|
|
LHP Sundance và giải thưởng Tinh thần độc lập ra đời ngay sau đó tôn
vinh 
Nhưng 10 năm sau, anh chưa thực hiện thêm được bộ phim nào. Anh trai
của Tony Bùi là Timothy Linh Bùi năng động hơn, với hai bộ phim được
thực hiện tại Mỹ. Bộ phim độc lập mới nhất của anh (TT&VH Cuối tuần) - Tìm đủ tiền để làm một phim truyện dài là một vấn đề lớn, ngay cả với những ông chủ hãng phim, chứ không nói chi đến những sinh viên điện ảnh mới tốt nghiệp.
Bạn học của tôi, trong năm thứ ba, đã bỏ ra 5.000 đô-la Mỹ để làm một phim ngắn, thời lượng 8 phút, quay bằng phim nhựa 16mm. Nếu muốn làm một phim truyện 80 phút, họ sẽ phải bỏ ra bao nhiêu? Ít nhất 50.000 đô-la Mỹ - nhiều hơn tổng cộng số tiền họ đã phải trả để theo học trường điện ảnh. Do đó, thật là thú vị khi biết rằng: bộ phim El Mariachi của Robert Rodriguez (RR), một phim truyện dài, thời lượng 80 phút, nhiều pha hành động ngoạn mục, chỉ được làm với 7.000 đô la Mỹ. Bộ phim thắng vô số giải thưởng, trong đó có giải Independent Spirit và LHP Sundance.
 Poster phim El Mariachi |
RR chưa bao giờ chính thức là sinh viên điện ảnh. Anh đã không tìm ra cách nào để xin vào học tại khoa Điện Ảnh của trường ĐH Texas vì điểm trung bình GPA của anh quá thấp. Tuy nhiên, anh đã tập làm phim từ khi còn nhỏ. RR sử dụng bất cứ thiết bị nào trong tầm tay, từ chiếc máy quay cũ kỹ đến những cây đèn rẻ mạt. Anh “chơi” với hình thức điện ảnh với 10 anh chị em trong gia đình - được xem như là nguồn cung cấp diễn viên dồi dào.
RR thú nhận: anh đã làm ra một đống tầm phào trước khi anh làm được thứ gì đó xem được. Điều này có nghĩa là anh không hề sợ việc “thử và sai”. Kỹ năng làm phim của RR được mài giũa mỗi lần làm được một bộ phim ngắn và nó chỉ tốn ít hơn 10 đô-la Mỹ. Thêm nữa, anh đã tự học để có thể làm công việc của cả một đoàn làm phim: từ bố trí đèn, thao tác máy quay, chỉ đạo diễn xuất đến dựng phim.
Lấy (phim) ngắn nuôi (phim) dài
Thành công đầu tiên của anh là một phim ngắn 8 phút, Bedhead. Phim được quay bằng một máy 16mm, sau đó chuyển sang băng từ ¾” để dựng. Với cách này, anh tiết kiệm được rất nhiều tiền, vì có thể dựng phim ngay tại một thư viện công cộng và không phải trả tiền in tráng phim cho mỗi bản gửi đi dự LHP. Tư duy của RR chọn băng từ là một cách tiếp cận điện ảnh như là cách những nhà làm phim độc lập hiện giờ chọn video kỹ thuật số để tiết kiệm chi phí.
Bây giờ, cứ cho là El Mariachi đã được làm xong, RR phải nhắm trước có thể bán được bộ phim này ở đâu. Và đó là thị trường video nói tiếng Tây Ban Nha ở Mỹ. Có ba lý do dẫn đến quyết định này: thứ nhất, bối cảnh của phim là tại một thị trấn biên giới Mexico - Mỹ, do đó ngôn ngữ chủ yếu là tiếng Tây Ban Nha; thứ hai, đồng sản xuất với anh, Carlos Gallardo có một vài mối quen biết ở thị trường này; và thứ ba thị trường phim video của Mỹ chỉ nhận băng từ 1 chứ không nhận băng từ ¾. RR sẽ thu được bao nhiêu? Khoảng 20.000 đô-la Mỹ! Do đó, để có thể tiếp tục làm phim, bộ phim đầu tay này chỉ được phép ngốn ít hơn 10.000 đô la Mỹ. Nói một cách khác, từ trước khi bộ phim khởi động. RR phải tính được số tiền tối đa có thể bỏ ra để đảm bảo xoay vòng vốn.
