Ousmane Dembele vẫn chưa kịp ổn định chỗ ngồi tại nhà hát lịch sử Theatre du Chatelet ở Paris hồi tháng 9 năm ngoái, trên tay cầm Quả bóng vàng lấp lánh, thì những chiến dịch vận động cho danh hiệu Quả bóng vàng nam năm nay đã bắt đầu rầm rộ.

Các ê-kíp xung quanh những ứng viên lập tức hành động, trong khi truyền thông hào hứng khuấy động cuộc đua. Ai xứng đáng giành giải thưởng năm 2026? Đây còn là năm diễn ra World Cup, thời điểm câu chuyện đôi khi không chỉ xoay quanh cầu thủ nào có thể đưa đội tuyển quốc gia đến vinh quang, mà còn là việc thành công ấy sẽ giúp họ giành danh hiệu cá nhân cao quý nhất bóng đá ra sao.

"Quả bóng vàng được bàn luận mỗi ngày", chuyên gia bóng đá châu Âu Guillem Balague chia sẻ trên podcast Euro Leagues của BBC Sport.

"Rõ ràng, cuộc đua này phản ánh xu hướng của xã hội, nơi cá nhân được đề cao rất nhiều. Người ta khó hiểu vì sao một tập thể vận hành hiệu quả, nhưng lại dễ dàng nhận ra một cầu thủ rê bóng hay không rê bóng".

Sự chú ý dành cho các ứng viên ngày càng tăng khi đêm trao giải trên thảm đỏ đến gần.

"Không thể đánh giá thấp bộ máy truyền thông mà một số CLB và cầu thủ sẽ sử dụng", nhà báo bóng đá Pháp Julien Laurens nhận định.

Các HLV và giám đốc thể thao liên tục ca ngợi những cầu thủ của mình, đồng thời đặt câu hỏi vì sao những cái tên khác trong đội hình không lọt vào danh sách rút gọn gồm 30 ứng viên.

Deco gọi việc hai cầu thủ Barcelona là Raphinha và Pedri bị loại khỏi danh sách là "một vụ bê bối lớn", nhưng vẫn khẳng định Lamine Yamal là ứng viên sáng giá nhất. Ông nhấn mạnh điều đó không phải vì Yamal cũng khoác áo Barca, mà đơn giản "vì tôi yêu bóng đá".

Những ngôi sao hàng đầu xuất hiện thường xuyên trên truyền thông. Bản thân Yamal tuyên bố sẽ không "van xin bất cứ điều gì", sau khi từng nói năm ngoái rằng anh mơ "giành thật nhiều" Quả bóng vàng. Tuy nhiên, cầu thủ này cũng cho rằng giải thưởng không nên chỉ được trao cho chân sút ghi nhiều bàn nhất.

HLV Luis Enrique của Paris Saint-Germain thừa nhận ông đã "chán Quả bóng vàng", dù với kỷ lục 10 cầu thủ PSG góp mặt trong danh sách đề cử, có lẽ ông muốn đứng ngoài cuộc tranh luận. Dembele và Khvicha Kvaratskhelia thì không ngần ngại dành lời khen cho nhau khi trả lời BBC Sport.

"Chúng ta có thể chia đôi giải thưởng", Dembele đùa. "Nói thật, cậu ấy xứng đáng với danh hiệu này. Mùa giải vừa qua của cậu ấy thật xuất sắc". Kvaratskhelia đáp lại: "Tất nhiên, đó phải là cậu ấy!".

Tại Georgia, chiến dịch mang tên "Kvara d'Or" được phát động để tôn vinh người con ưu tú nổi tiếng với tốc độ và kỹ thuật của đất nước.

"Tôi nghĩ các quốc gia lớn thực sự khó hiểu chiến thắng này có ý nghĩa thế nào với một đất nước nhỏ", cầu thủ chạy cánh chia sẻ.

Kylian Mbappe, người từng được HLV Jose Mourinho của Real Madrid so sánh với Ronaldo Nazario, thậm chí còn công khai vận động quyết liệt hơn cho cơ hội giành Quả bóng vàng lần đầu tiên.

"Tôi luôn nghĩ mình là người giỏi nhất, nhưng mỗi người đều có quan điểm riêng", tuyển thủ Pháp, hiện là chân sút ghi nhiều bàn nhất lịch sử World Cup, tuyên bố. "Tất nhiên, năm nay có thể là thời điểm tốt để tôi giành Quả bóng vàng, nhưng người bỏ phiếu là các nhà báo".

