Ngày 2/4, tại Hà Nội, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương chủ trì, phối hợp với Bộ VHTTDL, Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam tổ chức Hội nghị Giao ban công tác văn hóa, văn nghệ quý I năm 2026.

Hội nghị có sự tham gia của các đại diện các Bộ, Ban, ngành, các đơn vị quản lý Nhà nước các lĩnh vực Bộ VHTTDL, các Hội Văn học nghệ thuật Trung ương.

Tình trạng "biểu diễn không trung thực"có xu hướng gia tăng...

Một trong những vấn đề nóng tập trung nhiều ý kiến thẳng thắn của các đại biểu là vấn nạn "hát nhép" và "hát đè" (playback/back vocal). Trong báo cáo tình hình công tác văn hóa, văn nghệ Quý I và nhiệm vụ trọng tâm Quý II năm 2026, TS. Trần Thị Phương Lan, Vụ trưởng Vụ Văn hóa, Văn nghệ cho biết: Nhìn chung, trong Quý I năm 2026, công tác văn hóa, văn nghệ cơ bản ổn định, tiếp tục có những chuyển biến tích cực, góp phần giữ vững ổn định đời sống văn hóa tinh thần và phục vụ hiệu quả các nhiệm vụ chính trị của đất nước. Bên cạnh kết quả đạt được, lĩnh vực văn hóa, văn nghệ vẫn còn bộc lộ một số tồn tại, hạn chế cần tập trung khắc phục. "Trong đó, tình trạng "biểu diễn không trung thực" có xu hướng gia tăng, với việc lạm dụng phương tiện kỹ thuật, sử dụng bản ghi âm sẵn để thay cho giọng thật của người biểu diễn (hát nhép) - không đúng với nội dung, hình thức biểu diễn như đã đăng ký với cơ quan quản lý và công chúng diễn biến phức tạp, không còn là hiện tượng đơn lẻ mà xuất hiện ở nhiều loại hình chương trình", TS Trần Thị Phương Lan nói.

Tại một số sự kiện, chương trình ca nhạc dịp Tết và lễ hội, việc sử dụng bản ghi âm thay cho biểu diễn trực tiếp vẫn diễn ra. Điều này "phản ánh hạn chế trong công tác tổ chức, kiểm soát chất lượng chương trình, đồng thời cho thấy ý thức nghề nghiệp của một bộ phận nghệ sĩ chưa được đề cao", theo TS. Trần Thị Phương Lan.

Bên cạnh đó, báo cáo cũng chỉ rõ: Cùng với sự phát triển của các nền tảng mạng xã hội, tình trạng một bộ phận  nghệ sĩ có biểu hiện lệch chuẩn trong phát ngôn, hành vi trên không gian mạng có  xu hướng gia tăng. Một số trường hợp có biểu hiện phát ngôn thiếu chuẩn mực, gây ý kiến trái  chiều trong dư luận; khai thác yếu tố đời tư, giật gân hoặc xây dựng hình ảnh cá  nhân lệch chuẩn nhằm thu hút sự chú ý của công chúng. Tình trạng này ảnh hưởng tiêu cực đến hình ảnh, uy tín của người nghệ sĩ,  làm suy giảm niềm tin của công chúng; đồng thời tác động đến định hướng thẩm  mỹ, giá trị văn hóa, đạo đức, đặc biệt đối với giới trẻ.

Thực trạng  trên đặt ra yêu cầu tăng cường công tác lãnh đạo, quản lý và định  hướng; đẩy mạnh việc triển khai thực hiện các quy tắc ứng xử, đồng thời rà soát, bổ sung,  hoàn thiện các chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp của nghệ sĩ trên không gian mạng. 

Nghệ thuật đích thực "không được lừa dối khán giả"

Phát biểu tại Hội nghị, Nhạc sĩ Đức Trịnh - Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam nói, cốt lõi của vấn đề không nằm ở kỹ thuật, mà ở sự trung thực trong biểu diễn. Theo ông, khái niệm "gian dối" có thể hiểu một cách giản dị: đã đăng ký, đã cam kết như thế nào thì phải thực hiện đúng như vậy. Nếu một ca sĩ ký hợp đồng biểu diễn hát live nhưng khi lên sân khấu lại hát nhép, thì đó không chỉ là vi phạm cam kết, mà còn là lừa dối khán giả. Tuy nhiên, trong những trường hợp đặc biệt: như yêu cầu về an ninh, chính trị hoặc điều kiện tổ chức…  việc hát nhép hay hát đè có thể xảy ra. Khi đó, điều quan trọng là phải có sự thống nhất với đơn vị tổ chức và cơ quan quản lý, đồng thời đảm bảo không gây hiểu nhầm cho công chúng.

"Nói nôm na là không được lừa dối cơ quan cấp phép và cũng không được lừa dối khán giả", nhạc sĩ Đức Trịnh nhấn mạnh.

Theo ông, trong hoạt động biểu diễn, khán giả cần được thông tin rõ ràng. Nếu là chương trình hát live, phải đúng là live. Nếu có sử dụng kỹ thuật, không hoàn toàn hát live, thì cũng cần minh bạch từ đầu. Khi khán giả đã biết và chấp nhận mua vé, thì không thể coi là gian dối. Ngược lại, sự thiếu minh bạch chính là bản chất của hành vi đánh lừa công chúng. Khán giả có thể chấp nhận nhiều hình thức biểu diễn, nhưng khán giả không thể chấp nhận là bị "đánh tráo trải nghiệm". Sự minh bạch không chỉ là yêu cầu trong quản lý, mà còn là nền tảng để xây dựng và giữ gìn niềm tin của công chúng đối với nghệ thuật biểu diễn.