Có người sẽ thắc mắc: làm sao anh ta có thể tự tin rằng mình có thể làm một phim truyện 80 phút với kinh phí chỉ 10.000 đô la Mỹ? Trả lời: RR cho rằng nếu chỉ cần bỏ ra 800 đô để làm Bedhead, một phim ngắn 8 phút, thì làm một phim 80 phút với 8.000 đô là điều hoàn toàn trong tầm tay!
Thế làm sao mà RR có được 800 đô trong tay để làm Bedhead? Anh đến một trung tâm thí nghiệm, nơi người ta thử các loại thuốc mới trên người, để làm chuột bạch. Sau một tuần khổ ải, nốc đủ các loại thuốc men, anh được trả 2.000 đô. Đối với RR, đó là một kết thúc có hậu vì ít ra anh cũng có đủ tiền để làm Bedhead. Để có kinh phí cho El Mariachi, RR cũng đi theo con đường này.
RR không mượn tiền của ai cả bởi vì anh ta nghĩ: nếu dùng tiền của chính mình thì sẽ tiêu xài thận trọng hơn dùng tiền của người khác. Thêm nữa, phim ngắn Bedhead cũng mang về cho RR một mớ tiền thưởng từ các LHP (ngắn). Đây hẳn cũng là một chiến lược tốt, nhất là đối với các sinh viên điện ảnh. Chẳng phải Việt Nam ta có câu: “lấy (phim) ngắn nuôi (phim) dài” đó sao? Phần lớn bối cảnh mà RR chọn chỉ nằm trong bán kính 2-3 khu nhà tính từ “trung tâm chỉ huy”. Đây cũng là một yếu tố quan trọng bởi cả đoàn làm phim sẽ tiết kiệm được nhiều thời gian, năng lượng và tiền bạc cho việc di chuyển (với trang thiết bị). Thậm chí, RR còn tính đến chuyện quay thật nhanh, hoàn thành ngày làm việc trước bữa ăn chiều, để không phải tốn thêm tiền ăn uống.
RR bắt đầu viết kịch bản cho El Mariachi vào thời điểm anh ở trong trung tâm thí nghiệm. RR thậm chí còn tuyển luôn anh bạn cùng phòng Peter Marquardt vào một trong những vai chính. RR viết: “Cậu ta đã diễn bao giờ chưa? Chưa! Nhưng thật ra đó lại là điều tốt. Bởi cậu ta sẽ giống như tất cả mọi người tham gia bộ phim này”. Rõ ràng, chi phí dành cho diễn viên nhờ đó sẽ thấp hơn nhiều.
Đầu xuôi đuôi lọt
Robert cũng đã tính đến chuyện đánh bóng bộ phim để dễ bán hơn, bằng việc mời một ngôi sao truyền hình Mexico nhưng không thành công. Do đó, cách duy nhất để khiến cho bộ phim này có vẻ đáng tiền là có những góc máy thật ngầu. Vấn đề nảy sinh là anh chẳng có nhiều tiền để đốt phim, vì thế phải chuẩn bị thật kỹ càng. El Mariachi được quay trong 3 tuần rưỡi, với trang thiết bị và diễn viên tối thiểu. RR vừa làm sản xuất/đạo diễn/quay phim/thu âm. Quá trình hậu kỳ thật dài và vất vả vì RR phải làm tất cả mọi thứ trong một thư viện địa phương, với các trang thiết bị lạc hậu. Tuy nhiên, sau khi cắt được vài đoạn trailer, và làm những người xem chúng kinh ngạc, đã khiến cho RR có thêm nghị lực để hoàn thành dựng bộ phim dài 80 phút này. Như vậy, điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của một trailer tốt, đóng vai trò như một tiên phong đi đầu để lôi kéo khán giả và những tay mua bán phim.
