THỂ THAO VÀ VĂN HÓA - LONGFORM

Từ cô bé 10 tuổi gây chú ý tại Giọng hát Việt nhí năm 2013 bằng giọng hát dân ca ngọt ngào, Phương Mỹ Chi giờ đây đã có sân khấu riêng, đảm nhận những tiết mục đòi hỏi khả năng kết hợp giữa ca hát, vũ đạo và diễn xuất. Sự thay đổi thể hiện rõ qua cách nữ ca sĩ chủ động giao lưu với khán giả, phối hợp cùng các khách mời và duy trì nhịp biểu diễn trong chương trình kéo dài nhiều giờ. Đằng sau đó là một quá trình định hình phong cách âm nhạc tương đối nhất quán, lấy chất liệu văn hóa Việt Nam làm nguồn cảm hứng sáng tạo.

Hành trình ba miền qua ngôn ngữ âm nhạc đương đại

“Dân chơi dân ca” được xây dựng như một chuyến đi qua những vùng văn hóa của đất nước, đưa khán giả theo hành trình khám phá các loại hình nghệ thuật truyền thống. Cách kết nối này tạo cho concert một cấu trúc thống nhất, giúp các tiết mục có mối liên hệ về nội dung thay vì xuất hiện như những màn trình diễn độc lập.

Mở đầu bằng phần giới thiệu “Dân chơi dân ca”, Phương Mỹ Chi tiếp tục thể hiện “Bài ca đất phương Nam”, ca khúc gắn với tên tuổi cô từ những ngày đầu đi hát. Hình ảnh nữ ca sĩ trong tạo hình trưởng thành, kết hợp với dàn vũ công và hệ thống ánh sáng, tạo sự khác biệt so với những sân khấu dân ca trước đây. 

Ở chặng miền Trung và Tây Nguyên, các tiết mục Buôn trăng, Gối gấm, Ưng cái bụng được thể hiện với những cách xử lý sân khấu khác nhau. Buôn trăng sử dụng hình ảnh vầng trăng khuyết, những dải lụa trắng cùng sắc xanh chủ đạo, tạo không gian giàu tính thị giác. Gối gấm khai thác chuyển động của vũ đoàn, trong khi Ưng cái bụng đưa lên sân khấu những hình ảnh lấy cảm hứng từ đời sống người Ê Đê. Sự kết hợp giữa ca hát, vũ đạo và hoạt cảnh giúp mỗi bài hát có hình thức thể hiện riêng, tạo sự thay đổi về tiết tấu cho chương trình.

Khép lại chặng miền Trung, Phương Mỹ Chi kết hợp cùng Phương Ly trong Nữ công gia chánh. Nếu phiên bản tại TP.HCM từng gây chú ý với màn rán trứng trên sân khấu, sự xuất hiện của Phương Ly tại Hà Nội đem đến một cách thể hiện khác. Hai nữ ca sĩ phối hợp qua những đoạn hát, vũ đạo và tương tác vui nhộn. Phần trình diễn có tính giải trí rõ nét, tạo không khí nhẹ nhàng trước khi chương trình chuyển sang chặng Bắc Bộ.

Sự đa dạng trong cách dàn dựng cho thấy nỗ lực của ê-kíp trong việc đưa từng ca khúc vào một bối cảnh cụ thể. Những yếu tố thị giác được sử dụng khá nhiều, từ hình ảnh thiên nhiên đến các hoạt cảnh gợi liên tưởng về đời sống văn hóa. Trong tổng thể chương trình, âm nhạc vẫn là yếu tố liên kết chính, với các bản phối mang phong cách đương đại được xây dựng từ những chất liệu dân gian đã lựa chọn.

Cuộc gặp gỡ giữa các thế hệ trên sân khấu Bắc Bộ

Chặng Bắc Bộ tạo được dấu ấn riêng bởi sự tham gia trực tiếp của những nghệ nhân, nghệ sĩ gắn bó lâu năm với nghệ thuật truyền thống. Mở đầu bằng liên khúc Trẩy hội làng, sân khấu gợi lên không gian lễ hội vùng đồng bằng Bắc Bộ qua âm nhạc, họa tiết dân gian và các đội hình múa. Sau tiết mục, Phương Mỹ Chi di chuyển xuống khu vực khán giả để giao lưu, tạo sự gần gũi giữa nghệ sĩ và người xem.

