Dân số Việt Nam đang già hóa nhanh trong khi mức thu nhập chưa cao. Đây không còn là câu chuyện riêng của ngành dân số hay an sinh xã hội, mà là một bài toán phát triển. Nếu chuẩn bị đủ sớm, già hóa không chỉ đặt ra áp lực về chăm sóc và phúc lợi, mà còn mở ra một không gian mới cho dịch vụ, việc làm và “kinh tế bạc”.
Chăm sóc tuổi già phải bắt đầu trước khi tuổi già trở thành gánh nặng
Ngày Quốc tế Người cao tuổi (1/10) năm 2026 mang chủ đề “Kỷ nguyên trường thọ: Thiết kế lại hệ thống cho cuộc sống dài lâu”. Đó không chỉ là lời nhắc về trách nhiệm chăm sóc người cao tuổi, mà còn đặt ra câu hỏi lớn hơn: Việt Nam sẽ chuẩn bị thế nào cho một xã hội mà con người ngày càng sống lâu hơn?
Mô hình thí điểm “Chăm sóc sức khỏe ban ngày cho người cao tuổi” tại cơ sở dưỡng lão bán trú công lập đầu tiên ở Hà Nội (số 1, ngõ 307 Thạch Bàn, phường Long Biên), nhằm rút kinh nghiệm và triển khai hiệu quả công tác chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Ảnh: TTXVN
Những năm qua, chính sách đối với người cao tuổi đã có nhiều bước tiến. Hơn 2,5 triệu người hiện được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội; khoảng 80% được lập hồ sơ theo dõi sức khỏe và hơn 69% được khám sức khỏe định kỳ ít nhất một lần mỗi năm. Tuy nhiên, năm 2025, tỷ lệ người cao tuổi được hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội hoặc trợ cấp hưu trí xã hội mới đạt khoảng 42%, thấp hơn mục tiêu 55%. Cơ sở chăm sóc và nhân lực chuyên nghiệp cũng chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu.
Ngày 1/10 hàng năm được Liên hợp quốc chọn là Ngày Quốc tế Người cao tuổi nhằm nâng cao nhận thức, nhắc nhở mọi người cần quan tâm, chăm sóc và giải quyết các vấn đề của người cao tuổi (NCT) trên toàn thế giới. Hưởng ứng ngày Ngày Quốc tế NCT và thực hiện Tháng hành động vì NCT năm 2025 tại Việt Nam có chủ đề " Quan tâm chăm sóc và phát huy vai trò người cao tuổi - Chủ động thích ứng với già hóa dân số”, góp phần thực hiện chương trình hành động quốc gia về Người cao tuổi, Chiến lược quốc gia bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Ảnh: TTXVN
Điều đáng nói là già hóa không phải một biến động bất ngờ. Chúng ta biết nó đang đến và có thời gian để chuẩn bị. Vì thế, điều cần thay đổi trước hết là tư duy: từ ứng phó sang phòng ngừa, từ chữa bệnh sang duy trì sức khỏe, từ chăm sóc đơn lẻ sang xây dựng một hệ thống đa tầng với sự tham gia của gia đình, cộng đồng, y tế và các dịch vụ chuyên nghiệp.
Người cao tuổi vẫn sống cùng gia đình nhưng có thể được hỗ trợ trong ngày về sức khỏe, dinh dưỡng, sử dụng thuốc, vận động, phục hồi chức năng và đời sống tinh thần. Ảnh: TTXVN
Mô hình chăm sóc ban ngày (Daycare) là một hướng đi đáng chú ý. Việc “Cơ sở chăm sóc sức khỏe ban ngày cho người cao tuổi” đầu tiên của Hà Nội được đưa vào hoạt động tại phường Long Biên cho thấy một cách tiếp cận khác: người cao tuổi vẫn sống cùng gia đình nhưng có thể được hỗ trợ trong ngày về sức khỏe, dinh dưỡng, sử dụng thuốc, vận động, phục hồi chức năng và đời sống tinh thần.
Từ gánh nặng an sinh đến không gian của “kinh tế bạc”
Nếu chỉ nhìn già hóa dưới góc độ chi phí an sinh, chúng ta mới thấy một nửa câu chuyện.
Nửa còn lại là một thị trường đang hình thành.
Khi số người cao tuổi tăng, nhu cầu về chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, thiết bị trợ giúp, dinh dưỡng, vận chuyển, công nghệ, du lịch, văn hóa và giải trí cũng tăng theo. Nếu được tổ chức bài bản, những nhu cầu ấy có thể tạo ra các ngành dịch vụ mới, việc làm mới và những chuỗi giá trị mới - nền tảng của “kinh tế bạc”.
Cuộc sống người dân vùng biên Tây Ninh đang từng ngày khởi sắc. Tuy nhiên, do ở xa trung tâm nên việc được khám, tư vấn và chăm sóc sức khỏe của người dân ngay tại địa phương vẫn là nhu cầu thiết thực. Việc chăm lo sức khỏe nhân dân được cải thiện giúp nâng cao chất lượng cuộc sống, gieo niềm tin nơi biên giới. Ảnh: TTXVN
Nhưng cơ hội không tự nhiên biến thành động lực phát triển. Việt Nam cần sớm xây dựng tiêu chuẩn chất lượng cho các cơ sở chăm sóc; chuyên nghiệp hóa nghề chăm sóc người cao tuổi; thúc đẩy xã hội hóa, hợp tác công - tư; đồng thời ứng dụng công nghệ và dữ liệu để kết nối người cao tuổi với gia đình, cơ sở y tế và cộng đồng.
Ngày 17/9/2026, tại Trung tâm Văn hóa-Thể thao phường Xuân Đỉnh, Hội Người cao tuổi thành phố Hà Nội tổ chức Lễ phát động Tháng hành động vì người cao tuổi thành phố Hà Nội năm 2026 và Xác lập kỷ lục Việt Nam với sự kiện biểu diễn Dân vũ có số lượng người cao tuổi cùng tham gia đông nhất. Đây là hoạt động có ý nghĩa thiết thực chào mừng thành công Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Người cao tuổi Việt Nam lần thứ VII, nhiệm kỳ 2026 – 2031. Ảnh: TTXVN
Một xã hội trường thọ vì thế không thể chỉ được thiết kế để “chăm sóc người già”. Xã hội ấy phải tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục sống độc lập, được tôn trọng, được tham gia đời sống cộng đồng và, trong khả năng của mình, tiếp tục đóng góp.
Tuổi thọ tăng là một thành tựu. Nhưng sống lâu và sống khỏe là hai câu chuyện khác nhau.
Thước đo cuối cùng của một xã hội không chỉ là người dân sống bao lâu, mà còn là họ sống những năm tháng ấy như thế nào.