Thật vậy, ngay sau khi xem trailer, Robert Newman, của International Creative Management, Inc đã rất phấn khích và hỏi RR đã chi bao nhiêu tiền. RR đoán rằng: ông ta có ý muốn hỏi giá để mua bộ phim này. RR trả lời: “30.000 đô la Mỹ!”. Ông trùm gật gù: “Ừ, bình thường tao dựng cái trailer kiểu này cũng mất 30.000 đô!”. RR ngã ngửa, hóa ra ông cá mập kia chỉ muốn hỏi RR dựng trailer hết bao nhiêu tiền. Thật sự, giá mà một công ty trả để làm một trailer 1 phút, đã gấp mấy lần số tiền RR bỏ ra để làm nguyên một bộ phim 80 phút.
Ông trùm Newman đã quyết định mua El Mariachi sau khi xem cả bộ phim. Ông ta còn gợi ý RR nên có một nhà đại diện, với ý là có một đại diện, những lợi ích của anh sẽ được đảm bảo, không có đại diện, anh sẽ như kẻ rày đây mai đó. RR thậm chí còn có cả luật sư riêng ngay khi cuộc chiến giành giật quyền phát hành El Mariachi nổ ra giữa các đại gia TriStar, Miramax, Disney, và Columbia. Cuối cùng, Columbia là kẻ chiến thắng với bản hợp đồng trị giá 150.000 đô ứng trước và 25% lợi nhuận bán video.
El Mariachi được gửi đi nhiều LHP phim và mang về Giải khán giả của LHP Deauville, Giải khán giả của LHP Sundance, Giải Phim truyện đầu tay của Independent Spirit Award, Giải Tác phẩm đầu tay của Premios ACE. Bộ phim chính thức ra rạp ngày 26/2/ 1993 và thu được 2 triệu đô. Bộ phim còn thu thêm khoảng 4,5 triệu đô-la Mỹ tiền bán băng video nữa. Sau đó, RR được Hollywood đón nhận và thực hiện tiếp hai phần phim ăn khách (Desperado và Once Upon a Time in Mexico). RR hiện là một trong những đạo diễn “dòng chính” tại Hollywood.
Kết luận: Với một kinh phí hạn hẹp, Robert Rodriguez đã chứng minh được việc sản xuất một phim truyện dài là điều có thể.
Tái bút:
Nếu bạn là một người đam mê điện ảnh và muốn cống hiến cho điện ảnh, sau đây là những việc bạn có thể làm:
1.Xem phim Bedhead của RR (và một vài bonus đáng giá khác): http://www.youtube.com/ view_play_list?p=D3B41913D37258EB&search_ query=bedhead+robert+rodriguez
2.Đọc cuốn Rebel without a crew của RR http://www.amazon.com/Rebelwithout- Crew-23-Year-Old-Filmmaker/dp/ 0452271878
3.Xem phim El Mariachi http:// www.imdb.com/title/tt0104815/ 4.Bắt tay vào làm bộ phim của mình!
Đón đọc Bài 2: Tương lai nào cho phim nghệ thuật ở Việt Nam?
|
(*) Tăng Minh là đạo diễn trẻ từng được
đào tạo ở Úc và Canada. Bài viết nói về kinh nghiệm của một nhà làm
phim nổi tiếng bắt đầu từ những bộ phim độc lập ít tiền là sự chia sẻ
cũng như động lực cho chính anh và những đạo diễn trẻ đam mê điện ảnh
khác chưa có cơ hội thực hiện những bộ phim có kinh phí cao. |
