Ba mươi năm từ màn đại xòe đầu tiên với khoảng 600 người tham gia đến vòng xòe quy tụ 2.026 người năm 2026, Mường Lò từng bước đưa di sản trở thành dấu ấn văn hóa của điểm đến Tây Bắc. Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm nay tiếp tục mở rộng sức hút bằng việc kết nối nghệ thuật trình diễn với ẩm thực, sản vật và trải nghiệm bản địa. Bài toán đặt ra là làm thế nào để sức hấp dẫn của lễ hội được chuyển hóa thành những hành trình du lịch có chiều sâu, tạo giá trị lâu dài cho địa phương và cộng đồng.

Không ai nhớ chính xác nghệ thuật xòe có từ bao giờ trong đời sống người Thái. Nhưng tại Mường Lò, năm 1996 đánh dấu một bước phát triển đáng nhớ khi màn đại xòe quy mô lớn đầu tiên được tổ chức vào dịp giao thừa Xuân Bính Tý, với khoảng 600 người tham gia. Từ những vòng tay nối dài trong không khí đón năm mới, đại xòe dần trở thành điểm nhấn của Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò, góp phần tạo dựng bản sắc riêng cho vùng đất phía Tây tỉnh Lào Cai.

Năm 2021, Nghệ thuật Xòe Thái được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Một năm sau, Mường Lò tổ chức màn đại xòe với 2.022 người tham gia. Năm 2026, kỷ niệm 5 năm sự kiện UNESCO ghi danh, chương trình nghệ thuật khai mạc "Xòe Thái - Trọn một vòng yêu" tiếp tục nối dài hành trình ấy với màn đại xòe quy tụ 2.026 nghệ nhân, diễn viên và quần chúng.

Những hình ảnh trong màn đại xòe quy tụ 2026 nghệ nhân, diễn viên trong "Xòe Thái - Trọn một vòng yêu"

Những con số qua từng dấu mốc cho thấy quy mô ngày càng mở rộng của một hoạt động văn hóa cộng đồng. Nhưng giá trị của đại xòe không nằm riêng ở số lượng người tham gia. Đó còn là khả năng quy tụ cộng đồng, khơi dậy niềm tự hào về bản sắc và tạo nên sức hấp dẫn riêng cho điểm đến.

Trên sân khấu thực cảnh rộng khoảng 3.000 m², âm thanh, ánh sáng và công nghệ trình chiếu hiện đại đưa khán giả vào câu chuyện tình yêu thủy chung của đôi trai gái trong truyện thơ "Xống chụ xon xao". Sáu điệu xòe cổ cùng những phong tục, lễ nghi của người Thái được lồng ghép trong mạch kể, để cao trào của chương trình kết tinh trong hình ảnh hàng nghìn người nắm tay, hòa chung nhịp bước.

Từ câu chuyện tình yêu của đôi lứa đến vòng xòe đoàn kết của cộng đồng, di sản được chuyển tải bằng ngôn ngữ sân khấu đương đại, tạo thêm cơ hội tiếp cận cho công chúng và du khách. Tuy nhiên, điều làm nên sức lay động của chương trình vẫn là những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Phát biểu khai mạc lễ hội, ông Nguyễn Tuấn Anh, Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai, nhắc lại câu nói dân gian của người Thái: "Không xòe cây ngô không ra bắp/ Không xòe cây lúa không trổ bông/Không xòe trai gái không thành đôi".

Những câu nói mộc mạc hàm chứa quan niệm về vai trò của xòe trong đời sống: gắn với lao động, mùa màng, tình yêu và sự gắn kết cộng đồng. Vòng xòe vì thế không đơn thuần là một hình thức diễn xướng, mà còn là cách người Thái thể hiện niềm vui, sự sẻ chia và tinh thần bình đẳng giữa những người cùng tham gia.

