Với mỗi người Việt Nam ở nước ngoài, tiếng Việt không chỉ là phương tiện giao tiếp mà còn là ký ức, căn cước và sợi dây nối liền các thế hệ với quê hương. Giữ tiếng Việt chính là giữ một con đường để mỗi người, dù đi đâu, vẫn có thể trở về với nguồn cội.

Việc lựa chọn ngày 8/9 hằng năm là Ngày Tôn vinh tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài mang một ý nghĩa sâu sắc: tiếng Việt không chỉ cần được bảo tồn như một di sản, mà phải được trao truyền, sử dụng và tiếp tục sinh thành trong đời sống của các thế hệ người Việt trên khắp thế giới.

Tinh thần ấy được tiếp thêm động lực từ Nghị quyết số 23-NQ/TW ngày 2/8/2026 của Bộ Chính trị về công tác người Việt Nam ở nước ngoài. Nghị quyết tiếp tục khẳng định yêu cầu gìn giữ, phát huy tiếng Việt và bản sắc văn hóa dân tộc; đồng thời đề cao vai trò của kiều bào như những "đại sứ văn hóa, đất nước và con người Việt Nam".

Đó không chỉ là sự quan tâm đối với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài – bộ phận không tách rời của cộng đồng dân tộc Việt Nam – mà còn là một tầm nhìn chiến lược. Bởi tiếng Việt được gìn giữ đến đâu, mối liên hệ giữa các thế hệ kiều bào với quê hương bền chặt đến đó. Và khi tiếng Việt được lan tỏa, văn hóa, lịch sử, hình ảnh đất nước và con người Việt Nam cũng có thêm những nhịp cầu để đến với thế giới.

Những lớp học tiếng Việt ở Italy, Singapore và nhiều quốc gia khác; những tủ sách được xây dựng giữa các cộng đồng xa quê; những lễ hội, chương trình giao lưu văn hóa… đang âm thầm nối dài mạch nguồn ấy. Sau mỗi con chữ được học là một đứa trẻ có thể trò chuyện với ông bà. Sau mỗi câu chuyện tiếng Việt được đọc là một thế hệ có thêm cơ hội hiểu mình đến từ đâu.

Nhưng gìn giữ tiếng Việt ở nước ngoài chưa bao giờ là công việc dễ dàng.

Những trẻ em sinh ra và lớn lên trong môi trường ngôn ngữ khác không có nhiều cơ hội sử dụng tiếng Việt. Áp lực học tập, khoảng cách thế hệ, sự cạnh tranh của nhiều ngoại ngữ và sự thiếu hụt giáo trình phù hợp khiến tiếng mẹ đẻ có nguy cơ ngày càng xa đời sống thường nhật. Nếu chỉ học tiếng Việt trong vài giờ cuối tuần, nhưng không sử dụng trong gia đình và cộng đồng, ngôn ngữ ấy rất khó trở thành một phần tự nhiên trong tâm hồn trẻ.

Vì vậy, điều quan trọng nhất không chỉ là mở thêm lớp học, mà phải tạo dựng một môi trường để tiếng Việt được sống.

Gia đình chính là lớp học đầu tiên và bền bỉ nhất. Một câu chuyện cha mẹ kể bằng tiếng Việt, một cuộc điện thoại với ông bà, một cuốn truyện đọc trước giờ ngủ hay một bữa cơm gia đình cùng nói tiếng mẹ đẻ đều có thể gieo vào trẻ tình yêu nguồn cội. Khi tiếng Việt gắn với tình thân, nó không còn là một môn học bắt buộc mà trở thành ngôn ngữ của yêu thương và ký ức.

Cộng đồng là không gian tiếp nối. Những chương trình như Tết Trung Thu, Xuân Quê hương, Đại hội thể thao Hùng Vương, "Tiếp sức Trường Sa" hay các hoạt động giới thiệu văn hóa Việt Nam tại nước sở tại giúp thế hệ trẻ không chỉ học tiếng Việt mà còn được sống trong tiếng Việt. Qua mỗi bài hát, trò chơi, món ăn, phong tục và câu chuyện lịch sử, các em hiểu rằng tiếng mẹ đẻ chứa đựng cả một không gian văn hóa mà mình thuộc về.

Công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang mở thêm một cánh cửa mới. Khoảng cách địa lý có thể được thu hẹp bằng lớp học trực tuyến; sự thiếu hụt học liệu có thể được bù đắp bằng sách điện tử, trò chơi giáo dục và các công cụ học tập được cá nhân hóa. Tuy nhiên, công nghệ chỉ thật sự có ý nghĩa khi được sử dụng có trách nhiệm và đặt trong một hệ sinh thái giáo dục có sự đồng hành của gia đình, nhà trường và cộng đồng.

Không thể giữ tiếng Việt chỉ bằng những lời kêu gọi. Cần biến chủ trương thành những chương trình cụ thể: xây dựng học liệu phù hợp với từng độ tuổi và môi trường ngôn ngữ; đào tạo, hỗ trợ giáo viên; phát triển nền tảng học tiếng Việt hiện đại; kết nối các lớp học và hội đoàn; đưa thêm sản phẩm văn hóa Việt Nam có chất lượng đến với thế hệ trẻ kiều bào.

Việc quảng bá tiếng Việt cũng cần được đặt trong tổng thể quảng bá văn hóa và hình ảnh quốc gia. Sức hấp dẫn của một ngôn ngữ không chỉ nằm trong từ vựng hay ngữ pháp, mà còn ở nền văn hóa, con người và những cơ hội mà ngôn ngữ ấy mở ra. Khi Việt Nam hiện diện trước thế giới như một đất nước giàu bản sắc, năng động, sáng tạo và có khát vọng vươn lên, tiếng Việt cũng sẽ có thêm sức hút đối với bạn bè quốc tế.

Giữ gìn tiếng Việt vì thế không phải là níu giữ quá khứ. Đó là chuẩn bị cho tương lai của một cộng đồng Việt Nam toàn cầu vẫn chung một cội nguồn, cùng chia sẻ bản sắc và có khả năng đóng góp cho đất nước bằng tri thức, nguồn lực cùng những giá trị văn hóa tốt đẹp.

Mỗi lớp học được duy trì, mỗi tủ sách được mở, mỗi gia đình kiên trì nói tiếng Việt với con em mình đều đang góp phần giữ gìn một phần hồn dân tộc.

Để dù sinh ra ở đâu, trưởng thành trong môi trường nào, các thế hệ người Việt Nam ở nước ngoài vẫn có thể nói tiếng Việt, hiểu văn hóa Việt Nam, tự hào về nguồn cội và luôn nhận ra đường về quê hương.