Trong lịch sử bóng đá thế giới, rất ít cầu thủ tạo ra cảm giác đặc biệt như Ronaldo Nazário. Ông không chỉ là một chân sút xuất sắc hay một ngôi sao có sức ảnh hưởng toàn cầu, mà còn là hình mẫu hoàn hảo của tiền đạo hiện đại: tốc độ, kỹ thuật, sức mạnh, khả năng dứt điểm và bản năng săn bàn gần như tồn tại cùng lúc trong một con người. 

Khi Ronaldo xuất hiện vào giữa thập niên 1990, bóng đá thế giới có cảm giác đang chứng kiến một điều gì đó hoàn toàn mới mẻ.

Tuy nhiên, di sản của Ronaldo không chỉ được tạo nên từ những bàn thắng hay danh hiệu. Đó còn là câu chuyện về áp lực khổng lồ của một siêu sao gánh trên vai kỳ vọng của cả Brazil, về bí ẩn chưa có lời giải hoàn chỉnh ở chung kết World Cup 1998, rồi sau đó là hành trình vượt qua chấn thương tưởng chừng hủy hoại sự nghiệp để trở lại đỉnh cao tại 2002 FIFA World Cup.

Nếu phải chọn một biểu tượng tiêu biểu nhất cho khái niệm "thiên tài bị thử thách bởi số phận", Ronaldo gần như là cái tên đầu tiên được nhắc tới.

Mẫu tiền đạo đi trước thời đại

Ronaldo trưởng thành từ bóng đá đường phố Brazil, nơi kỹ thuật cá nhân và sự ngẫu hứng luôn được đề cao. Ngay từ khi còn khoác áo Cruzeiro, ông đã cho thấy tố chất khác biệt với phần còn lại. Trong hai mùa đầu tiên ở đội một, Ronaldo ghi tới 44 bàn sau 47 trận, hiệu suất quá ấn tượng với một cầu thủ tuổi teen.

Năm 17 tuổi, ông được gọi vào đội tuyển Brazil dự 1994 FIFA World Cup. Ronaldo không ra sân phút nào, nhưng giải đấu ấy lại mở ra bước ngoặt quan trọng cho sự nghiệp của ông. Sau khi Brazil vô địch, lời khuyên của đàn anh Romário đã đưa Ronaldo tới châu Âu, khoác áo PSV Eindhoven.

Tại Hà Lan, bóng đá châu Âu nhanh chóng nhận ra họ đang chứng kiến sự xuất hiện của một tài năng đặc biệt. Ronaldo sở hữu tốc độ bứt phá hiếm thấy ở một tiền đạo, nhưng điều khiến ông khác biệt nằm ở khả năng xử lý bóng khi đang di chuyển với tốc độ cao. Những pha rê bóng của Ronaldo không mang tính biểu diễn đơn thuần, mà luôn hướng tới mục tiêu cuối cùng là khung thành đối phương.

Cựu đồng đội Boudewijn Zenden từng nhận xét rằng Ronaldo luôn có xu hướng lao thẳng về phía cầu môn với tốc độ cực cao, nhưng điều đáng sợ nhất là ông vẫn giữ được sự chính xác trong khoảnh khắc quyết định. Chỉ cần một khoảng trống nhỏ hoặc một nhịp mất tập trung của hậu vệ, Ronaldo đủ khả năng kết thúc tình huống ngay lập tức.

Mùa giải đầu tiên tại PSV, Ronaldo ghi đúng 32 bàn ở giải vô địch quốc gia Hà Lan, đúng như tuyên bố ông từng đưa ra với báo chí trước mùa giải. Sau đó là cú hat-trick vào lưới Bayer Leverkusen ở UEFA Cup, màn trình diễn khiến giới chuyên môn thực sự bị chinh phục.

Từ PSV, Ronaldo chuyển sang FC Barcelona vào năm 1996 với mức phí chuyển nhượng kỷ lục thế giới. Chỉ trong một mùa giải tại Tây Ban Nha, ông ghi 47 bàn sau 49 trận. Rất nhiều bàn thắng trong số đó đến từ những pha đi bóng solo mà cho đến nay vẫn được xem là biểu tượng cho thời kỳ đỉnh cao của Ronaldo.