Thực tế, kể từ khi cơ chế bỏ phiếu của các đội trưởng và HLV đội tuyển quốc gia kết thúc vào năm 2015, danh sách 30 ứng viên do hai ấn phẩm France Football và L'Equipe lựa chọn được bình chọn bởi một nhà báo đến từ mỗi quốc gia trong nhóm 100 đội tuyển đứng đầu bảng xếp hạng FIFA.

Hạn chót bỏ phiếu đã qua. Người chiến thắng cũng đã được xác định.

Messi, Ronaldo và sức ảnh hưởng của mạng xã hội

James Kirkham, chuyên gia chiến lược thương hiệu thể thao từng làm việc với nhiều CLB và cầu thủ hàng đầu, trong đó có Harry Kane, cho rằng quá trình vận động trước lễ trao giải mang dáng dấp một cuộc bầu cử.

"Bạn phải ra ngoài vận động, tìm kiếm phiếu bầu và bảo đảm sự ủng hộ từ những nhóm nhất định ở các quốc gia cụ thể. Vậy tại sao lại không làm điều đó?", Kirkham nói.

Tuy nhiên, không phải ai cũng ủng hộ cách tiếp cận này. Max Eberl, thành viên ban lãnh đạo Bayern Munich phụ trách thể thao, đã ca ngợi Kane và Michael Olise, nhưng cho rằng những cầu thủ giỏi nhất là "những người không cần phải vận động tranh giải".

Trong khi đó, Jean-Pierre Papin, người giành Quả bóng vàng năm 1991 và là đồng hương của Mbappe, nói với truyền hình Pháp: "Tôi rất quý Kylian, cậu ấy liên tục phá kỷ lục. Tuy nhiên, đến một lúc nào đó, mọi chuyện chỉ còn là tôi, tôi, tôi và tôi".

Mbappe cũng đưa ra nhận xét đáng chú ý khi nhắc đến sự thống trị của Lionel Messi và Cristiano Ronaldo. Hai siêu sao này giành tổng cộng 13 Quả bóng vàng trong 15 năm, từ năm 2008 đến 2023.

"Quan niệm của tôi về Quả bóng vàng hình thành từ thời đại Messi và Ronaldo. Bạn không trao giải cho những cầu thủ bình thường, mà dành nó cho những người khác biệt", Mbappe giải thích.

Kaka của AC Milan là chủ nhân cuối cùng trước khi cuộc đua song mã giữa Messi và Ronaldo bắt đầu. Năm 2007, tiền vệ người Brazil vượt qua hai ngôi sao trẻ để giành danh hiệu.

Đó là một năm sau khi các nền tảng mạng xã hội non trẻ Facebook và Twitter ra mắt công chúng. Nokia vẫn thống trị thị trường điện thoại di động, còn mọi người mang theo máy ảnh kỹ thuật số trong những buổi đi chơi.

Đến khi Messi giành Quả bóng vàng thứ tám vào năm 2023, thế giới đã thay đổi sâu sắc.

"Ngày nay, mọi thứ diễn ra với tốc độ ánh sáng", Ariedo Braida, cựu giám đốc điều hành kiêm giám đốc thể thao của AC Milan, nhận xét. Ông từng chứng kiến đội bóng giành bảy Quả bóng vàng, từ Ruud Gullit, bộ ba danh hiệu của Marco van Basten đến George Weah, Andriy Shevchenko và Kaka.

"Người hâm mộ theo dõi các cá nhân, tức cầu thủ, nhiều hơn là chính CLB. Đây là hiện tượng phổ biến, tương tự những gì chúng ta thấy trong chính trị.

"Trước đây, bạn là cổ động viên Milan và đến sân xem Milan thi đấu. Ngày nay, mọi thứ đều được truyền hình trực tiếp. Với Champions League, bạn có thể lập tức theo dõi tất cả ngôi sao lớn.

"Phải thừa nhận rằng điều này khiến tôi có chút hoài niệm, bởi mọi sự kiện đều diễn ra ngay tức thì. Sự chờ đợi từng tạo nên cảm giác mong ngóng, nhưng điều đó giờ đã biến mất".

