(TT&VH) - “Y như bài toán ngập lụt, ô nhiễm môi trường như một căn bệnh truyền nhiễm đang lan ra khắp nơi, các ngõ nghách trên địa bàn TP.HCM. Các cơ quan chức năng chống được ở nơi này thì nơi khác lại nổi lên, nội thành vừa sạch được một tí thì ngoại thành lại bẩn…” - Nhiều đại biểu đã thốt lên như vậy tại kỳ họp HĐND TP.HCM sáng qua 7/10.
Nước bẩn và rác thải y tế bao vây TP
Theo báo cáo của Sở Y tế TP.HCM, tổng lượng nước thải y tế trên toàn địa bàn TP khoảng 27.000 m3/ngày. Thế nhưng, trong tổng số 139 bệnh viện, Trung tâm Y tế dự phòng trên địa bàn TP, chỉ có 48 bệnh viện có hệ thống xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn. Như vậy, còn 91 bệnh viện, Trung tâm Y tế dự phòng (chiếm hơn 65%) tuy có hệ thống xử lý nước thải nhưng không đạt tiêu chuẩn hoặc không có hệ thống này.
Ông Nguyễn Trung Tín, Phó Chủ tịch UBND TP trần tình: Toàn bộ 24 Trung tâm Y tế dự phòng chưa đầu tư xây dựng hệ thống xử lý nước thải do mới được tách ra từ các trung tâm y tế quận, huyện(!). Có hai đơn vị đã đấu thầu, đang chờ phê duyệt kết quả là Bệnh viện Điều dưỡng phục hồi chức năng - Điều trị bệnh nghề nghiệp và Viện y học dân tộc. Còn 15 đơn vị đang điều chỉnh dự án do biến động giá nguyên liệu, nhiên liệu và đang chờ Sở TN&MT thẩm định.
Đại biểu Đặng Văn Khoa nhận định: Chúng ta đã buông lỏng quản lý môi trường trong thời gian rất dài, ít nhất 15 năm qua. Vì sao tôi nói như vậy? Đơn cử, Điều 27 Luật Bảo vệ môi trường 1993 quy định “mọi cơ sở sản xuất, kinh doanh phải tổ chức hệ thống xử lý trước khi thải ra ngoài”. “Điều đó chứng tỏ luật đã có từ 15 năm trước, vấn đề do chúng ta thực hiện không nghiêm mà thôi. Nếu 15 năm qua chúng ta làm đúng luật thì môi trường chắc chắn không ô nhiễm trầm trọng như ngày hôm nay” – ông Khoa khẳng định.
Theo ông “Hội đồng Khoa”, tình trạng ô nhiễm về nước thải ngày càng trở nên nghiêm trọng, nhưng chưa có một liều thuốc hữu hiệu nào trị dứt. Vấn đề này đang tàn phá môi trường trong quá khứ, hiện tại và cả tương lai. Theo ông Khoa, TP phải nên làm quyết liệt dứt điểm, không nhân nhượng, đơn vị nào làm tốt thì phải khen thưởng, chây ì thì phải nghiêm trị”…
Ông Nguyễn Minh Hoàng, Trưởng ban Kinh tế và Ngân sách (KTNS) HĐND TP góp thêm tiếng nói, UBND TP, các sở ngành chức năng đã có nhiều cố gắng tập trung chỉ đạo, triển khai thực hiện các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường, đầu tư các công trình hạ tầng kỹ thuật nhằm cải thiện môi trường nước, xử lý rác... Tuy nhiên, tình hình ô nhiễm môi trường khu vực nội thành có giảm cục bộ, nhưng lại lan rộng ra ngoại thành và có chiều hướng nghiêm trọng hơn”. Theo ông Hoàng, nguyên nhân chính gây ô nhiễm: Việc chấp hành các quy định về bảo vệ môi trường của doanh nghiệp chưa cao, còn mang tính đối phó. Các đơn vị tuy có hệ thống xử lý nước thải, nhưng không vận hành thường xuyên, thường xả nước thải chưa xử lý vào ban đêm, ngày nghỉ... để đối phó sự kiểm tra của cơ quan chức năng. Cụ thể, khu công nghiệp Vĩnh Lộc (huyện Bình Chánh) chỉ có 37/93 doanh nghiệp (gần 40%) đấu nối vào hệ thống xử lý nước thải chung...
Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn An Bình, chỉ ra: Tiếng ồn cũng là dạng “ô nhiễm âm thanh” cần quan tâm nhưng báo cáo của TP chưa đề cập. “Bên cạnh đó, theo tôi phải cấp “quota xả thải” cho sản xuất. Nghĩa là, mỗi ngành chỉ có một lượng “quota” nhất định. Đồng thời, khi cấp phép đầu tư thì phải duyệt luôn quy trình sản xuất, hệ thống xả thải... đạt thì mới cho làm” – ông Bình nói.
HĐND hiến kế
Theo đại biểu Trương Trọng Nghĩa, Phó ban KTNS, TP đã thả nổi tình trạng ô nhiễm môi trường 15 năm, do vậy không thể chậm chễ thêm một ngày nào nữa. Ông Nghĩa nhấn mạnh: “Chúng ta đã tụt hậu và có lúc bất lực trong quản lý môi trường. Việc này để lại di chứng lâu dài và việc khắc phục sẽ rất tốn kém, nhưng muộn còn hơn không. Đề nghị phải cứng rắn, phải dùng “pháp trị” chứ không thể mềm dẻo”.
Tuy nhiên, việc xử lý những đơn vị cá nhân gây ô nhiễm môi trường lại không dễ. Thượng tá Nguyễn Văn Hoàng Hải, Trưởng phòng Cảnh sát môi trường (Công an TP), tâm tư: Hải quan TP mới bắt được một vụ nhập lậu 2.000 tấn thép phế liệu mà cũng đang lấn cấn, chưa biết xử lý thế nào. Hay như vụ Vedan, mặc dù dư luận và cơ quan chức năng rất muốn khởi tố hình sự nhưng theo tôi căn cứ xử lý cũng mới “50-50” thôi... Vì sao như vậy? Bởi vì pháp luật của ta chưa đồng bộ, hơn nữa cảnh sát môi trường cũng chưa có thẩm quyền điều tra nên đành phải... chờ thôi. “Ý kiến đại biểu Nghĩa cho rằng phải dùng “pháp trị” nhưng “pháp trị” còn bất cập, sao xử lý?” – ông Hải đặt vấn đề.
Cùng quan điểm, đại biểu Phạm Minh Trí, nhận xét: GDP của TP ngày càng tăng trưởng, nhưng môi trường sống thì ngày càng tệ hại. Như vậy, liệu rằng chúng ta có “phát triển bền vững” hay không? “Tôi khẳng định không, bởi vì bỏ lơ môi trường thì đâu bền vững. Không thể “phát triển bền vững” nếu cứ để GDP mang màu sắc ô nhiễm môi trường” – ông Trí đánh giá.
Thực trạng về ô nhiễm môi trường thì nhiều nhưng các cơ quan chuyên môn lại bế tắc về phương cách xử lý khiến Chủ tịch HĐND phải lên tiếng; “Báo cáo của TP chưa khái quát toàn cảnh “bức tranh” ô nhiễm hiện nay. Đồng thời cũng chưa đánh giá hết tác hại, hậu quả của nó. Các giải pháp thì có nhưng nhìn chung chưa đồng bộ, quyết liệt…” Bà Phạm Phương Thảo hiến kế: để làm giảm thiểu ô nhiễm thì TP cần thực hiện đồng bộ năm nhóm giải pháp như: Bộ luật Hình sự phải sửa theo hướng quy định chặt chẽ hơn nữa. Cạnh đó, xử phạt hành chính nặng hơn về môi trường; thanh tra môi trường có quyền kiểm tra đột xuất doanh nghiệp nếu thấy vi phạm và có thể nhiều lần chứ không phải chỉ một lần; Ở lưu vực sông Đồng Nai liên quan đến 12 tỉnh, thành (trong đó có TP.HCM) nên cần phải giải quyết bài toán ô nhiễm liên vùng mới hiệu quả; Tăng cường quản lý nhà nước, thậm chí cúp điện, cúp nước... các doanh nghiệp gây ô nhiễm; tuyên truyền cho người dân, doanh nghiệp ý thức bảo vệ môi trường.