NSND Xuân Bắc -  Cục trưởng Cục Nghệ thuật Biểu diễn bày tỏ quan điểm: khán giả đến xem là để được thưởng thức biểu diễn thực. Ông nhấn mạnh, một trong những giá trị cốt lõi giúp nghệ thuật biểu diễn tồn tại và phát triển suốt hàng nghìn năm chính là tính cảm xúc và tính chân thực. Vì vậy, hoạt động biểu diễn cần tuân thủ và đảm bảo sự chân thực trong cảm xúc một cách thuần khiết nhất. "Không gian nghệ thuật - nơi kết nối giữa nghệ sĩ và khán giả phải là không gian thực. Từ đó mới tạo ra được giá trị đầy đủ nhất của nghệ thuật." Nhưng để giữ được cái "thật" ấy, không hề dễ. Đó là câu chuyện của điều kiện tổ chức, của hệ thống âm thanh, ánh sáng, của bản lĩnh và năng lực người nghệ sĩ. Nghề biểu diễn là một nghề "thực hành sáng tạo" - nơi mỗi lần xuất hiện đều là một lần đối diện trực tiếp với khán giả, không có cơ hội "làm lại", theo NSND Xuân Bắc.

Nỗi lo về việc xói mòn niềm tin công chúng

Điều đáng suy ngẫm là, câu chuyện hát nhép không chỉ nằm trong phạm vi âm nhạc. NSND Trịnh Thúy Mùi - Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội nghệ thuật Việt Nam, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam đã chỉ ra một thực tế đáng lo ngại: sân khấu cũng đang đối diện với những biểu hiện tương tự. Khi nghệ sĩ không còn "sống" trọn vẹn với vai diễn, khi các yếu tố hỗ trợ can thiệp quá sâu, cảm xúc thật, thứ làm nên linh hồn của nghệ thuật đang dần bị thay thế. Và khi cảm xúc bị thay thế, nghệ thuật bắt đầu trượt khỏi bản chất của nó.

Cho rằng đây không chỉ là một hiện tượng, mà là "nguy cơ văn hóa", NSND Trịnh Thúy Mùi dẫn chứng: một hình thức "trung gian" đang xuất hiện: biểu diễn "nửa thật - nửa giả". Không hoàn toàn hát nhép, nhưng sử dụng kỹ thuật để che lấp hạn chế, khiến khán giả khó phân biệt đâu là thật, đâu là sản phẩm được "gia cố". Theo bà, khi ranh giới giữa thật - giả bị làm mờ, niềm tin công chúng cũng bắt đầu rạn nứt.

Rõ ràng, không còn là câu chuyện kỹ thuật, hát nhép đã được nhìn nhận như một biểu hiện của sự thiếu trung thực trong biểu diễn, làm méo mó thị trường và bào mòn niềm tin của công chúng. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là chấn chỉnh một hiện tượng, mà là lập lại chuẩn mực cho toàn bộ môi trường văn hóa - nghệ thuật.

"Bộ lọc" cần thiết cho môi trường biểu diễn nghệ thuật

Ông Trần Thanh Lâm, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương dẫn chứng, cách đây vài tháng, một ca sĩ có ca từ không phù hợp đã bị cơ quan quản lý tại TP.HCM khuyến cáo, không khuyến khích tham gia các sự kiện. Chỉ với động thái này, thị trường đã tự điều chỉnh khi đơn vị tổ chức không còn mời nghệ sĩ đó. Theo ông, "chỉ cần những biện pháp như vậy thôi cũng đã có hiệu quả ngay."

Theo ông Trần Thanh Lâm, điều quan trọng không phải là cấm đoán một cách cứng nhắc, mà là đảm bảo sự trung thực, minh bạch và trách nhiệm đối với khán giả trong hoạt động biểu diễn nghệ thuật. Mục tiêu không chỉ là xử lý vi phạm, mà là tạo dựng một môi trường nghệ thuật lành mạnh, nơi giá trị thật được tôn vinh.

Từ góc độ quản lý, NSND Tạ Quang Đông Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) thẳng thắn nhận định: "Nếu không tồn tại hát nhép, chất lượng nghệ thuật sẽ được nâng lên ngay." Bởi khi không còn "lối tắt", nghệ sĩ buộc phải nâng cao năng lực thực, từ đó thị trường sẽ tự điều chỉnh. Thứ trưởng Tạ Quang Đông cũng cho biết, Bộ sẽ tiến hành đôn đốc kiểm tra, giám sát, ban hành văn bản chấn chỉnh. Sau đây, Bộ sẽ có những biện pháp, chế tài xử lý, nhằm tạo nên "bộ lọc" cần thiết cho môi trường hoạt động biểu diễn nghệ thuật lành mạnh.

Để giải quyết tình trạng hát  nhép, NSND Xuân Bắc cho rằng, cần đặt ra những yêu cầu cao về tiêu chuẩn tổ chức chương trình; điều kiện âm thanh, ánh sáng; năng lực và bản lĩnh của ca sĩ, nghệ sĩ biểu diễn.

Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Chủ tịch Liên hiệp các hội văn học nghệ thuật Việt Nam cho biết, trong thời gian tới, Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam dự kiến sẽ phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức các tọa đàm chuyên đề nhằm làm rõ và chấn chỉnh tình trạng hát nhép trong hoạt động biểu diễn. Theo ông, việc tổ chức các diễn đàn trao đổi chuyên môn không chỉ góp phần nhận diện đầy đủ thực trạng, mà còn tạo cơ sở để đề xuất các giải pháp phù hợp, hướng tới xây dựng môi trường nghệ thuật minh bạch, lành mạnh và tôn trọng giá trị biểu diễn chân thực.