Không lâu sau, Inter Milan tiếp tục phá kỷ lục chuyển nhượng để đưa ông tới Serie A. Ronaldo giành Quả bóng vàng năm 1997 và liên tiếp được FIFA vinh danh là cầu thủ hay nhất thế giới. Khi mới ngoài 20 tuổi, ông đã trở thành ngôi sao lớn nhất của bóng đá toàn cầu.

Điều đáng nói là Ronaldo không phải mẫu tiền đạo hoạt động chủ yếu trong vòng cấm. Ông có thể lùi sâu nhận bóng, xoay người, tăng tốc rồi vượt qua hàng loạt hậu vệ chỉ trong vài giây. Những cú đảo chân (step-over) của Ronaldo trở thành thương hiệu bởi tính hiệu quả rất cao. Ông khiến hậu vệ mất cân bằng chỉ bằng một chuyển động nhỏ của cơ thể, trước khi tăng tốc ở quãng ngắn với sức bật hiếm có.

Trong giai đoạn sung mãn nhất, Ronaldo gần như định nghĩa lại vai trò trung phong. Ông không chờ cơ hội được tạo ra, mà tự mình tạo ra cơ hội bằng kỹ năng cá nhân vượt trội.

World Cup 1998 và bí ẩn chưa có lời giải 

Sau chức vô địch World Cup 1994 trên đất Mỹ, Brazil bước vào 1998 FIFA World Cup với vị thế ứng viên số một. Khi ấy, Ronaldo không còn là cậu thiếu niên chỉ ngồi dự bị như bốn năm trước. Ông đến Pháp với tư cách cầu thủ xuất sắc nhất thế giới và là niềm hy vọng lớn nhất của bóng đá Brazil.

Suốt hành trình vào chung kết, Ronaldo chơi nổi bật với 4 bàn thắng và nhiều pha kiến tạo quan trọng. Ông ghi cú đúp trước Chile ở vòng 1/8, tỏa sáng trước Đan Mạch tại tứ kết rồi tiếp tục lập công ở bán kết gặp Hà Lan. Với những màn trình diễn ấy, Ronaldo được xem là ứng viên sáng giá cho danh hiệu cầu thủ hay nhất giải đấu.

Thế nhưng, chỉ vài giờ trước trận chung kết với chủ nhà Pháp tại Paris, sự cố bí ẩn xảy ra đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện.

Khi danh sách đội hình xuất phát của Brazil được công bố, Ronaldo bất ngờ không có tên. Thông tin này gây ra sự hỗn loạn trong giới truyền thông và cả sân Stade de France. Chỉ khoảng 20 phút sau, Brazil gửi lại danh sách mới và Ronaldo lại xuất hiện trong đội hình chính thức.

Nhiều năm sau, chính Ronaldo xác nhận rằng ông đã bị co giật và bất tỉnh tại khách sạn trước trận đấu. Roberto Carlos là người đầu tiên phát hiện Ronaldo nằm co giật trên sàn nhà, sùi bọt mép và mất ý thức. Các bác sĩ cùng đồng đội lập tức can thiệp trước khi đưa ông tới bệnh viện kiểm tra.

Ban đầu, HLV Mário Zagallo quyết định loại Ronaldo khỏi đội hình. Tuy nhiên, sau khi tỉnh lại và trải qua các bài kiểm tra y tế, tiền đạo này liên tục đề nghị được ra sân. Cuối cùng, đội ngũ y tế chấp nhận để Ronaldo thi đấu.

Cho đến hiện tại, nguyên nhân chính xác của cơn co giật vẫn chưa được làm rõ hoàn toàn. Một số giả thuyết cho rằng đó là hệ quả của áp lực tâm lý quá lớn mà Ronaldo phải chịu khi mang trên vai kỳ vọng của cả Brazil. Một số ý kiến khác nghi ngờ tác dụng phụ từ thuốc giảm đau hoặc vấn đề liên quan tới thể trạng của ông trong suốt giải đấu.

