Từ "Cái Tết của mèo con" tới cái Tết của... Nguyễn Đình Thi

Thứ Bảy, 05/02/2011 07:00 GMT+7

(TT&VH) - Giản dị nhưng trong trẻo và đầy cảm xúc, Cái Tết của mèo con là tác phẩm duy nhất mà cố nhà văn Nguyễn Đình Thi viết tặng thiếu nhi trong suốt cuộc đời cầm bút của mình. Ít ai biết, câu chuyện được đưa vào SGK này đã lấy “nguyên mẫu” từ một chú mèo thật, với những con người thật...
50 năm sau khi Cái Tết của mèo con ra đời, TT&VH tìm gặp nhà văn Nguyễn Đình Chính, con trai cố tác giả, để nghe anh kể về câu chuyện này:
Nhà văn Nguyễn Đình Thi, tác giả của Cái Tết của mèo con
1.
Cha tôi viết cuốn truyện đồng thoại này khi về ăn Tết tại Hải Phòng năm 1961. Khi đó, ông sống tại Hà Nội với dì, còn ba anh em chúng tôi được bà nội nuôi tại Hải Phòng. Nhà rất rộng, đủ cả sân vườn, ao cá, lại có một gian bếp lớn với chạn bát, chổi bếp, nồi đồng và là nơi tung hoành của một đàn chuột khổng lồ - hệt như những gì được nhắc tới trong Cái Tết của mèo con.
Ngày cha về, bà tôi ra chợ mua một con mèo tam thể. Tối, mèo được buộc vào chạn bếp để đuổi chuột. Để rồi, hôm sau, nồi thức ăn vẫn bị chuột làm tung tóe, mèo ta chúi vào một góc, run lẩy bẩy hàng giờ. Tôi cáu, đá mèo rồi mắng: Ăn hại! Cha cười: Nó còn bé quá thôi. Lớn lên, con mèo này bắt chuột ác lắm đây... Mọi người không tin, nhưng Thùy Như em gái tôi vốn yêu mèo nên vẫn bồng nó lên, quấn quýt tới hết ngày.
Tối, cha cặm cụi ngồi viết. Mỗi lần về nhà, ông vẫn đều đặn dành thời gian ngồi bên bàn làm việc như vậy. Chỉ 2 hôm sau, ông gọi chúng tôi lại rồi đọc câu chuyện đồng thoại vừa hoàn thành. Chuyện kể về một chú mèo con về nhà mới trong dịp cuối năm. Từ lúc nhìn cảnh vật và cái Tết sắp đến bằng đôi mắt trong veo ngơ ngác, dần dần, cũng tới lúc mèo ta “người lớn” hơn, biết yêu ghét rõ ràng, biết vượt qua nỗi sợ của bản thân để căm thù cái ác...
Nghe chuyện, cả nhà nhận ra khung cảnh của ngôi nhà mình với những mèo con, nồi đồng, cây cau, đàn chuột... Anh em chúng tôi thích lắm, nhất là Thùy Như, bởi mỗi đoạn nhắc tới em bé gái trong nhà của mèo con, cha tôi lại dừng và cắt nghĩa: Đấy, cái Như. Chỉ có bà nội tôi chê: Bố mày là nhà văn nên khéo đặt chuyện, mèo nhà mình đã bắt chuột bao giờ...
2. Vài tháng sau, Cái Tết của mèo con được in tại NXB Kim Đồng. Cha tôi lại kì cạch gửi từ Hà Nội xuống cho mỗi con một quyển. Rồi mãi tới những năm sau này, trong những lần tái bản, cha tôi đều tặng sách cho các con, các cháu trong nhà. Trẻ nhỏ trong gia đình thích lắm, mỗi lần gặp ông nội đều cầm cuốn sách ấy lên bập bẹ đánh vần...
Thập niên 1960 ấy, người ta thống kê vui rằng nhiều nhà văn “sứt đầu mẻ trán” vì những chuyện liên quan tới loài vật. Sơ sơ có Con chó xấu xí (Kim Lân), Văn Ngan tướng quân (Vũ Tú Nam), Con hùm con mồ côi (Nguyên Hồng) và cả vở kịch Con nai đen của cha tôi nữa - tất cả đều bị đem ra mổ xẻ, phân tích với những quan điểm làm người viết phải giật mình. Riêng với Cái Tết của mèo con dư luận lại đánh giá khá cao và dành nhiều thiện cảm. Sau này, cha tôi kể: một bài viết phân tích rằng cảnh mèo con cùng chị Chổi Bếp, bác Nồi Đồng đánh đuổi chuột cống chính là một ẩn dụ rất đẹp về việc ba nước Đông Dương cùng đoàn kết chống ngoại xâm. Kể vậy, rồi cha cười. Một lần khác, tôi thấy nhà văn Tô Hoài tới nhà chơi và khen: Thi viết truyện loài vật được lắm, sao không tiếp đi? Cha tôi lắc đầu: Thôi thôi, trời cho viết tới đâu thì được tới vậy. Ông vẫn có cách nói như thế về nghề văn..
50 năm, Cái Tết của mèo con đã được NXB Kim Đồng in lại nhiều lần, thậm chí từng được đưa vào sách giáo khoa lớp 6 để giảng dạy. Dựa theo câu chuyện, năm 1965, đạo diễn Ngô Mạnh Lân cũng đã dựng bộ phim hoạt họa đen trắng Mèo con tại xưởng phim hoạt họa Việt Nam và giành một số giải thưởng quốc tế.
Cha và bà nội tôi đã mất từ lâu, cô em gái Thùy Như đến giờ cũng đã ở tuổi về hưu sau nhiều năm làm kỹ sư bưu điện. Nhưng thường trực trong tôi là câu hỏi: Cơ duyên nào khiến cha lần đầu tiên và duy nhất viết cho thiếu nhi trong suốt đời cầm bút của mình? Những năm đó, ông đang làm Tổng thư ký Hội Nhà văn VN và thường xuyên trong tâm trạng mệt mỏi, căng thẳng vì những diễn biến trong đời sống văn học. Yêu trẻ con, nhưng cha tôi gần như không bao giờ có dịp sống cùng các con kể từ năm 1945. Phải chăng, những ngày Tết 1961 là cơ hội hiếm hoi để ông thấy ấm áp, thư thái khi ngồi trong gia đình và có đủ rung cảm để viết nên câu chuyện ấy?
Hoàng Nguyên
 
Ý kiến độc giả (0)
Gửi ý kiến
Chọn avatar
Họ tên*
Email*

Ngăn ngừa và đẩy lùi bệnh tim mạch bằng liệu pháp tự nhiên