Không khí tiếp tục sôi động với màn kết hợp giữa Phương Mỹ Chi và rapper Pháo trong bản mashup Đẩy xe bò x Vũ trụ có anh. Phần rap, vũ đạo cùng phong cách biểu diễn cá tính của Pháo tạo nên sắc thái khác biệt. Rapper Double2T sau đó xuất hiện trong Chọn mặt gửi vàng, trước khi trình diễn À lôi. Các tiết mục mang màu sắc nhạc trẻ được bố trí xen kẽ với những phần biểu diễn lấy cảm hứng từ văn hóa truyền thống, tạo sự thay đổi về nhịp điệu và không khí.

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý của đêm diễn là Thử lòng quân tử, với sự tham gia của các nghệ nhân thuộc bốn phường Xoan gốc của Phú Thọ: An Thái, Phù Đức, Kim Đới và Thét. Trên sân khấu concert, trích đoạn Xin huê, Đố huê được tái hiện, đưa khán giả tiếp cận một phần nghệ thuật hát Xoan qua sự thể hiện của những người đang trực tiếp thực hành và gìn giữ di sản.

Đặc biệt, Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Thị Lịch, Trùm phường Xoan An Thái, đồng thời là cố vấn văn hóa hát Xoan của dự án, trực tiếp thực hiện nghi thức đánh trống cái. Sự hiện diện của bà cùng các nghệ nhân tạo nên một điểm nhấn có giá trị văn hóa rõ ràng. Hát Xoan Phú Thọ được UNESCO chuyển từ Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp sang Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2017. Đây là loại hình diễn xướng dân gian gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và đời sống văn hóa cộng đồng.

Việc đưa các nghệ nhân hát Xoan lên sân khấu lớn tạo cơ hội để khán giả trẻ được nghe những làn điệu truyền thống qua chính giọng hát và phong cách diễn xướng của họ. Phần thể hiện của nghệ nhân cũng tạo sự phân biệt rõ hơn giữa chất liệu dân gian được sử dụng trong bản phối mới với hình thức hát Xoan truyền thống. Đây là điểm đáng ghi nhận trong cách thực hiện chương trình, đặc biệt khi nhiều khán giả của Phương Mỹ Chi thuộc thế hệ trẻ.

Rapper RHYDER xuất hiện trong Thử lòng quân tử, sau đó tiếp tục kết hợp cùng Phương Mỹ Chi ở Bóng phù hoa, ca khúc lấy cảm hứng từ Chuyện người con gái Nam Xương của Nguyễn Dữ. Màn trình diễn sử dụng hệ thống dây nâng hai nghệ sĩ lên không trung, tạo thêm hiệu ứng sân khấu. Sự hội ngộ của hai gương mặt từng bước ra từ Giọng hát Việt nhí năm 2013 cũng đem đến một khoảnh khắc thú vị. Từ những thí sinh nhỏ tuổi trên sân khấu truyền hình, cả hai đã có những hướng phát triển riêng và gặp lại nhau trong một chương trình âm nhạc mang dấu ấn cá nhân của Phương Mỹ Chi.

Chặng Bắc Bộ khép lại bằng Xây xẩm, với sự tham gia của NSND Thanh Ngoan. Tiết mục kết hợp chất liệu hát Xẩm với nền nhạc Rock có tiết tấu mạnh. Giọng hát của NSND Thanh Ngoan tạo dấu ấn riêng, giúp phần âm nhạc truyền thống có sự hiện diện trực tiếp trong bản phối. Khác với phiên bản tại TP.HCM có sự góp mặt của ca sĩ Phương Thanh, màn trình diễn ở Hà Nội nhấn vào cuộc gặp gỡ giữa Phương Mỹ Chi và một nghệ sĩ có nhiều năm gắn bó với nghệ thuật hát Xẩm.

Đặt cạnh Thử lòng quân tử, Xây xẩm cho thấy hai cách tiếp cận chất liệu truyền thống trong cùng một concert. Một tiết mục giới thiệu trích đoạn diễn xướng với sự tham gia của các nghệ nhân, tiết mục còn lại kết hợp giọng hát của nghệ sĩ truyền thống với cấu trúc âm nhạc đương đại. Sự khác biệt ấy góp phần tạo chiều sâu cho chặng Bắc Bộ, nơi các yếu tố dân gian được thể hiện bằng nhiều hình thức.

Âm hưởng phương Nam và những khoảng lắng

Chặng miền Nam đưa Phương Mỹ Chi trở về với những chất liệu âm nhạc gần gũi trong hành trình trưởng thành của cô. “Liễu yếu đào tơ” mở đầu với sự góp mặt của NSƯT Kim Tử Long và NSƯT Trinh Trinh. Phần ngâm thơ mang màu sắc cải lương của hai nghệ sĩ kết hợp với tiếng sáo do diễn viên trẻ Bảo Định thể hiện, tạo không khí khác với những tiết mục có tiết tấu nhanh trước đó.

