ít trường hợp bệnh nhân lợi dụng lòng tốt, xin hỗ trợ ở bệnh viện rồi lại tiếp tục lên mạng xã hội kêu gọi quyên góp hàng trăm triệu đồng. Hoặc ngược lại, có những "mạnh thường quân" mang mác nhà hảo tâm đến chỉ để... chụp ảnh cầm tấm biển 50, 100 triệu nhưng không hỗ trợ người bệnh. Đối mặt với những tình huống đó, bộ phận CTXH của bệnh viện  kiên quyết xử lý minh bạch.

"Mảnh ghép hoàn hảo" cho dịch vụ y tế chất lượng cao

Không dừng lại ở những giá trị cốt lõi đã xây dựng, Ban lãnh đạo Bệnh viện Tim Hà Nội đang đặt ra một tầm nhìn chiến lược: Đưa công tác xã hội vươn tầm quốc tế. PGS. TS Nguyễn Sinh Hiền nhấn mạnh, khi bệnh viện chuyển mình với cơ sở vật chất khang trang cùng các chuyên khoa đạt tiêu chuẩn quốc tế, hệ thống CTXH cũng phải nâng tầm tương xứng để đáp ứng nhu cầu của người bệnh nước ngoài.

Sự "toàn diện" ở đây không chỉ nằm ở chất lượng chuyên môn y tế, mà còn ở khả năng chữa lành những rào cản vô hình. Khi người bệnh vượt biên giới đến điều trị, nỗi lo lớn nhất không chỉ là bệnh tật mà còn là sự cô đơn và rào cản ngôn ngữ. Thấu hiểu điều đó, đội ngũ CTXH đang được định hướng trở thành lực lượng nòng cốt trong công tác ngoại giao y tế. Thông qua các khóa đào tạo ngoại ngữ và giao tiếp đa văn hóa cùng chuyên gia, họ đang từng bước hoàn thiện công việc chuyên môn, mang lại cảm giác an tâm tuyệt đối cho người bệnh.

Đội ngũ CTXH bệnh viện Tim Hà Nội được định hướng trở thành lực lượng nòng cốt trong công tác ngoại giao y tế.

Chính sự đồng hành bền bỉ và tận tâm ấy đã minh chứng rõ nét cho lời khẳng định của PGS.TS Nguyễn Sinh Hiền - Giám đốc bệnh viện: Phòng Công tác xã hội không chỉ là một bộ phận hỗ trợ, mà thực sự là một "mảnh ghép hoàn hảo". 

Ung thư thường gắn liền những sang chấn tâm lý nặng nề cho người bệnh ngay từ khi nhận giấy chẩn đoán. Tại Bệnh viện Ung Bướu Hà Nội, hành trình điều trị không chỉ dựa vào phẫu thuật hay hóa chất, mà còn được nâng đỡ bởi một "đơn thuốc thứ hai" vô cùng đặc biệt. BSCKII. Lê Phương Linh, Trưởng phòng Quản lý chất lượng và Công tác xã hội đã chia sẻ: CTXH được xác định là một bộ phận chuyên môn thiết yếu, nằm trong hệ thống chăm sóc toàn diện người bệnh và được triển khai vô cùng bài bản theo quy định của Bộ Y tế.

4 trụ cột chuyên nghiệp và "mô hình quản lý ca bệnh"

Sự chuyên nghiệp hóa được thể hiện rõ nét qua việc bệnh viện tổ chức hoạt động CTXH dựa trên 4 trụ cột chính: Hỗ trợ người bệnh trong khám điều trị (từ tiếp đón, hướng dẫn thủ tục đến hỗ trợ tiếp cận tiện ích chuyển đổi số); Kết nối nguồn lực xã hội; Nâng cao đời sống tinh thần; và đặc biệt là CTXH lâm sàng phối hợp đa ngành để lập hồ sơ quản lý từng trường hợp cụ thể.

Với người bệnh ung thư, sự can thiệp của CTXH không phải đợi đến lúc họ khó khăn tài chính mới bắt đầu. Sự hỗ trợ ấy xuất hiện ngay từ thời điểm người bệnh nhận chẩn đoán và đồng hành xuyên suốt toàn bộ hành trình điều trị. Bệnh viện áp dụng mô hình quản lý trường hợp, tập trung vào những người có hoàn cảnh đặc biệt như: khó khăn về kinh tế, thiếu sự hỗ trợ từ gia đình, mang vết thương ác tính, cần chăm sóc giảm nhẹ hay đang chịu áp lực tâm lý bi quan, tiêu cực.

Mỗi ca bệnh khó đều trải qua một quy trình can thiệp khoa học gồm 4 bước: Tiếp nhận và sàng lọc thông tin từ khoa lâm sàng; Đánh giá toàn diện về tâm lý, xã hội, hoàn cảnh; Xây dựng kế hoạch hỗ trợ cá thể hóa; và cuối cùng là kết nối nguồn lực, theo dõi liên tục. Hiện tại, phòng đang trực tiếp quản lý gần 100 hồ sơ ca bệnh, bao gồm cả những bệnh nhân ở giai đoạn chăm sóc cuối đời. 

