Từ những lễ khởi công đồng loạt đến những mái trường đã sáng đèn nơi biên cương, chương trình xây dựng 248 trường nội trú đang cho thấy một cách làm phát triển bền vững: bắt đầu từ con người. Ở đó, con chữ không chỉ mở ra tri thức, mà còn nuôi dưỡng văn hóa, gắn kết cộng đồng và bồi đắp chủ quyền từ gốc rễ.

Có những công trình khi khởi công đã mang theo một ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi của chính nó. Những ngôi trường nội trú liên cấp đang được xây dựng đồng loạt tại 248 xã biên giới đất liền là một ví dụ như vậy. Ở đó, mỗi viên gạch không chỉ dựng lên một không gian học tập, mà còn đặt nền cho một cách tiếp cận phát triển mang chiều sâu: lấy con người làm trung tâm, lấy giáo dục làm điểm tựa, và lấy văn hóa làm trục xuyên suốt.

Sự kiện ngày 19/3 không đơn thuần là một lễ khởi công quy mô lớn với hàng trăm điểm cầu. Điều đáng chú ý hơn nằm ở dòng chảy liền mạch của một chủ trương: Từ Kết luận 81 của Bộ Chính trị, đến Nghị quyết 298 của Chính phủ, và giờ đây là những công trình cụ thể đang hiện hình trên thực địa. Khi chính sách không dừng lại ở văn bản mà chuyển hóa thành hành động đồng bộ, có thể nhìn thấy rõ một nguyên tắc quản trị hiện đại: hiệu quả của một chủ trương được đo bằng những gì người dân thực sự nhận được.

Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Si Pa Phìn

Nhìn từ thực tế, những ngôi trường ở Si Pa Phìn (Điện Biên) được đưa vào sử dụng hay đang triển khai xây dựng tại Ea Rốk (Đắk Lắk) đã và sẽ trả lời một câu hỏi mà xã hội luôn đặt ra: nghị quyết có đi vào cuộc sống hay không. Câu trả lời không nằm ở những báo cáo tổng hợp, mà hiện diện trong những lớp học mới, trong bữa cơm nội trú đủ đầy hơn, trong hành trình đến trường được rút ngắn của những đứa trẻ vùng biên.

Chính vì vậy, khi Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh rằng giáo dục ở vùng biên không chỉ là nâng cao dân trí mà còn góp phần giữ vững chủ quyền từ gốc rễ, đó không phải là một cách nói mang tính biểu tượng. Đó là một nhận thức mang tính hệ thống: chủ quyền quốc gia không chỉ được bảo vệ bằng lực lượng vũ trang hay đường biên trên bản đồ, mà bằng những cộng đồng dân cư ổn định, gắn bó và phát triển.

Sáng 19/3/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm và Thủ tướng Phạm Minh Chính dự Lễ khởi công, động thổ đồng loạt các trường nội trú liên cấp biên giới, tại điểm cầu Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Đồng Đăng, xã Đồng Đăng, tỉnh Lạng Sơn

Trong logic đó, mỗi ngôi trường nội trú trở thành một "cột mốc mềm". Không phải là cột mốc bằng bê tông và tọa độ, mà là cột mốc của tri thức, của niềm tin và của sự gắn kết. Ở đó, một đứa trẻ được học hành đầy đủ không chỉ có cơ hội thay đổi cuộc đời mình, mà còn trở thành một phần của sức mạnh cộng đồng - thứ sức mạnh giữ cho biên giới không chỉ tồn tại trên bản đồ, mà sống trong đời sống.

Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu

Điều đáng nói là cách tiếp cận này không dừng lại ở "dạy chữ". Những chỉ đạo tại lễ khởi công đồng chí Tổng Bi thư cho thấy một yêu cầu rõ ràng: trường học phải trở thành "ngôi nhà thứ hai", nơi dạy người, nuôi dưỡng lý tưởng, bồi đắp đạo đức và tình yêu quê hương. Đây chính là điểm kết nối giữa giáo dục và văn hóa - hai trụ cột không thể tách rời trong phát triển bền vững.

