Từ những câu hò, điệu lý thấm đẫm hồn quê miền Trung đến âm hưởng rộn ràng của chầu văn xứ Huế, NSND Kiều Oanh đã dành hơn bốn thập kỷ cuộc đời để gắn bó với nghệ thuật truyền thống. Trong hành trình ấy, "Âm sắc Hương Bình" không chỉ là một tiết mục biểu diễn mà còn là tiếng lòng của người nghệ sĩ dành cho mảnh đất cố đô. Mười năm kể từ dấu ấn tại Festival Huế 2016, tác phẩm vẫn đồng hành cùng bà, ngân vang tình yêu với di sản và khát vọng đưa những giá trị văn hóa Huế đến gần hơn với công chúng.

Khi vẻ đẹp cố đô ngân lên trong tiếng chầu văn

Huế từ lâu đã đi vào thi ca, âm nhạc bằng vẻ đẹp trầm mặc, sâu lắng của dòng Hương Giang, núi Ngự Bình, những mái đền đài cổ kính và nhịp sống bình yên bên những con phố nhỏ. Nếu ca Huế thường gợi lên những cung bậc cảm xúc đằm thắm, man mác buồn, thì chầu văn "Âm sắc Hương Bình" do NSƯT Hoàng Anh phối khí và NSƯT Phan Dy soạn lời, lại mang đến một sắc thái khác: rộn ràng, tươi vui nhưng vẫn đậm đà bản sắc văn hóa cố đô.

Qua những lời ca giàu hình ảnh, tác phẩm mở ra một bức tranh âm nhạc về Huế với những địa danh và biểu tượng văn hóa quen thuộc: núi Ngự Bình, sông Hương, đồi Thiên An, Bến Ngự, Ngọ Môn, lầu Ngũ Phụng, cầu Trường Tiền, Vỹ Dạ, Đông Ba và chiếc nón bài thơ duyên dáng.

Mỗi địa danh không chỉ là một điểm đến mà còn gợi nhắc những lớp trầm tích lịch sử, văn hóa của vùng đất từng là kinh đô đất nước. Trong tiếng chầu văn, cảnh sắc Huế hiện lên vừa gần gũi, thân thương, vừa mang vẻ đẹp trang trọng, cổ kính.

Điểm đặc biệt của "Âm sắc Hương Bình" nằm ở cách khai thác chất liệu chầu văn Huế, một hình thức diễn xướng gắn với đời sống tín ngưỡng dân gian, đặc biệt là thực hành thờ Mẫu. Khi bước lên sân khấu nghệ thuật, làn điệu ấy được thể hiện bằng một ngôn ngữ âm nhạc giàu sức biểu cảm, kết hợp giữa giọng hát, tiết tấu và nghệ thuật trình diễn.

Theo NSND Kiều Oanh, tác phẩm giới thiệu những cảnh đẹp và nét văn hóa riêng có của Huế thông qua một làn điệu gần gũi, giúp khán giả dễ dàng cảm nhận vẻ đẹp âm nhạc truyền thống của vùng đất cố đô.

Để phù hợp với không gian biểu diễn quy mô lớn, NSƯT Hoàng Anh đã phối khí, phát triển phần âm nhạc và đẩy nhanh tiết tấu, tạo nên sắc thái tươi vui, sôi nổi. Sự kết hợp giữa tiếng hát chầu văn với những yếu tố trình diễn như múa cung đình, múa chén trong các phiên bản sân khấu càng làm nổi bật vẻ đẹp văn hóa Huế.

Chính nhịp điệu linh hoạt, giàu sức cuốn hút ấy đã tạo nên sức sống riêng cho "Âm sắc Hương Bình", giúp tác phẩm không chỉ phù hợp với những sân khấu lễ hội mà còn dễ dàng kết nối với khán giả đương đại.

Với NSND Kiều Oanh, điều đáng quý nhất là tác phẩm có thể đưa người nghe đến gần hơn với âm nhạc truyền thống bằng những cảm xúc tự nhiên.