Liều thuốc tinh thần mang đậm giá trị văn hóa

Điều mà đội ngũ CTXH Bệnh viện Ung bướu Hà Nội hướng tới không chỉ là "cho đi", mà là kiến tạo một hệ sinh thái hỗ trợ người bệnh phát triển bền vững, nhân văn và chuyên nghiệp. Hệ sinh thái ấy được nuôi dưỡng bằng những "liều thuốc tinh thần" mang đậm giá trị văn hóa.

Bên cạnh những phác đồ điều trị, bệnh viện duy trì đều đặn hàng tháng các chương trình "Sinh nhật yêu thương", sinh hoạt câu lạc bộ người bệnh, hay những đêm xem phim ấm áp. Vào các dịp Lễ, Tết, không gian bệnh viện rộn ràng với cuộc thi gói bánh chưng (có sự tham gia của cả y bác sĩ và người bệnh), gian hàng 0 đồng, cùng các sự kiện tôn vinh Ngày Quốc tế Phụ nữ, Ngày Gia đình Việt Nam. Những hoạt động tưởng chừng đơn giản này lại mang đến hiệu quả bất ngờ: giúp giảm căng thẳng, tăng tinh thần lạc quan, từ đó gián tiếp hỗ trợ người bệnh hợp tác điều trị tốt hơn.

Những nụ cười của người bệnh là liều thuốc tinh thần vô giá.

"Đây là lần đầu tiên được tổ chức sinh nhật có cả bánh ngọt, nến và hoa, lại còn có những người bạn mới trong bệnh viện, ấm áp vô cùng. Ở đây không chỉ là nơi chữa bệnh, mà giống như một gia đình". Lời tâm sự của người bệnh chính là minh chứng rõ nhất cho mục tiêu mà bệnh viện đang theo đuổi: Biến nơi đây không chỉ là nơi điều trị, mà thực sự trở thành ngôi nhà thứ hai của người bệnh.

Người đồng hành chuyên nghiệp

Năm 2025, Bệnh viện Ung bướu Hà Nội đã tổ chức hơn 140 chương trình từ thiện, trao tặng 9.848 suất quà với tổng giá trị hỗ trợ gần 1,2 tỷ đồng cho 9.848 lượt người bệnh. Để có được con số ấn tượng như vậy, bệnh viện đã xây dựng được mạng lưới đồng hành thường xuyên của hơn 100 tổ chức, cá nhân hảo tâm, cùng các quỹ xã hội và cơ quan báo chí. Mọi nguồn lực đều được Phòng Quản lý chất lượng & Công tác xã hội điều phối thống nhất, đảm bảo tính công khai, minh bạch và phối hợp sát sao với lâm sàng để hỗ trợ "đúng người, đúng nhu cầu".

Nếu phải dùng một cụm từ để định nghĩa về vị trí của mình, BSCKII. Lê Phương Linh gọi những người làm nghề CTXH là "Người đồng hành thầm lặng của người bệnh". Dù không trực tiếp điều trị nhưng họ là những người đi cùng bệnh nhân ở những thời khắc khó khăn nhất: khi nhận chẩn đoán, khi tuyệt vọng, khi cần một điểm tựa. Một lời động viên đúng lúc, một sự kết nối kịp thời đã trở thành "liều thuốc tinh thần" vô giá, giúp những chiến binh K vững bước trên hành trình giành giật lại sự sống.

Sự đồng hành thường xuyên của Phòng CTXH qua những không gian khác nhau tại bệnh viện.

Nếu ở những cơ sở y tế khác, thời gian điều trị có thể tính bằng ngày, bằng tuần, thì tại Viện Huyết học - Truyền máu TƯ, có những người bệnh phải gắn bó cả thanh xuân, thậm chí cả cuộc đời với buồng bệnh. Chính tại không gian này, trong suốt 10 năm qua, hoạt động CTXH đã được triển khai với nhiều hình thức phong phú, hỗ trợ toàn diện cả về tinh thần lẫn xã hội cho người bệnh.

Những nguồn năng lực tích cực

Người bệnh nhập viện không chỉ chiến đấu với nỗi đau thể xác mà còn phải đối diện với những áp lực tâm lý nặng nề: Sự suy sụp vì bệnh tật kéo dài, những lo âu dai dẳng về tài chính, dằn vặt vì sợ trở thành gánh nặng cho gia đình, thậm chí nảy sinh ý định buông xuôi, từ chối điều trị. Đứng trước những trường hợp ấy, đội ngũ CTXH tại Viện Huyết học - Truyền máu TƯ áp dụng bài bản các kỹ năng CTXH lâm sàng: từ bước tiếp cận, tạo lập mối quan hệ, thu thập thông tin, cho đến việc xác định đúng "vùng tổn thương" để lập kế hoạch can thiệp và lượng giá kết quả.

Phòng CTXH tổ chức các chương trình hỗ trợ tinh thần cho nhân viên y tế và người bệnh.

