Một nền thể thao mạnh không chỉ được đo bằng huy chương hay chiến thắng, mà còn bằng sự an toàn, tinh thần thượng võ và văn hóa ứng xử trên khán đài. Bảo đảm an ninh thể thao vì thế cũng là bảo vệ niềm tin, hình ảnh quốc gia và những giá trị làm nên sức mạnh của dân tộc.

Tối 5/1/2025, khi tiếng còi kết thúc trận chung kết lượt về ASEAN Cup 2024 vang lên trên sân Rajamangala (Thái Lan), đội tuyển Việt Nam lần thứ ba vô địch Đông Nam Á. Tại nhiều địa phương, người hâm mộ đổ ra đường, cờ đỏ sao vàng rực lên giữa tiếng reo vui. Những người xa lạ có thể ôm nhau bởi cùng chia sẻ một niềm tự hào.

Nhưng bên cạnh không khí náo nhiệt ấy còn có những người làm nhiệm vụ giữ gìn trật tự, phân luồng giao thông, nhắc nhở các hành vi nguy hiểm và hỗ trợ người dân. Sự hiện diện thầm lặng đó nhắc chúng ta rằng: niềm vui thể thao muốn trọn vẹn phải được đặt trên nền tảng an toàn và tôn trọng cộng đồng.

Sức mạnh mềm và những nguy cơ không thể xem nhẹ

Nghị quyết 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam nhấn mạnh văn hóa và con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh, động lực và hệ điều tiết cho phát triển bền vững; đồng thời đặt mục tiêu đến năm 2045 phấn đấu thuộc nhóm ba nước dẫn đầu ASEAN và 30 nước hàng đầu thế giới về chỉ số sức mạnh mềm. Ở góc nhìn đó, chất lượng văn hóa thể thao là một phần của hình ảnh quốc gia.

Thể thao cũng góp phần tạo dựng sức mạnh mềm. Tấm huy chương vàng Olympic Rio 2016 của xạ thủ Hoàng Xuân Vinh, thành công của SEA Games 31 trên sân nhà hay chức vô địch ASEAN Cup 2026 đều tạo ra những khoảnh khắc kết nối hàng triệu người Việt Nam. Một giải đấu được tổ chức an toàn, văn minh còn giúp củng cố uy tín của quốc gia trong mắt bạn bè quốc tế.

Dù vậy, cùng với sự phát triển của thể thao là quy mô lớn hơn của đám đông, dòng tiền, truyền thông và những rủi ro an ninh. Có thể nhận diện năm nhóm thách thức nổi bật.

Trước hết là mất an toàn tại sân vận động, nhà thi đấu và nơi tập trung đông người. Pháo sáng, ném vật thể xuống sân, xô xát giữa cổ động viên hay đua xe sau trận đấu đều có thể biến niềm vui thành tai nạn.

Thứ hai là tiêu cực và tội phạm liên quan đến thể thao, nhất là cá độ bất hợp pháp, dàn xếp tỷ số, gian lận và doping. Các vụ bán độ từng xảy ra cho thấy tổn thất không dừng ở kết quả một trận đấu. Điều bị xâm hại sâu sắc nhất là niềm tin vào tính trung thực của cuộc chơi.

Thứ ba là nguy cơ trên không gian mạng. Các nền tảng số mở rộng khán đài tới hàng triệu màn hình, nhưng cũng kéo theo quảng cáo cá độ, lừa đảo vé, phát sóng trái phép, tin giả và bạo lực ngôn từ. Cầu thủ, trọng tài và gia đình họ có thể trở thành mục tiêu công kích sau một trận thua; tranh cãi giữa người hâm mộ đôi khi bị đẩy thành mâu thuẫn mang màu sắc dân tộc.