Tài năng vượt trội của Messi và Ronaldo, cùng lượng người hâm mộ thường thể hiện sự ủng hộ mang tính phe phái trên mạng, cũng góp phần khiến các kỷ lục cá nhân ngày càng được chú trọng. Xu hướng này xuất hiện ở người hâm mộ, truyền thông và cả những cầu thủ lớn lên với giấc mơ noi gương hai huyền thoại.

"Có thể nói chúng ta đang bước vào giai đoạn thú vị hơn, bởi suốt khoảng 15 năm, câu chuyện chủ yếu là Messi đối đầu Ronaldo. Giờ đây, cuộc đua cởi mở hơn nhiều và cách chơi cũng đã khác", Kirkham nhận định.

"Tiếng ồn trên mạng xã hội lớn đến mức chói tai, không ngừng và bao trùm mọi thứ. Người hâm mộ luôn khao khát thông tin; mọi chi tiết đều được phân tích, phản ứng. Đồng thời, các nền tảng truyền thông tạo ra hiệu ứng dây chuyền trong từng cộng đồng nhỏ".

Những đoạn video về bàn thắng đẹp, pha xử lý kỹ thuật hay màn rê bóng ngoạn mục có thể lan truyền chóng mặt. Các ý kiến bình luận cũng vậy.

"Ngày nay, chỉ một từ được nói trên sóng truyền hình cũng có thể trở thành chủ đề trên mạng xã hội, được những nhà sáng tạo nội dung và cựu cầu thủ phản ứng qua video ngắn, các đoạn reels hay stories, rồi tiếp tục xuất hiện trên đài phát thanh và truyền hình", Kirkham nói.

"Đó là cả một hệ sinh thái. Thông tin được khuếch đại qua nhiều không gian và nền tảng khác nhau, từ đó hình thành những câu chuyện riêng.

"Không ai nhất thiết làm điều gì sai khi tạo ra nội dung mà họ tin rằng sẽ thu hút khán giả. Nhưng khi tất cả cùng tham gia, nó trở thành một cỗ máy vận hành mạnh mẽ, liên tục tạo ra những luồng thông tin ủng hộ hoặc chống lại một cầu thủ".

Braida, người có mặt tại Barcelona khi Messi giành Quả bóng vàng năm 2015, đồng tình: "Ngày nay, sự hiện diện trên truyền thông có ý nghĩa sống còn. Sự xuất hiện của mạng xã hội đã khiến thế giới thay đổi hoàn toàn so với thời của tôi.

"Đó là một cuộc chuyển đổi toàn cầu. Chúng ta hiện sống trong một ngôi làng toàn cầu thu nhỏ, bởi internet cho phép thông tin tiếp cận mọi nơi theo thời gian thực".

Ý nghĩa với cầu thủ và CLB

Michael Owen từng kể rằng khi HLV Gerard Houllier gọi điện thông báo anh giành Quả bóng vàng năm 2001, tiền đạo 22 tuổi thậm chí còn không biết giải thưởng này là gì.

Owen tham gia buổi chụp ảnh tại sân tập Melwood của Liverpool hai tuần trước khi những bức hình được gửi tới truyền thông. Sau đó, anh chính thức nhận chiếc cúp trên sân Anfield trước trận đấu với Derby County.

Owen là cầu thủ đầu tiên khoác áo một CLB Anh giành giải kể từ George Best của Manchester United năm 1968. Trong khoảng thời gian giữa hai cột mốc, các đội bóng Italy, Tây Ban Nha và Đức chiếm ưu thế.

Từ khi ra đời năm 1956 đến năm 1995, thời điểm George Weah trở thành cầu thủ châu Phi đầu tiên và đến nay vẫn là người duy nhất của châu lục này giành giải, Quả bóng vàng chỉ dành cho các cầu thủ châu Âu.

Phải đến năm 2007, giải thưởng mới thực sự mang tính toàn cầu, mở rộng cho cầu thủ thuộc mọi CLB, thay vì chỉ những người thi đấu cho các đội bóng châu Âu. Đến năm 2011, lễ trao giải trang trọng mới được tổ chức. Giải thưởng dành cho nữ chỉ xuất hiện từ năm 2018.

"Giành Quả bóng vàng mang lại tác động tích cực rất lớn", Braida cho biết. "AC Milan từng mua Kaka với giá khoảng 7,5 triệu euro rồi bán cậu ấy cho Real Madrid với mức phí 67 triệu euro".

