Ngày 18/4, tại Nhà hát Dolby ở Los Angeles, Viện Phim Mỹ (American Film Institute - AFI) sẽ trao giải Thành tựu trọn đời lần thứ 51 cho Eddie Murphy.

Đây là vinh danh cao quý nhất của điện ảnh Mỹ dành cho một sự nghiệp trọn vẹn, công nhận những đóng góp xuất sắc và bền vững của nghệ sĩ đối với nghệ thuật thứ bảy. Thông báo được AFI đưa ra từ tháng 11/2025 đã khiến giới giải trí và khán giả hâm mộ trên toàn thế giới xúc động, bởi Eddie Murphy không chỉ là một diễn viên hài, mà còn là biểu tượng văn hóa, người tiên phong thay đổi diện mạo Hollywood trong hơn bốn thập kỷ qua.

Kathleen Kennedy, Chủ tịch Hội đồng Quản trị AFI, phát biểu: "Eddie Murphy là một biểu tượng Mỹ. Ông là lực lượng tiên phong trong các hình thức nghệ thuật điện ảnh, truyền hình và hài kịch sân khấu. Sự đa năng của ông không có giới hạn. Trong suốt năm thập kỷ, tác động lâu dài của ông đối với văn hóa đã truyền cảm hứng cho các nghệ sĩ và khán giả, và AFI tự hào vinh danh ông bằng giải Thành tựu trọn đời lần thứ 51".

Giải thưởng sẽ được trao trong buổi dạ tiệc tri ân, với số tiền thu được dùng để hỗ trợ các chương trình giáo dục và nghệ thuật của AFI. Buổi lễ sau đó sẽ được phát trực tuyến trên Netflix vào ngày 31/5, mang hình ảnh của Eddie Murphy đến với hàng triệu khán giả toàn cầu.

Eddie Murphy, tên đầy đủ Edward Regan Murphy, sinh ngày 3/4/1961 tại Brooklyn, New York. Ông lớn lên trong khu nhà ổ chuột, nơi mà những thử thách cuộc sống đã rèn luyện cho ông ý chí kiên cường và khả năng hài hước để đối mặt với khó khăn. Từ nhỏ, Murphy đã thể hiện tài năng hài kịch qua các màn bắt chước và kể chuyện. Ông bắt đầu sự nghiệp hài độc thoại từ cuối những năm 1970 tại các câu lạc bộ ở New York.

Năm 1980, ở tuổi 19, Murphy gia nhập dàn diễn viên của chương trình hài kịch đình đám Saturday Night Live (SNL). Đây là bước ngoặt lớn, biến cậu bé da đen từ khu ổ chuột thành ngôi sao truyền hình. Trên SNL, ông tạo ra hàng loạt nhân vật kinh điển như Mister Robinson (phóng tác Mister Rogers), Tyrone Green hay phiên bản Gumby cáu kỉnh, mang đến tiếng cười sắc bén và phê phán xã hội. Murphy ở lại SNL đến năm 1984, và ông từng gọi đây là "Harvard của diễn viên hài kịch".

"Tôi bắt đầu sự nghiệp với vai trò diễn viên hài độc thoại. Đó là thứ tôi cảm thấy thoải mái nhất" - ông từng chia sẻ về cội nguồn nghề nghiệp.

Sự chuyển mình sang điện ảnh của Murphy diễn ra nhanh chóng và bùng nổ. Năm 1982, ông đóng vai chính trong phim 48 Hrs. bên cạnh Nick Nolte, đánh dấu lần đầu tiên một diễn viên da đen dẫn dắt một bộ phim hành động hài lớn. Phim thành công rực rỡ về mặt thương mại, mở đường cho hàng loạt hit bom tấn.

Năm 1983, Trading Places với Dan Aykroyd tiếp tục khẳng định vị thế ngôi sao. Đến năm 1984, Beverly Hills Cop đưa Murphy lên đỉnh cao. Với vai Axel Foley – chàng cảnh sát Detroit hoạt bát, thông minh và đầy cá tính – Murphy không chỉ khiến khán giả cười nghiêng ngả mà còn biến phim thành một trong những bom tấn lớn nhất lịch sử phòng vé Mỹ. Bộ phim nhận đề cử Quả cầu Vàng cho Nam diễn viên chính xuất sắc nhất thể loại hài, và loath phim Beverly Hills Cop sau này tiếp tục là biểu tượng.

"Tôi đã làm khoảng 30 bộ phim và hầu hết chúng đều thành công. Trong một ngành mà thành công là ngoại lệ chứ không phải quy luật, tôi hầu như luôn thành công" - Murphy từng tự hào nói về hành trình sự nghiệp.

Những năm 1980 là thập kỷ vàng son của Murphy. Ông liên tục ra mắt các phim ăn khách như The Golden Child (1986), Coming to America (1988) – trong đó ông thủ vai nhiều nhân vật khác nhau, Tribute to Peter Sellers – và Harlem Nights (1989), phim mà ông tự viết kịch bản, đạo diễn và đóng chính bên cạnh Richard Pryor và Redd Foxx. 

