Chiều ngày 2/11, tại trụ sở Hội Nhà báo Việt Nam, Vòng chấm Chung khảo Giải Báo chí toàn quốc "Vì sự nghiệp phát triển Văn hóa Việt Nam" lần thứ tư năm 2026 chính thức diễn ra. Giải thưởng tiếp tục nhấn mạnh thông điệp phát triển văn hóa là trách nhiệm chung của toàn xã hội, trong đó báo chí đóng vai trò chủ đạo trong công tác tuyên truyền, lan tỏa giá trị văn hóa, phản biện chính sách và thúc đẩy hành động vì sự nghiệp phát triển bền vững của đất nước.
Mùa giải năm nay đánh dấu một bước tiến vượt bậc về quy mô khi Ban Thư ký - Tổng hợp đã tiếp nhận tổng số 1.555 tác phẩm tham dự. Đây là con số kỷ lục kể từ khi giải thưởng được tổ chức lần đầu tiên đến nay, minh chứng rõ nét cho sự quan tâm sâu sắc cùng sức hút mãnh liệt của chủ đề văn hóa đối với các cơ quan báo chí, đội ngũ phóng viên, nhà báo và hội viên Hội Nhà báo Việt Nam trên phạm vi toàn quốc. Qua quá trình sàng lọc, rà soát và sơ loại nghiêm túc 94 tác phẩm, Ban Thư ký đã chính thức đưa vào vòng sơ khảo 1.461 tác phẩm đủ điều kiện. Sự hưởng ứng rộng khắp này khẳng định tinh thần trách nhiệm cao cả của giới báo chí trong việc phụng sự Tổ quốc, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trong bối cảnh đương đại.
Trải qua quá trình thẩm định độc lập, thảo luận tập trung, kỹ lưỡng và công tâm của các tiểu ban thuộc Hội đồng sơ khảo, 108 tác phẩm xuất sắc nhất đã vượt qua vòng loại để chính thức bước vào vòng chung khảo. Cơ cấu phân bổ các tác phẩm lọt vào vòng chung khảo bao gồm 25 tác phẩm báo in, 30 tác phẩm báo điện tử, 15 tác phẩm phát thanh, 20 tác phẩm truyền hình và 18 tác phẩm báo ảnh. Quá trình chấm sơ khảo diễn ra khẩn trương, chặt chẽ, tuân thủ tuyệt đối thể lệ và quy chế, tạo cơ sở vững chắc để Hội đồng chung khảo tiến hành thẩm định chiều sâu.
Nhìn nhận tổng thể từ chất lượng hồ sơ dự thi, Hội đồng chuyên môn đánh giá các tác phẩm năm nay không chỉ gia tăng mạnh mẽ về số lượng mà còn đạt chất lượng chuyên môn cao, quy tụ sự tham gia của đông đảo các cơ quan báo chí từ trung ương đến địa phương. Nội dung phần đa các tác phẩm đã bám sát các vấn đề trọng tâm của đời sống văn hóa, thể thao, du lịch và gia đình. Nổi bật là các tuyến bài phân tích sâu sắc về việc thể chế hóa và thực hiện các chủ trương, đường lối, định hướng chiến lược phát triển văn hóa trong kỷ nguyên mới. Bên cạnh đó, các vấn đề thời sự như phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo, khai thác nguồn lực văn hóa phục vụ tăng trưởng kinh tế - xã hội, chuyển đổi số, chủ quyền văn hóa số, bảo vệ trẻ em trên không gian mạng, bảo đảm an ninh văn hóa và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng cũng được khai thác một cách toàn diện.
Một trong những điểm sáng đáng ghi nhận của mùa giải năm nay là sự chuyển dịch tích cực trong tư duy tiếp cận đề tài của đội ngũ người làm báo. Thay vì dừng lại ở phương thức phản ánh bề nổi hay giới thiệu các hoạt động, sự kiện thông thường, nhiều tác phẩm đã vươn lên tầm cao mới khi đi sâu phân tích các vấn đề mang tính chiến lược.
Phát biểu tại phiên chấm giải, ông Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam nhận định các tác phẩm dự thi năm nay được đầu tư chuẩn chỉnh và ngay ngắn hơn các mùa giải trước. Đồng thời, các tác giả cần lưu ý bám sát những vấn đề thiết thực gắn liền với đời sống hằng ngày thay vì tập trung vào các đề tài quá vĩ mô.
Theo đánh giá chung, các tác phẩm sở hữu chất lượng chuyên môn tốt, đa dạng đề tài, quy tụ sự tham gia tích cực từ hệ thống báo chí trung ương đến địa phương. Nội dung tập trung khai thác các nhóm vấn đề trọng điểm: Phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo. Bảo tồn cùng phát huy giá trị di sản văn hóa. Chuyển đổi số, chủ quyền văn hóa số và bản quyền. Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng. Xây dựng hệ giá trị con người, gia đình Việt Nam và bảo đảm an ninh văn hóa.
Xét trên từng loại hình báo chí, bức tranh tổng thể bộc lộ những đặc trưng riêng biệt cùng những ưu điểm và hạn chế cần nhìn nhận khách quan. Đối với loại hình báo in, số lượng tác phẩm gửi về chiếm tỷ trọng đáng kể, trong đó khoảng 2/3 là các loạt bài dài kỳ mang hàm lượng phân tích chuyên sâu. Sự hiện diện của báo in trải dài từ các cơ quan báo chí trung ương đến hệ thống báo chí địa phương khắp các vùng miền. Nhiều tác phẩm được đầu tư công phu, xuất phát từ một lát cắt thực tiễn để mở rộng thành câu chuyện toàn diện về trách nhiệm xã hội và định hướng chính sách.