"Tuy nhiên, tôi phải nói rằng năm 2008, sau khi Kaka giành Quả bóng vàng năm 2007, Manchester City đã gửi cho chúng tôi lời đề nghị bằng văn bản trị giá 105 triệu euro. Đó là một đề nghị chính thức, chứ không phải thăm dò hay chỉ nói miệng.

"Có lẽ khi ấy, một số hoạt động thương mại vẫn đang ở giai đoạn đầu phát triển. Nhưng hiện nay, tác động của danh hiệu rõ ràng rất lớn. Ngay từ thời điểm đó, giá trị của Kaka đã tăng gấp năm lần, còn Quả bóng vàng giúp cậu ấy nổi tiếng và được biết đến trên toàn thế giới".

Với đội trưởng tuyển Anh Harry Kane, người hy vọng trở thành cầu thủ Anh đầu tiên giành giải trong 25 năm và là người thứ năm trong lịch sử, danh hiệu này có giá trị đặc biệt. Lễ trao giải năm nay được tổ chức tại London, nhân kỷ niệm 70 năm Stanley Matthews giành Quả bóng vàng đầu tiên.

"Nếu điều đó xảy ra, đây sẽ là một thành tựu vô cùng lớn", Kane chia sẻ hôm thứ Tư, dù vẫn kín tiếng về cơ hội của bản thân.

Kane đã tham gia một số cuộc phỏng vấn gần đây, nhưng những người khác cũng lên tiếng vận động thay anh. Rio Ferdinand, trong một bài đăng trên các kênh mạng xã hội chính thức của Bayern, thậm chí chỉ viết ngắn gọn: "Quả bóng vàng!".

Kane đang hướng tới mục tiêu trở thành cầu thủ Bayern đầu tiên giành giải kể từ khi Karl-Heinz Rummenigge lần thứ hai liên tiếp được vinh danh năm 1981. Quả bóng vàng cũng chưa trở lại Bundesliga kể từ khi Matthias Sammer của Borussia Dortmund chiến thắng cách đây 30 năm.

Bayern hẳn vẫn nhớ trường hợp của Robert Lewandowski. Tiền đạo người Ba Lan được đánh giá là ứng viên hàng đầu năm 2020 sau khi ghi bàn với hiệu suất đáng kinh ngạc, góp công giúp Bayern giành cả sáu danh hiệu có thể đoạt được, bao gồm Champions League. Tuy nhiên, lễ trao giải năm đó bị hủy do đại dịch Covid-19.

Lewandowski, người về nhì sau Messi ở mùa giải tiếp theo, nói với BBC Sport năm ngoái rằng Quả bóng vàng đã trở thành sự kết hợp giữa "bóng đá và chính trị", đồng thời mang tính thương mại cao hơn giải Cầu thủ nam xuất sắc nhất năm của FIFA.

Việc bị bỏ qua trong cuộc đua có thể gây tổn thương sâu sắc. Franck Ribery từng mô tả cảm giác thất bại trước Ronaldo năm 2013 là "như bị cướp mất chiến thắng". Real Madrid cũng tẩy chay lễ trao giải năm 2024 sau khi biết tiền vệ Rodri của Manchester City sẽ được vinh danh thay vì Vinicius Junior.

"Tại Brazil, sức nóng của cuộc đua cũng rất lớn", Caique Andrade, phóng viên bóng đá quốc tế của Globo, cho biết. "Khi Vini không giành Quả bóng vàng năm 2024, đã có rất nhiều tranh cãi".

Quả bóng vàng là giải thưởng cá nhân, nhưng chiến thắng cũng mang ý nghĩa to lớn đối với các CLB.

"Danh hiệu này tạo ra tác động đáng kinh ngạc về mức độ phổ biến, khả năng nhận diện và cả lợi ích tài chính cho CLB", Braida giải thích. "Ngày nay, với sự phát triển của mạng xã hội và lượng người theo dõi, những yếu tố định hình hoạt động thương mại, tác động ấy càng rõ rệt".

Kirkham kết luận: "Đây là câu chuyện mang tính toàn cầu. Phạm vi tiếp cận lớn hơn đồng nghĩa với nhiều khán giả hơn, nhiều ánh nhìn hơn, và cuối cùng là nhiều tiền hơn trên khắp thế giới".