Ngoài ra còn xuất hiện hàng loạt thuyết âm mưu xoay quanh vai trò của Nike, nhà tài trợ lớn của tuyển Brazil thời điểm ấy. Có người cho rằng Ronaldo bị ép phải ra sân vì giá trị thương mại quá lớn của ông. Tuy nhiên, chưa từng có bằng chứng xác thực nào chứng minh điều đó.

Điều rõ ràng duy nhất là Ronaldo không còn là chính mình trong trận chung kết. Brazil thi đấu rời rạc, trong khi Zinedine Zidane tỏa sáng với cú đúp bằng đầu giúp Pháp thắng 3-0 để lần đầu tiên vô địch thế giới.

Ronaldo gần như mất hút trong trận đấu quan trọng nhất sự nghiệp ở thời điểm đó. Hình ảnh ông thi đấu mệt mỏi, thiếu tốc độ và không tạo ra ảnh hưởng rõ rệt khiến dư luận Brazil tranh cãi suốt nhiều năm.

Đó không chỉ là thất bại của đội tuyển Brazil, mà còn là cú sốc lớn đối với chính Ronaldo.

Những chấn thương tưởng như khép lại sự nghiệp

Sau World Cup 1998, Ronaldo tiếp tục là trung tâm của bóng đá thế giới. Tuy nhiên, cơ thể của ông bắt đầu gặp những vấn đề nghiêm trọng.

Tháng 11/1999, Ronaldo dính chấn thương đầu gối nặng trong màu áo Inter Milan và phải tiến hành phẫu thuật. Sau nhiều tháng điều trị, ông trở lại ở trận chung kết Coppa Italia gặp Lazio vào tháng 4/2000.

Nhưng chỉ sáu phút sau khi vào sân, thảm họa xảy ra.

Trong một pha thực hiện động tác đảo chân quen thuộc, đầu gối của Ronaldo đột ngột gập xuống bất thường. Ông nằm vật ra sân trong đau đớn, còn các cầu thủ Inter đứng chết lặng. Các bác sĩ xác định Ronaldo bị đứt gân bánh chè đầu gối phải, một trong những chấn thương nghiêm trọng nhất với cầu thủ bóng đá.

Nhiều chuyên gia khi ấy nghi ngờ Ronaldo khó có thể trở lại đỉnh cao, thậm chí có người cho rằng ông sẽ không bao giờ thi đấu như trước nữa.

Quá trình hồi phục của Ronaldo kéo dài và đầy đau đớn. Có thời điểm, ông không thể gập đầu gối quá 90 độ. Ronaldo phải tập phục hồi gần như cả ngày, trải qua nhiều phương pháp điều trị khác nhau để tìm cách lấy lại sự linh hoạt cho chân phải.

Chính Ronaldo từng mô tả giai đoạn ấy là "sự tra tấn không hồi kết". Trong khoảng thời gian khó khăn nhất, sự ra đời của con trai Ronald trở thành động lực tinh thần giúp ông tiếp tục cố gắng.

Đến cuối năm 2001, Ronaldo mới bắt đầu thi đấu trở lại với tần suất hạn chế. Dù vậy, ông vẫn liên tục gặp vấn đề về cơ bắp và thể lực. Trước World Cup 2002, rất nhiều người nghi ngờ khả năng Ronaldo đạt trạng thái tốt nhất.

Nhưng HLV Luiz Felipe Scolari vẫn đặt niềm tin vào ông.

World Cup 2002: Sự phục sinh của một huyền thoại

Brazil bước vào World Cup 2002 trong không ít hoài nghi. Đội tuyển này trải qua vòng loại khó khăn, thay nhiều HLV và đối mặt áp lực lớn từ dư luận trong nước. Quyết định triệu tập Ronaldo của Scolari cũng gây tranh cãi bởi tiền đạo này gần như không thi đấu suốt giai đoạn vòng loại.

Tuy nhiên, Scolari tin rằng Ronaldo vẫn là nhân tố đặc biệt. Ông xây dựng hàng công gồm bộ ba Ronaldo, Rivaldo và Ronaldinho, kết hợp giữa kinh nghiệm, kỹ thuật và khả năng tạo đột biến.