Đáng nói, Coming to America trở thành kinh điển, với Murphy hóa thân thành hoàng tử Akeem từ Zamunda xa xôi đến New York tìm vợ. Phim không chỉ mang tính giải trí cao mà còn gửi gắm thông điệp về bản sắc văn hóa và tình yêu. Ông cũng tham gia âm nhạc, phát hành album hài và single Party All the Time năm 1985.

Sang những năm 1990 và 2000, Murphy chứng minh sự đa năng khi đảm nhận nhiều vai diễn phức tạp. Trong The Nutty Professor (1996) và phần tiếp theo, ông thủ vai tới 7 rồi 8 nhân vật khác nhau, từ nhà khoa học béo ú đến gia đình của ông ta. Phim nhận đề cử Quả Cầu Vàng. 

Ông lồng tiếng cho Mushu trong Mulan (1998) và đặc biệt là con lừa Donkey trong serie Shrek – một trong những phim hoạt hình ăn khách nhất lịch sử, mang về cho ông nhiều giải thưởng và đề cử. Các phim gia đình như Dr. Dolittle (1997), Daddy Day Care (2003) hay Norbit (2007) – nơi ông lại đóng nhiều vai – tiếp tục khẳng định Murphy là "ông vua phòng vé" với doanh thu hàng trăm triệu USD.

Đỉnh cao nghệ thuật của ông đến năm 2006 với Dreamgirls. Murphy nhập vai ca sĩ soul James "Thunder" Early, một vai diễn đòi hỏi chiều sâu kịch tính. Ông đoạt Quả cầu Vàng Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất, cùng nhiều giải SAG và Critics' Choice, đồng thời nhận đề cử Oscar đầu tiên. Đây là minh chứng rõ ràng cho khả năng diễn xuất đa dạng, vượt xa hình ảnh "diễn viên hài".

"Tôi là một diễn viên hài bước chân vào điện ảnh, nên tôi không thực sự coi mình là diễn viên" - Murphy từng khiêm tốn chia sẻ, nhưng chính sự khiêm tốn ấy đã giúp ông chinh phục cả giới phê bình.

Sau một số phim không thành công thương mại đầu những năm 2010, Murphy trở lại mạnh mẽ với Dolemite Is My Name (2019) trên Netflix, trong đó ông thủ vai Rudy Ray Moore – huyền thoại blaxploitation. Phim nhận đề cử Quả Cầu Vàng và Critics' Choice. Tiếp đó là Coming 2 America (2021), You People (2023), Candy Cane Lane (2023) và Beverly Hills Cop: Axel F (2024).

Năm 2020, ông nhận Emmy cho vai khách mời trên SNL. Năm 2023, Hiệp hội Báo chí nước ngoài Hollywood trao tặng ông giải Cecil B. DeMille. Hiện nay, ở tuổi 65, Murphy vẫn năng nổ với các dự án mới như The Pickup trên Amazon.

Sự nghiệp của Eddie Murphy không chỉ dừng lại ở số lượng phim thành công hay doanh thu khổng lồ. Ông là diễn viên da đen thành công nhất về mặt thương mại trong lịch sử Hollywood, nằm trong top 5 ngôi sao phòng vé mọi thời đại.

Murphy đã phá bỏ rào cản chủng tộc, mở đường cho thế hệ diễn viên da màu sau này. Từ hài độc thoại thô ráp, phê phán xã hội đến các vai diễn đa chiều trên màn ảnh rộng, ông luôn giữ được bản sắc: hài hước sắc bén, năng lượng dồi dào và lòng tự tin mãnh liệt.

"Tình yêu bản thân là phước lành quan trọng nhất của tôi" - Murphy từng nói trong một cuộc phỏng vấn hiếm hoi gần đây, giải thích bí quyết trụ vững qua 50 năm trong ngành công nghiệp khắc nghiệt.

Giải Thành tựu trọn đời của AFI không chỉ tôn vinh một cá nhân mà còn khẳng định giá trị văn hóa mà Eddie Murphy mang lại. Từ cậu bé Brooklyn mơ mộng đến biểu tượng toàn cầu, hành trình của ông là câu chuyện về sự kiên trì, tài năng và lòng dũng cảm theo đuổi đam mê. Khi bước lên sân khấu Dolby Theatre vào ngày 18/4, Eddie Murphy sẽ nhận được sự tri ân xứng đáng từ đồng nghiệp, khán giả và lịch sử điện ảnh. Như chính ông từng nói: "Tôi sẽ tiếp tục làm phim cho đến khi 50 tuổi rồi nghỉ ngơi, nhưng thực tế, tôi chưa bao giờ ngừng".

Và với Eddie Murphy, hành trình vẫn còn tiếp diễn, truyền cảm hứng cho bao thế hệ nghệ sĩ mai sau. Sự kiện này không chỉ là khoảnh khắc vinh danh cá nhân mà còn là dịp để Hollywood nhìn lại những đóng góp to lớn của một huyền thoại. Eddie Murphy – người đàn ông đã khiến cả thế giới cười, khóc và suy ngẫm qua từng vai diễn – xứng đáng với tất cả.