Theo ông Nguyễn Tuấn Anh, từ những vòng xòe đậm đà bản sắc, Mường Lò níu chân du khách bằng cảnh sắc thiên nhiên, chiều sâu văn hóa và sự thân thiện, mến khách. Tỉnh Lào Cai xác định văn hóa là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và động lực phát triển bền vững; trong đó, người dân giữ vai trò trung tâm, là chủ thể sáng tạo, gìn giữ và thụ hưởng các giá trị văn hóa.

Định hướng này đặt ra yêu cầu quan trọng đối với việc phát triển du lịch từ di sản: sức hút trên sân khấu cần được tiếp nối bằng sức sống của văn hóa trong đời thường. Nghệ nhân, gia đình và cộng đồng người Thái chính là những người gìn giữ, thực hành và trao truyền các giá trị làm nên bản sắc Mường Lò.

Đại diện lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai cũng cho rằng việc đưa trang phục truyền thống, dân ca, truyện thơ, phong tục và tập quán vào chương trình nghệ thuật là cách tôn vinh, quảng bá những giá trị đặc sắc của Mường Lò nói riêng và Lào Cai nói chung. Mục tiêu là phát huy văn hóa thành nguồn lực phát triển du lịch, để người dân vừa là chủ thể gìn giữ di sản, vừa có cơ hội hưởng lợi từ những giá trị ấy.

Sức hút của Mường Lò không thể chỉ được đo bằng một đêm khai mạc. Nếu đại xòe tạo điểm nhấn thu hút sự chú ý, câu hỏi quan trọng hơn là làm thế nào để du khách ở lại lâu hơn, trải nghiệm nhiều hơn và có lý do quay trở lại sau mùa lễ hội.

Diễn ra từ ngày 15 - 21/10/2026 với chủ đề "Tinh hoa Xòe Thái - Sắc màu Tây Bắc", lễ hội năm nay được tổ chức thành chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao và du lịch. Theo thông tin địa phương cung cấp, chuỗi sự kiện thu hút gần 50.000 lượt khách.

Từ chương trình nghệ thuật "Xòe Thái - Trọn một vòng yêu", du khách có thể tiếp tục khám phá không gian văn hóa, triển lãm ảnh về di sản và cảnh sắc Tây Bắc, Tuần lễ sách Mường Lò, các chương trình nghệ thuật đường phố với trang phục và văn nghệ của nhiều dân tộc. Mỗi hoạt động mở ra một lát cắt của đời sống địa phương, giúp trải nghiệm Mường Lò vượt ra ngoài khuôn khổ một đêm diễn.

Những hình ảnh từ chương trình Nghệ thuật "Xòe Thái - Trọn một vòng yêu"

Đáng chú ý, Hội chợ Du lịch Tây Bắc và không gian giới thiệu sản phẩm OCOP tạo cơ hội quảng bá nông sản, sản vật đặc trưng tới du khách và doanh nghiệp lữ hành. Ẩm thực cũng được đặt trong dòng chảy quảng bá điểm đến thông qua cuộc thi "Lào Cai - Chạm đỉnh vị giác" với thông điệp "Mâm cơm nhà bạn chính là đặc sản".

Từ căn bếp gia đình, những món ăn chế biến bằng sản vật địa phương và những công thức được trao truyền qua nhiều thế hệ có thể trở thành trải nghiệm văn hóa riêng. Khi câu chuyện về nguyên liệu, cách chế biến và phong tục được kể cùng món ăn, ẩm thực góp phần giúp du khách hiểu hơn về con người, đời sống và bản sắc vùng đất mình ghé thăm.

Không gian trải nghiệm còn được mở rộng tới các địa bàn lân cận. Phường Nghĩa Lộ tổ chức chương trình "Một ngày sống cùng bản Thái"; phường Trung Tâm giới thiệu không gian "Hoa trái bốn mùa - Trải nghiệm và kết nối"; phường Cầu Thia tổ chức lễ hội văn hóa dân gian gắn với du lịch nông nghiệp; xã Liên Sơn có giải đua mảng và các điểm check-in. Những hoạt động này kết nối với các trải nghiệm khác trong khu vực như Festival trà Shan tuyết tại xã Văn Chấn, giải chạy "Mu Cang Chai Ultra Trail", lễ hội mừng cơm mới tại xã Púng Luông và hoạt động dù lượn "Bay trên mùa vàng" tại xã Tú Lệ.