Ngay trận mở màn gặp Thổ Nhĩ Kỳ, Ronaldo ghi bàn gỡ hòa quan trọng giúp Brazil lội ngược dòng thắng 2-1. Đó là khoảnh khắc đánh dấu sự trở lại thực sự của ông trên sân khấu lớn nhất bóng đá thế giới.

Sau bàn thắng ấy, Ronaldo chơi ngày càng tự tin hơn. Ông ghi bàn trước Trung Quốc, lập cú đúp vào lưới Costa Rica rồi tiếp tục nổ súng ở vòng knock-out trước Bỉ và Thổ Nhĩ Kỳ.

Trong suốt giải đấu, Ronaldo cho thấy ông đã thay đổi để thích nghi với cơ thể sau chấn thương. Nếu như trước đây Ronaldo thường xuyên thực hiện những pha bứt tốc dài từ giữa sân, thì ở World Cup 2002, ông chơi thực dụng hơn, di chuyển thông minh hơn và tận dụng tối đa bản năng săn bàn trong vòng cấm.

Tuy vậy, những phẩm chất quan trọng nhất vẫn còn nguyên vẹn: khả năng chọn vị trí, tốc độ xử lý và sự lạnh lùng trước khung thành.

Hình ảnh mái tóc "nửa vầng trăng" kỳ lạ của Ronaldo cũng trở thành biểu tượng của giải đấu. Sau này ông thừa nhận mình cố tình cắt kiểu tóc đó để truyền thông ngừng tập trung vào chấn thương đầu gối.

Tại bán kết gặp Thổ Nhĩ Kỳ, Ronaldo ghi bàn thắng quyết định bằng cú chích mũi giày đặc trưng. Đó là pha xử lý phản xạ rất nhanh trong không gian hẹp, đồng thời cho thấy sự nhạy bén của một tiền đạo lớn.

Đỉnh cao của hành trình ấy đến ở trận chung kết với Đức tại Yokohama.

Bốn năm sau bi kịch Paris, Ronaldo một lần nữa đứng trước trận đấu lớn nhất sự nghiệp. Lần này, ông mang theo cả áp lực quá khứ lẫn nỗi lo về cơ thể chưa hoàn toàn lành lặn.

Trước trận đấu, Ronaldo thậm chí không dám ngủ trưa vì ám ảnh cơn co giật năm 1998. Ông ở cạnh thủ môn Dida cho tới lúc toàn đội ra sân.

Trong trận chung kết ấy, Ronaldo cuối cùng đã hoàn tất hành trình chuộc lỗi của mình. Ông ghi cả hai bàn giúp Brazil đánh bại Đức 2-0. Bàn mở tỷ số đến sau sai lầm hiếm hoi của Oliver Kahn, còn bàn thứ hai là pha phối hợp đẳng cấp với Rivaldo trước khi Ronaldo dứt điểm chính xác vào góc xa.

Brazil giành chức vô địch World Cup lần thứ năm, còn Ronaldo kết thúc giải đấu với 8 bàn thắng để đoạt Chiếc giày vàng.

Đó không chỉ là chiến thắng về mặt danh hiệu. Với Ronaldo, World Cup 2002 còn là sự khẳng định rằng ông đã vượt qua được những chấn thương nghiệt ngã, vượt qua ký ức đau đớn của Paris 1998 và lấy lại vị trí của một trong những cầu thủ xuất sắc nhất lịch sử bóng đá.

Di sản của Ronaldo vì thế luôn rất đặc biệt. Ông không phải cầu thủ hoàn hảo theo nghĩa sự nghiệp kéo dài ổn định nhiều năm như một số huyền thoại khác. Nhưng ở thời kỳ đỉnh cao, Ronaldo mang đến cảm giác gần như không thể cản phá. Quan trọng hơn, ông để lại câu chuyện hiếm có về một thiên tài từng đứng bên bờ vực sụp đổ nhưng vẫn tìm được cách trở lại đỉnh cao của bóng đá.