NSND Kiều Oanh - Mối duyên hơn bốn thập kỷ với nghệ thuật xứ Huế

Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Quảng Bình trước đây, nay thuộc tỉnh Quảng Trị, NSND Kiều Oanh đến với Huế khi mới 16 tuổi. Năm 1982, cô gái trẻ rời quê hương, thi tuyển vào Trường Trung cấp Văn hóa Nghệ thuật thành phố Huế, bắt đầu hành trình theo đuổi nghệ thuật chuyên nghiệp.

Bốn năm sau, ở tuổi 20, bà tốt nghiệp và về công tác tại Nhà hát Nghệ thuật Ca kịch Huế. Từ đây, cuộc đời người nghệ sĩ gần như gắn trọn với sân khấu truyền thống của vùng đất cố đô.

Trong những năm 1990, khi nghệ thuật ca kịch Huế có những bước phát triển mạnh mẽ, Kiều Oanh là một trong những gương mặt nghệ sĩ chủ lực của nhà hát, đảm nhận nhiều vai chính trong các vở diễn. Bằng giọng hát giàu cảm xúc cùng khả năng thể hiện nhân vật, bà từng bước khẳng định vị trí của mình trên sân khấu ca kịch Huế.

Nhưng bên cạnh những vai diễn, tình yêu với ca Huế vẫn luôn là một phần không thể tách rời trong đời sống nghệ thuật của bà.

Với NSND Kiều Oanh, ca Huế không đơn thuần là những làn điệu được học trong trường lớp hay thể hiện trên sân khấu. Đó còn là sự tiếp nối tự nhiên từ những câu hò, điệu lý đã nuôi dưỡng tâm hồn bà từ thuở nhỏ.

Có lẽ chính sự gần gũi ấy đã giúp người con gái Quảng Bình năm nào tìm thấy sự đồng điệu với âm nhạc xứ Huế. Để rồi, từ một người đến học nghề, bà trở thành nghệ sĩ gắn bó với mảnh đất này bằng cả tuổi trẻ, sự nghiệp và tình yêu nghệ thuật.

Hơn bốn thập kỷ đứng trên sân khấu, NSND Kiều Oanh không chỉ thể hiện các vai diễn ca kịch mà còn thường xuyên tham gia những chương trình nghệ thuật, lễ hội văn hóa lớn tại Huế và nhiều địa phương trên cả nước.

Mỗi lần cất tiếng hát, bà lại có thêm một cơ hội đưa những làn điệu truyền thống đến với công chúng. Và trong hành trình ấy, "Âm sắc Hương Bình" trở thành một dấu ấn đặc biệt.

Mười năm một tiếng hát, vẹn nguyên tình yêu với "Âm sắc Hương Bình"

Nhắc đến "Âm sắc Hương Bình", NSND Kiều Oanh vẫn nhớ dấu mốc năm 2016, khi bà lần đầu được đạo diễn, NSND Nguyễn Ngọc Bình lựa chọn thể hiện tác phẩm trong đêm khai mạc Festival Huế.

Đối với một nghệ sĩ đã nhiều năm gắn bó với sân khấu truyền thống, được cất tiếng hát trong sự kiện văn hóa lớn của cố đô là niềm vinh dự. Nhưng với Kiều Oanh, khoảnh khắc ấy còn mang một ý nghĩa sâu sắc hơn: được giới thiệu vẻ đẹp quê hương thứ hai bằng chính ngôn ngữ nghệ thuật mà bà đã dành cả cuộc đời để theo đuổi.

Trên sân khấu Festival Huế 2016, tiếng chầu văn ngân lên giữa không gian nghệ thuật rực rỡ sắc màu, đưa người nghe đi qua những hình ảnh thân thuộc của sông Hương, núi Ngự, những công trình kiến trúc và nét văn hóa đặc trưng của cố đô.

Âm nhạc rộn ràng, giọng hát giàu nội lực cùng nghệ thuật trình diễn đã tạo nên một tiết mục mang đậm dấu ấn văn hóa Huế.