Thứ tư là những hành vi làm tổn hại môi trường văn hóa: ngôn từ kỳ thị, kích động thù hằn, phân biệt vùng miền và biểu tượng phản cảm. Một thông điệp trên khán đài hay đoạn video cắt ghép trên mạng có thể tạo ra hệ lụy vượt xa khuôn khổ một trận đấu.

Thứ năm là an toàn của người tham gia hoạt động thể thao quần chúng. Sự phát triển của các giải chạy, đạp xe, marathon đặt ra yêu cầu cao hơn đối với y tế, phòng ngừa sốc nhiệt, cứu hộ, phân luồng giao thông và phương án xử lý tình huống khẩn cấp.

Bảo vệ khán đài cũng là bảo vệ niềm tin

Để thể thao phát triển bền vững, cần một cách tiếp cận đồng bộ, trong đó pháp luật tạo khuôn khổ, công nghệ hỗ trợ phát hiện nguy cơ, lực lượng tổ chức giữ vai trò nòng cốt và văn hóa làm nền tảng.

Trước hết, cần thực thi nghiêm quy định về an toàn thi đấu và xử lý đúng người, đúng hành vi đối với pháo sáng, bạo lực, cá độ và dàn xếp tỷ số. Trách nhiệm phải được phân định rõ giữa ban tổ chức, đơn vị quản lý sân, câu lạc bộ, lực lượng chức năng và người vi phạm. Các biện pháp hạn chế quyền vào sân cần có căn cứ pháp lý, quy trình minh bạch và cơ chế thực hiện khả thi.

Tiếp đó, đẩy mạnh công nghệ phù hợp với quy mô từng sự kiện: vé điện tử, hệ thống đếm và điều phối khán giả, giám sát các khu vực có nguy cơ, cảnh báo quá tải và kênh tiếp nhận phản ánh. Khi triển khai công nghệ nhận diện hay xử lý dữ liệu cá nhân, yêu cầu về quyền riêng tư và bảo mật cũng phải được đặt ngang với hiệu quả quản lý.

Giáo dục văn hóa thể thao phải bắt đầu từ nhà trường, câu lạc bộ và hội cổ động viên. Cần dạy tinh thần thắng không kiêu, thua không nản, tôn trọng trọng tài; đồng thời tăng cường giáo dục liêm chính đối với vận động viên, huấn luyện viên, trọng tài và những người tham gia quản lý giải đấu.

Lực lượng bảo đảm an ninh, an toàn tại sự kiện thể thao cần được huấn luyện thường xuyên về tâm lý đám đông, sơ tán, sơ cứu, giao tiếp và xử lý khủng hoảng. Với các giải đấu lớn, việc diễn tập theo nhiều kịch bản, có cơ chế chỉ huy thống nhất và phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng là điều không thể thiếu.

Trên không gian mạng, cần phối hợp phát hiện, xử lý quảng cáo cá độ trái phép và hành vi lừa đảo; đồng thời nâng cao trách nhiệm của nhà tổ chức, nền tảng và cơ quan truyền thông trong cung cấp thông tin chính xác. Báo chí không chỉ phản ánh vi phạm mà còn có trách nhiệm lan tỏa cách ứng xử đẹp, đề cao những người giữ gìn sự công bằng và an toàn cho thể thao.

Cuối cùng, không lực lượng nào có thể đứng cạnh từng khán giả. Cốt lõi vẫn là trách nhiệm tự giác của mỗi người: không cổ vũ bằng hành vi nguy hiểm, không tiếp tay cho gian lận, không xúc phạm người khác và sẵn sàng hỗ trợ khi có sự cố.

Một khán đài không khói pháo sáng, nơi trẻ em an tâm đến xem cùng gia đình và mọi cổ động viên đều được tôn trọng, là hình ảnh đáng hướng tới. Giữ lửa đam mê mà không đánh mất kỷ cương; giữ sự cuồng nhiệt mà vẫn trân trọng con người — đó cũng là cách giữ hồn dân tộc trên hành trình phát triển.