Nhắc đến những trường hợp bệnh nặng cần can thiệp sâu, ThS. Lý Thị Hảo, Trưởng phòng CTXH của Viện chia sẻ: "Mình đi cùng họ trọn vẹn hành trình điều trị theo hướng chăm sóc giảm nhẹ về tinh thần và cả những vấn đề xã hội. Cứ mỗi lần vào Viện, người bệnh đều nhắn tin cho mình xin tham vấn." Nhân viên CTXH lúc này đóng vai trò như những người bạn tâm giao, túc trực lắng nghe và gỡ rối mỗi khi người bệnh cần đến. Sự đồng hành chuyên nghiệp và bền bỉ ấy đã hóa giải nỗi sợ hãi, gỡ bỏ những nút thắt trong lòng để người bệnh kiên cường đi tiếp, và giúp chính những người thân của họ nhẹ lòng hơn trên hành trình chiến đấu với bệnh tật.

Nhìn lại hành trình gắn bó với nghề, ThS. Lý Thị Hảo bộc bạch: "Khi trợ giúp một người bệnh, phương pháp của chúng tôi luôn phải linh hoạt, không có một khuôn mẫu cứng nhắc nào. Nhưng điều tuyệt vời nhất là chính công việc này lại mang đến cho những người làm nghề chúng tôi vô vàn cảm xúc tích cực". Sự trao đi và nhận lại ấy đã trở thành nguồn năng lượng bền bỉ để họ tiếp tục bám trụ với nghề.

 Những lớp học hạnh phúc

Không chỉ xoa dịu nỗi đau cho người lớn, mạng lưới CTXH tại Viện còn dồn tâm sức để gieo hy vọng cho những bệnh nhi. Tại Trung tâm Thalassemia (tan máu bẩm sinh), nơi các em mang trong mình căn bệnh di truyền gắn liền với những đợt truyền màu định kỳ, một "Lớp học Hạnh phúc" đã được mở ra ngay giữa lòng bệnh viện.

Phòng CTXH  tổ chức Lớp học hạnh phúc định kỳ thứ 7, chủ nhật cho các bệnh nhi. 

Các em được học chữ, được trao quà động viên, từ đó tạo nên sự lạc quan và niềm tin vào tương lai. TS.BS. Nguyễn Thị Thu Hà, Giám đốc Trung tâm Thalassemia khẳng định, người bệnh giờ đây coi Viện như ngôi nhà thứ hai. Việc được sẻ chia, thấu hiểu đã kết nối họ thành một khối đoàn kết vững chắc. Thay vì cam chịu số phận, những đứa trẻ mang trọng bệnh vẫn được nuôi dưỡng tâm hồn, thực hiện trọn vẹn quyền được học tập và mưu cầu hạnh phúc.

Chuyên nghiệp hóa Công tác xã hội tại bệnh viện

Những dấu ấn thành công về công tác hỗ trợ tinh thần ấy không phải tự nhiên mà có. Nó là kết quả của một quá trình lao động miệt mài, chuyên nghiệp được Bộ Y tế và Ban lãnh đạo Viện đặc biệt quan tâm từ năm 2015.

Viện Huyết học – Truyền máu TƯ đã nhanh chóng tổ chức bài bản nhiều hoạt động: Từ việc hướng dẫn, gỡ rối thủ tục bảo hiểm y tế; kết nối mạnh thường quân; cho đến việc đào tạo kỹ năng tham vấn tâm lý cho mạng lưới cộng tác viên. Là người đặt nền móng xây dựng Phòng CTXH từ những ngày đầu, ThS. Vũ Thị Hồng Phương tự hào khẳng định, nhờ sự chỉ đạo sát sao của Ban Lãnh đạo và sự kiên trì tột cùng của Trưởng phòng Lý Thị Hảo, các hoạt động CTXH đã thực sự đơm hoa kết trái. Lòng tốt giờ đây được "khoa học hóa", không còn là sự ban phát tự phát mà vươn lên bảo vệ nhân phẩm, giá trị con người. Đúng như ThS. Vũ Thị Hồng Phương đã đúc kết: "Công tác xã hội phát triển sẽ góp phần cho một Quốc gia hạnh phúc".

Buổi công chiếu miễn phí phim "Mưa đỏ"  tổ chức ngay tại Viện nhân dịp Ngày Thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam.

Đơn thuốc thứ hai mang tên "Hy vọng"

Người bệnh và thân nhân thường mang tâm lý lo âu khi bước đến những "trạm dừng' mang tên bệnh viện. Nhưng nhờ có đội ngũ Công tác xã hội chuyên nghiệp và tận tâm, ba trạm dừng mà chúng ta vừa đi qua đã trở thành những điểm sáng của niềm hy vọng. Đó là nơi người bệnh tìm lại được nhịp sống, các bệnh nhi được viết tiếp ước mơ, và ngay cả những người bước vào giai đoạn cuối cùng cũng cảm thấy thanh thản. Sự hiện diện bền bỉ của đội ngũ CTXH chính là điểm tựa đồng hành trên hành trình chăm sóc sức khỏe toàn diện cho mỗi người bệnh.