Mười năm không phải quãng thời gian quá dài trong cuộc đời một nghệ sĩ, nhưng đủ để một tác phẩm trở thành người bạn đồng hành thân thiết.

Với NSND Kiều Oanh, "Âm sắc Hương Bình" không chỉ gợi nhớ một đêm diễn đáng nhớ mà còn lưu giữ những cảm xúc gắn với từng chặng đường nghệ thuật. Mỗi lần thể hiện tác phẩm là một lần bà được trở về với những hình ảnh, âm thanh và ký ức thân thương của xứ Huế.

Có lẽ vì thế, sau nhiều năm, tiếng hát ấy vẫn giữ được sự tươi mới. Bởi đằng sau những kỹ thuật thanh nhạc, cách xử lý tiết tấu hay khả năng làm chủ sân khấu là tình yêu chân thành của người nghệ sĩ dành cho tác phẩm.

Nếu những vai diễn ca kịch giúp Kiều Oanh hóa thân vào số phận, cuộc đời của các nhân vật, thì "Âm sắc Hương Bình" lại cho bà cơ hội được thể hiện chính tình cảm của mình với mảnh đất đã nuôi dưỡng sự nghiệp nghệ thuật.

Ở đó, người nghệ sĩ không chỉ hát về Huế, mà còn hát bằng những trải nghiệm, ký ức và sự gắn bó của chính mình.

Để tiếng chầu văn tiếp tục ngân vang trong đời sống đương đại

Trong dòng chảy của đời sống âm nhạc hôm nay, khi công chúng có nhiều lựa chọn giải trí và những xu hướng nghệ thuật mới liên tục xuất hiện, việc gìn giữ sức sống cho các loại hình âm nhạc truyền thống đang đặt ra không ít thách thức.

Tuy nhiên, hành trình của "Âm sắc Hương Bình" cho thấy di sản hoàn toàn có thể tìm được chỗ đứng trong đời sống đương đại nếu được giới thiệu bằng những hình thức phù hợp.

Từ một làn điệu gắn với không gian tín ngưỡng, chầu văn Huế được đưa lên sân khấu nghệ thuật, kết hợp với hòa âm, phối khí và các hình thức trình diễn để mở rộng khả năng tiếp cận công chúng.

Điều đáng chú ý là sự đổi mới ấy không nhất thiết phải làm mất đi bản sắc truyền thống. Ngược lại, nếu được thực hiện trên nền tảng hiểu biết và trân trọng di sản, những sáng tạo trong dàn dựng có thể góp phần làm nổi bật giá trị vốn có của tác phẩm.

NSND Kiều Oanh biểu diễn tác phẩm "Âm sắc Hương Bình" tại Festival Huế 2016

Tác phẩm "Âm sắc Hương Bình" cũng cho thấy vai trò quan trọng của người nghệ sĩ trong quá trình trao truyền di sản. Bởi một tác phẩm chỉ thực sự có sức sống khi tiếp tục được cất lên, được lắng nghe và được đón nhận bằng cảm xúc.

Với NSND Kiều Oanh, hơn bốn thập kỷ gắn bó với ca kịch Huế và 10 năm đồng hành cùng "Âm sắc Hương Bình" là hành trình được nuôi dưỡng bằng tình yêu nghề, tình yêu với những làn điệu truyền thống và sự gắn bó sâu nặng với mảnh đất cố đô.

Từ cô gái Quảng Bình năm 16 tuổi đến người nghệ sĩ nhân dân dành phần lớn cuộc đời cho sân khấu Huế, bà đã đi một chặng đường dài. Nhưng có một điều dường như không thay đổi: niềm xúc động mỗi khi được cất tiếng hát những làn điệu đã trở thành một phần máu thịt.

Và khi tiếng chầu văn "Âm sắc Hương Bình" tiếp tục ngân vang, người nghe không chỉ cảm nhận được vẻ đẹp của sông Hương, núi Ngự hay những di sản văn hóa cố đô, mà còn nghe thấy trong đó tiếng lòng của một người nghệ sĩ đã dành trọn tình yêu cho Huế.