Nước bẩn và rác thải y tế bao vây TP
Theo báo cáo của Sở Y tế TP.HCM, tổng lượng nước thải y tế trên toàn địa bàn TP khoảng 27.000 m3/ngày. Thế nhưng, trong tổng số 139 bệnh viện, Trung tâm Y tế dự phòng trên địa bàn TP, chỉ có 48 bệnh viện có hệ thống xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn. Như vậy, còn 91 bệnh viện, Trung tâm Y tế dự phòng (chiếm hơn 65%) tuy có hệ thống xử lý nước thải nhưng không đạt tiêu chuẩn hoặc không có hệ thống này.
Ông Nguyễn Trung Tín, Phó Chủ tịch UBND TP trần tình: Toàn bộ 24 Trung tâm Y tế dự phòng chưa đầu tư xây dựng hệ thống xử lý nước thải do mới được tách ra từ các trung tâm y tế quận, huyện(!). Có hai đơn vị đã đấu thầu, đang chờ phê duyệt kết quả là Bệnh viện Điều dưỡng phục hồi chức năng - Điều trị bệnh nghề nghiệp và Viện y học dân tộc. Còn 15 đơn vị đang điều chỉnh dự án do biến động giá nguyên liệu, nhiên liệu và đang chờ Sở TN&MT thẩm định.
Đại biểu Đặng Văn Khoa nhận định: Chúng ta đã buông lỏng quản lý môi trường trong thời gian rất dài, ít nhất 15 năm qua. Vì sao tôi nói như vậy? Đơn cử, Điều 27 Luật Bảo vệ môi trường 1993 quy định “mọi cơ sở sản xuất, kinh doanh phải tổ chức hệ thống xử lý trước khi thải ra ngoài”. “Điều đó chứng tỏ luật đã có từ 15 năm trước, vấn đề do chúng ta thực hiện không nghiêm mà thôi. Nếu 15 năm qua chúng ta làm đúng luật thì môi trường chắc chắn không ô nhiễm trầm trọng như ngày hôm nay” – ông Khoa khẳng định.
Theo ông “Hội đồng Khoa”, tình trạng ô nhiễm về nước thải ngày càng trở nên nghiêm trọng, nhưng chưa có một liều thuốc hữu hiệu nào trị dứt. Vấn đề này đang tàn phá môi trường trong quá khứ, hiện tại và cả tương lai. Theo ông Khoa, TP phải nên làm quyết liệt dứt điểm, không nhân nhượng, đơn vị nào làm tốt thì phải khen thưởng, chây ì thì phải nghiêm trị”…
Ông Nguyễn Minh Hoàng, Trưởng ban Kinh tế và Ngân sách (KTNS) HĐND TP góp thêm tiếng nói, UBND TP, các sở ngành chức năng đã có nhiều cố gắng tập trung chỉ đạo, triển khai thực hiện các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường, đầu tư các công trình hạ tầng kỹ thuật nhằm cải thiện môi trường nước, xử lý rác... Tuy nhiên, tình hình ô nhiễm môi trường khu vực nội thành có giảm cục bộ, nhưng lại lan rộng ra ngoại thành và có chiều hướng nghiêm trọng hơn”. Theo ông Hoàng, nguyên nhân chính gây ô nhiễm: Việc chấp hành các quy định về bảo vệ môi trường của doanh nghiệp chưa cao, còn mang tính đối phó. Các đơn vị tuy có hệ thống xử lý nước thải, nhưng không vận hành thường xuyên, thường xả nước thải chưa xử lý vào ban đêm, ngày nghỉ... để đối phó sự kiểm tra của cơ quan chức năng. Cụ thể, khu công nghiệp Vĩnh Lộc (huyện Bình Chánh) chỉ có 37/93 doanh nghiệp (gần 40%) đấu nối vào hệ thống xử lý nước thải chung...
Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn An Bình, chỉ ra: Tiếng ồn cũng là dạng “ô nhiễm âm thanh” cần quan tâm nhưng báo cáo của TP chưa đề cập. “Bên cạnh đó, theo tôi phải cấp “quota xả thải” cho sản xuất. Nghĩa là, mỗi ngành chỉ có một lượng “quota” nhất định. Đồng thời, khi cấp phép đầu tư thì phải duyệt luôn quy trình sản xuất, hệ thống xả thải... đạt thì mới cho làm” – ông Bình nói.
HĐND hiến kế
Theo đại biểu Trương Trọng Nghĩa, Phó ban KTNS, TP đã thả nổi tình trạng ô nhiễm môi trường 15 năm, do vậy không thể chậm chễ thêm một ngày nào nữa. Ông Nghĩa nhấn mạnh: “Chúng ta đã tụt hậu và có lúc bất lực trong quản lý môi trường. Việc này để lại di chứng lâu dài và việc khắc phục sẽ rất tốn kém, nhưng muộn còn hơn không. Đề nghị phải cứng rắn, phải dùng “pháp trị” chứ không thể mềm dẻo”.
Tuy nhiên, việc xử lý những đơn vị cá nhân gây ô nhiễm môi trường lại không dễ. Thượng tá Nguyễn Văn Hoàng Hải, Trưởng phòng Cảnh sát môi trường (Công an TP), tâm tư: Hải quan TP mới bắt được một vụ nhập lậu 2.000 tấn thép phế liệu mà cũng đang lấn cấn, chưa biết xử lý thế nào. Hay như vụ Vedan, mặc dù dư luận và cơ quan chức năng rất muốn khởi tố hình sự nhưng theo tôi căn cứ xử lý cũng mới “50-50” thôi... Vì sao như vậy? Bởi vì pháp luật của ta chưa đồng bộ, hơn nữa cảnh sát môi trường cũng chưa có thẩm quyền điều tra nên đành phải... chờ thôi. “Ý kiến đại biểu Nghĩa cho rằng phải dùng “pháp trị” nhưng “pháp trị” còn bất cập, sao xử lý?” – ông Hải đặt vấn đề.
Cùng quan điểm, đại biểu Phạm Minh Trí, nhận xét: GDP của TP ngày càng tăng trưởng, nhưng môi trường sống thì ngày càng tệ hại. Như vậy, liệu rằng chúng ta có “phát triển bền vững” hay không? “Tôi khẳng định không, bởi vì bỏ lơ môi trường thì đâu bền vững. Không thể “phát triển bền vững” nếu cứ để GDP mang màu sắc ô nhiễm môi trường” – ông Trí đánh giá.
Thực trạng về ô nhiễm môi trường thì nhiều nhưng các cơ quan chuyên môn lại bế tắc về phương cách xử lý khiến Chủ tịch HĐND phải lên tiếng; “Báo cáo của TP chưa khái quát toàn cảnh “bức tranh” ô nhiễm hiện nay. Đồng thời cũng chưa đánh giá hết tác hại, hậu quả của nó. Các giải pháp thì có nhưng nhìn chung chưa đồng bộ, quyết liệt…” Bà Phạm Phương Thảo hiến kế: để làm giảm thiểu ô nhiễm thì TP cần thực hiện đồng bộ năm nhóm giải pháp như: Bộ luật Hình sự phải sửa theo hướng quy định chặt chẽ hơn nữa. Cạnh đó, xử phạt hành chính nặng hơn về môi trường; thanh tra môi trường có quyền kiểm tra đột xuất doanh nghiệp nếu thấy vi phạm và có thể nhiều lần chứ không phải chỉ một lần; Ở lưu vực sông Đồng Nai liên quan đến 12 tỉnh, thành (trong đó có TP.HCM) nên cần phải giải quyết bài toán ô nhiễm liên vùng mới hiệu quả; Tăng cường quản lý nhà nước, thậm chí cúp điện, cúp nước... các doanh nghiệp gây ô nhiễm; tuyên truyền cho người dân, doanh nghiệp ý thức bảo vệ môi trường.
Quang Nguyên