Tổng Bí thư Tô Lâm, Thủ tướng Phạm Minh Chính và các đại biểu thực hiện nghi thức khởi công, động thổ đồng loạt các trường nội trú liên cấp biên giới

Ở vùng biên, văn hóa không phải là một khái niệm trừu tượng. Văn hóa hiện diện trong tiếng nói, trong nếp sống, trong những phong tục được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Khi một đứa trẻ được tiếp cận tri thức hiện đại nhưng vẫn được nuôi dưỡng trong môi trường văn hóa của dân tộc mình, đó chính là cách giữ gìn bản sắc một cách tự nhiên và bền vững nhất.

Sáng 19/3/2026, cùng với các địa phương khác trong cả nước, tỉnh Hà Tĩnh tổ chức khởi công đồng loạt 5 dự án trường Phổ thông nội trú liên cấp vùng biên giới tại các xã Hương Xuân, Sơn Kim 2, Sơn Hồng, Vũ Quang, và Hương Bình. Tổng mức đầu tư của các dự án hơn 960 tỷ đồng

Vì thế, xây trường học gắn với giữ gìn bản sắc văn hóa không chỉ là một yêu cầu bổ sung, mà là một phần cốt lõi của chính sách. Một ngôi trường nội trú, nếu được tổ chức đúng nghĩa, sẽ không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức, mà còn là không gian để văn hóa sống, để cộng đồng được kết nối, để những giá trị truyền thống được tiếp nối trong một hình thức mới.

Nhưng cũng chính vì vậy, yêu cầu về minh bạch, về chống thất thoát, lãng phí, về bảo đảm chất lượng công trình được đặt ra như một nguyên tắc không thể thỏa hiệp. Khi một ngôi trường được xây dựng không chỉ bằng ngân sách, mà bằng niềm tin của người dân, thì mỗi sai lệch, nếu xảy ra, không chỉ là một sai phạm kinh tế, mà còn là sự tổn thương niềm tin.

Sáng 19/3/2026, tại xã biên giới Ea Bung (tỉnh Đắk Lắk), Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng dự Lễ khởi công xây dựng trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở xã Ea Bung

Nhìn rộng hơn, giữa bối cảnh đất nước đang bước vào một giai đoạn phát triển mới sau Đại hội XIV, những mái trường đang dần hình thành nơi biên giới có thể được xem là một trong những hình ảnh giàu tính biểu tượng nhất của một nghị quyết bước vào đời sống. Ở đó, phát triển không bắt đầu từ những con số tăng trưởng, mà từ những điều rất cụ thể: một lớp học đủ ánh sáng, một bữa cơm đủ dinh dưỡng, một giấc ngủ yên trong khu nội trú.

Sáng 19/3/2026, tại xã Thông Thụ, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Đức Phớc dự Lễ khởi công xây dựng 11 trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới của tỉnh Nghệ An

Và có lẽ, ý nghĩa lớn nhất của chương trình này nằm ở chỗ: nó cho thấy một cách tiếp cận phát triển không bỏ lại phía sau những vùng khó khăn nhất. Khi những đứa trẻ nơi biên cương được học hành đầy đủ, được nuôi dưỡng trong môi trường nhân ái và có cơ hội phát triển bình đẳng, thì tương lai của đất nước cũng được mở rộng theo một cách bền vững hơn.

Những mái trường nơi biên giới, vì thế, không chỉ là công trình của giáo dục. Đó là công trình của niềm tin. Của văn hóa. Và của một tầm nhìn phát triển biết bắt đầu từ những điều căn bản nhất: con người.

Phối cảnh công trình Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở tại xã A Lưới 1, A Lưới 2, A Lưới 5 (Huế)