Sự xuất hiện của các nghệ sĩ cải lương giúp chương trình giới thiệu thêm những sắc thái biểu diễn đặc trưng của sân khấu Nam Bộ. Cách nhả chữ, luyến láy và thể hiện cảm xúc của NSƯT Kim Tử Long, NSƯT Trinh Trinh tạo sự khác biệt bên cạnh giọng hát trẻ trung của Phương Mỹ Chi. Bảo Định tiếp tục đồng hành cùng nữ ca sĩ trong Dắt anh chơi hội, tiết mục lấy cảm hứng từ lễ hội Cầu Ngư của cư dân vùng biển, với cách dàn dựng theo câu chuyện của hai nhân vật.

Một điểm mới tại đêm diễn Hà Nội là sự góp mặt của Nguyễn Hùng trong Có nhau và Lỡ thương nhau. Theo thông tin từ chương trình, đây là lần đầu Lỡ thương nhau được trình diễn trực tiếp trên sân khấu. Hai giọng ca phối hợp trong những giai điệu nhẹ nhàng, tạo khoảng lắng sau các màn biểu diễn có nhiều vũ đạo và hiệu ứng thị giác. Sự thay đổi về tiết tấu này giúp concert có thêm những phút tập trung vào phần hát và cảm xúc của ca khúc.

Không khí được đẩy lên sôi động trở lại với bản remix Thiên đường với người thương. Chiếc xích lô cưới từng xuất hiện trong MV được đưa lên sân khấu, gắn với màn tương tác giữa Phương Mỹ Chi và Bảo Định. Tiếp đó, nữ ca sĩ thể hiện Gạo của ta và liên khúc "Lý cò style - Rock hạt gạo - Ếch ngoài đáy giếng”, tiếp tục khai thác các chất liệu âm nhạc dân gian trong những bản phối có tiết tấu hiện đại.

Đêm diễn khép lại bằng Thiên đường với người thương phiên bản ballad, kết hợp chất liệu âm nhạc của ba miền. Phương Mỹ Chi mời các nhạc công, nghệ nhân và ban cố vấn văn hóa, chuyên môn cùng xuất hiện trên sân khấu. Sau nhiều tiết mục được dàn dựng với quy mô lớn, hình ảnh những người đồng hành đứng cạnh nữ ca sĩ đem đến một đoạn kết gần gũi, ghi nhận đóng góp của tập thể trong quá trình thực hiện dự án.

Dấu ấn sáng tạo và bước trưởng thành của Phương Mỹ Chi

“Dân chơi dân ca” cho thấy sự tiếp nối trong định hướng âm nhạc của Phương Mỹ Chi và DTAP, từng được thể hiện qua album “Vũ trụ cò bay”. Các chất liệu văn hóa Việt Nam tiếp tục được khai thác, mở rộng sang nhiều hình thức diễn xướng và thể loại âm nhạc. Việc có sự tham gia của những nghệ nhân, nghệ sĩ truyền thống cũng cho thấy cách ê-kíp tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn trong quá trình sáng tạo.

Tựu chung, “Dân chơi dân ca” có những đóng góp cụ thể trong việc tạo cơ hội để nghệ thuật truyền thống xuất hiện trên sân khấu nhạc trẻ. Những màn kết hợp với nghệ nhân hát Xoan, NSND Thanh Ngoan và các nghệ sĩ cải lương cho thấy khả năng mở rộng đối tượng tiếp nhận của các loại hình nghệ thuật này. Một tiết mục trong concert khó có thể phản ánh đầy đủ đời sống của di sản, song sự hiện diện của các nghệ nhân trước đông đảo khán giả vẫn có ý nghĩa trong việc giới thiệu và khơi gợi sự quan tâm.

Với Phương Mỹ Chi, đêm diễn tại Hà Nội là một dấu mốc trong quá trình trưởng thành về nghề nghiệp. Nữ ca sĩ đã đi một chặng đường dài từ giọng ca nhí gắn với dân ca đến nghệ sĩ có khả năng thực hiện chương trình riêng, làm việc cùng nhiều thế hệ nghệ sĩ và tham gia định hình những dự án âm nhạc có chủ đề văn hóa. “Dân chơi dân ca” cho thấy hướng đi ấy đang được phát triển với quy mô lớn hơn, cùng những yêu cầu ngày càng cao về chất lượng tác phẩm, biểu diễn và cách tiếp cận di sản.