Cuộc thi "Lào Cai - Chạm đỉnh vị giác" với thông điệp "Mâm cơm nhà bạn chính là đặc sản"

Từ một sự kiện tập trung tại Nghĩa Lộ, mạng lưới hoạt động được mở rộng theo thế mạnh của từng địa phương, tạo thêm lựa chọn cho du khách yêu thích văn hóa, ẩm thực, cảnh quan và trải nghiệm ngoài trời. Đây là hướng đi có ý nghĩa trong việc kết nối các điểm đến thành hành trình đa dạng, phân bổ cơ hội phát triển du lịch tới nhiều địa bàn và nhiều nhóm cư dân.

Khi du khách tham gia các hoạt động văn hóa, lưu trú tại địa phương, thưởng thức ẩm thực, mua sản vật và trải nghiệm đời sống bản làng, giá trị kinh tế từ lễ hội có thể lan tỏa tới các cơ sở lưu trú, hộ kinh doanh dịch vụ, người làm du lịch cộng đồng và các chủ thể sản xuất địa phương. Khi đó, văn hóa vừa tạo nên sức hấp dẫn cho điểm đến, vừa mở ra cơ hội phát huy những giá trị sẵn có của cộng đồng.

Du khách hào hứng tham gia các trải nghiệm văn hóa từ Lễ hội 

Dẫu vậy, lượng khách tăng trong những ngày cao điểm mới là bước khởi đầu. Để chuyển sức hút mùa lễ hội thành nguồn khách ổn định, Mường Lò cần tiếp tục hoàn thiện sản phẩm có thể khai thác quanh năm, kết nối điểm đến thành hành trình thuận tiện, nâng cao chất lượng dịch vụ và cải thiện khả năng tiếp cận thông tin cho du khách. Những trải nghiệm như sống cùng bản Thái, khám phá ẩm thực, tìm hiểu nghề truyền thống hay tham gia sinh hoạt văn hóa cộng đồng cần được tổ chức có chiều sâu, để người dân thực sự tham gia và hưởng lợi.

Quan trọng hơn, phát triển du lịch không đồng nghĩa với việc biến mọi giá trị văn hóa thành tiết mục phục vụ khách tham quan. Sức hấp dẫn của Mường Lò nằm ở tính chân thực của đời sống bản địa: những điệu xòe được thực hành trong cộng đồng, những món ăn được gìn giữ trong gia đình và cách người dân đón tiếp khách bằng sự thân thiện vốn có. Những giá trị ấy cần được trân trọng ngay trong quá trình khai thác du lịch.

Ba mươi năm từ màn đại xòe đầu tiên đến sân khấu quy tụ 2.026 người là hành trình cho thấy văn hóa có thể tạo nên dấu ấn riêng cho một điểm đến. Chặng đường tiếp theo đòi hỏi khả năng chuyển sự chú ý thành trải nghiệm, chuyển trải nghiệm thành sản phẩm và mở rộng cơ hội sinh kế từ chính nguồn lực văn hóa bản địa.

Khi vòng xòe tiếp tục hiện diện trong bản làng, những bữa cơm, sản phẩm địa phương và cuộc gặp gỡ giữa người dân với du khách, Mường Lò sẽ có thêm cơ sở để biến lợi thế di sản thành động lực phát triển du lịch. Khi ấy, lời mời "Vào Nghĩa Lộ với em" không dừng ở một câu hát gợi nhớ, mà trở thành lời mời khám phá một vùng đất nơi văn hóa sống trong cộng đồng và tiếp tục tạo giá trị cho tương lai.