Dù vậy, loại hình này vẫn còn những điểm hạn chế khi một số bài viết chất lượng chưa cao, sa đà vào việc trích dẫn rườm rà từ các báo cáo hội thảo nhưng thiếu đi sự "phẫu thuật" thấu đáo về nguyên nhân cũng như thiếu các giải pháp khả thi. Cơ cấu lĩnh vực báo in còn thiếu sự cân đối khi mảng văn hóa chiếm tỷ trọng áp đảo, trong khi các mảng du lịch, thể thao, gia đình và xuất bản còn chiếm tỷ lệ khiêm tốn.
Trong khi đó, loại hình báo điện tử tiếp tục khẳng định vị thế dẫn đầu về số lượng tác phẩm tham dự với mức tăng trưởng vượt trội. Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ truyền thông hiện đại đã tạo điều kiện cho các cơ quan báo chí trung ương và địa phương phát huy tối đa thế mạnh của các sản phẩm báo chí đa phương tiện. Các tuyến bài chuyên sâu trên báo điện tử phản ánh nhạy bén, kịp thời và đa chiều các vấn đề lớn của đời sống văn hóa, từ công nghiệp văn hóa đến quản trị di sản số. Mặc dù vậy, sự mất cân đối về số lượng tác phẩm giữa các cơ quan báo chí trung ương và địa phương vẫn tồn tại, đồng thời các lĩnh vực ngoài văn hóa truyền thống chưa nhận được sự quan tâm khai thác tương xứng.
Đối với loại hình phát thanh và truyền hình, dù số lượng đơn vị và tác phẩm tham gia có phần biến động so với năm trước, các cơ quan báo chí lớn ở trung ương và nhiều đài địa phương vẫn duy trì được phong độ ổn định. Lĩnh vực phát thanh tiếp tục phát huy ưu thế đặc trưng thông qua ngôn ngữ âm thanh, tiếng động hiện trường và kỹ năng kể chuyện sống động để chạm đến cảm xúc công chúng. Lĩnh vực truyền hình tập trung phản ánh đậm nét các giá trị di sản văn hóa vật thể, phi vật thể, lễ hội dân gian và bức tranh chuyển đổi số. Tuy nhiên, khoảng cách tham gia giữa các địa phương còn lớn, đồng thời tính bứt phá trong sáng tạo đề tài chưa thực sự dồi dào do phần lớn các đơn vị vẫn quen thuộc với việc chọn lựa các sản phẩm đã phát sóng thay vì đầu tư những tác phẩm chuyên biệt dành riêng cho giải thưởng.
Đối với loại hình ảnh báo chí, dẫu số lượng tác phẩm ghi nhận sự sụt giảm, các tay máy vẫn bám sát nhịp đập đời sống văn hóa, chính trị và thể thao của đất nước. Các tác phẩm phản ánh sinh động từ không gian di sản, lễ hội, làng nghề truyền thống cho đến các chuyển động đương đại. Dù vậy, hạn chế của ảnh báo chí là các đề tài còn tập trung quá nhiều vào vẻ đẹp truyền thống, trong khi các mảng thể thao còn thưa vắng. Kỹ năng thực hiện nhóm ảnh cùng khâu biên tập, dàn dựng market chưa thực sự sắc sảo để làm nổi bật thông điệp cốt lõi của vấn đề.
Từ thực tiễn triển khai và quá trình chấm giải, các tiểu ban của Hội đồng sơ khảo đã đúc rút những bài học kinh nghiệm và đưa ra các kiến nghị mang tính chiến lược nhằm không ngừng nâng cao chất lượng giải thưởng trong những mùa tiếp theo.
Trước hết, công tác truyền thông cần được đẩy mạnh từ sớm, triển khai bài bản và có trọng tâm để định hướng chủ đề, thu hút sự tham gia rộng khắp của các vùng miền và mọi loại hình báo chí.
Bên cạnh đó, Ban Tổ chức cần có các cơ chế khuyến khích giới báo chí mở rộng biên độ đề tài sang các lĩnh vực mới nổi như kinh tế sáng tạo, thị trường văn hóa, quyền tác giả, tác động của trí tuệ nhân tạo, thể thao quần chúng và hệ giá trị gia đình hiện đại. Các cơ quan báo chí cũng cần siết chặt chất lượng tuyển chọn nội dung, kiên quyết đặt chất lượng chuyên môn lên trên số lượng.
Tổng kết toàn bộ chặng đường sơ khảo, Giải Báo chí toàn quốc “Vì sự nghiệp phát triển Văn hóa Việt Nam” lần thứ Tư một lần nữa khẳng định tầm vóc và sứ mệnh quan trọng trong việc đồng hành cùng sự nghiệp chấn hưng văn hóa nước nhà. Những đánh giá thấu đáo từ hội đồng chuyên môn không chỉ tôn vinh những nỗ lực bền bỉ của đội ngũ người làm báo mà còn tạo động lực mạnh mẽ để nền báo chí cách mạng tiếp tục cống hiến, thắp lên ngọn lửa đam mê và trách nhiệm đối với kho tàng di sản văn hóa của dân tộc.
Lễ tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra ngày 20/11, là hoạt động có ý nghĩa trong chuỗi hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11).
