Câu chuyện phía sau 636 bản thảo vừa được trao tặng của nhạc sĩ Phạm Tuyên

Gia đình nhạc sĩ Phạm Tuyên trao tặng 636 bản thảo số hóa cho Trung tâm Lưu trữ quốc gia III vừa là cách để gìn giữ những trang nhạc quý, vừa gửi gắm một mong muốn lớn hơn: đưa di sản âm nhạc của Nhạc sĩ Phạm Tuyên tiếp tục sống trong đời sống đương đại, đến với công chúng và các thế hệ mai sau.

Cuối tuần qua, tại nhà riêng của nhạc sĩ Phạm Tuyên, Trung tâm Lưu trữ quốc gia III (Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước, Bộ Nội vụ) chính thức tiếp nhận 636 bài hát của Nhạc sĩ đã được gia đình số hóa từ các bản thảo viết tay. Đó không chỉ là hàng trăm file dữ liệu PDF. Đó là gần tám thập niên sáng tạo được chắt chiu trong từng nét bút, từng dòng ghi chú và từng trang bản thảo của một nhạc sĩ đã đồng hành với nhiều dấu mốc lịch sử của đất nước.

Điều đặc biệt hơn cả là sau quyết định ấy không chỉ có câu chuyện về công nghệ hay lưu trữ, mà còn là một quan niệm rất hiện đại về gìn giữ di sản.

Hai cuốn sổ viết tay và quyết định gửi trao "tài sản số"

Nhà báo Phạm Hồng Tuyến - con gái út của nhạc sĩ Phạm Tuyên, đồng thời là người nhiều năm bền bỉ kể câu chuyện về cuộc đời và di sản âm nhạc của cha mình qua các chương trình truyền hình, báo chí và sách - cho biết Trung tâm Lưu trữ quốc gia III đã bày tỏ mong muốn tiếp nhận các bản thảo của nhạc sĩ từ nhiều năm trước.

Tuy nhiên, ông vẫn chưa đồng ý.

"Lý do rất đơn giản là bố tôi không muốn trao đi các hiện vật gốc." – Nhà báo Phạm Hồng Tuyến chia sẻ. "Ông trân quý từng trang bản thảo nâng niu, giữ gìn qua bao năm tháng…"

Khác với nhiều nhạc sĩ lưu giữ từng bản nhạc riêng lẻ, gần 700 ca khúc của Phạm Tuyên được ông cẩn trọng chép lại trong hai cuốn sổ lớn, sắp xếp theo từng năm sáng tác. Hai cuốn sổ ấy gần như chứa trọn cả cuộc đời nghệ thuật của ông.

Những bản nhạc chép tay như "nhật ký sáng tạo" của Nhạc sĩ Phạm Tuyên

Mỗi trang đều được trình bày rất công phu. Có bài vừa viết xong tên ca khúc, ông lại vẽ ngay một chiếc đèn ông sao, một cột đèn giao thông hay những hình minh họa nhỏ để làm đẹp trang giấy. Xen giữa các khuông nhạc là những ghi chép về hoàn cảnh ra đời tác phẩm, lần biểu diễn đầu tiên, người phối khí, ca sĩ thể hiện... Đó không chỉ là bản nhạc. Đó là "nhật ký sáng tạo" của một đời nghệ sĩ.

Chính vì giá trị đặc biệt ấy, sau nhiều năm trao đổi, gia đình và Trung tâm Lưu trữ quốc gia III đã thống nhất một giải pháp: giữ nguyên hai cuốn bản thảo gốc tại gia đình, đồng thời số hóa toàn bộ để lưu trữ lâu dài.

"Gia đình đã tự số hóa toàn bộ các tác phẩm trong hai cuốn sổ. Đây là bước đầu tiên trong quá trình hợp tác với Trung tâm Lưu trữ. Sau này, chúng tôi mong muốn tiếp tục phục hồi các băng ghi âm, đĩa tư liệu và có thể trao gửi thêm những hiện vật khác", nhà báo Phạm Hồng Tuyến chia sẻ.

Để những bài ca không "nằm im trong tủ"

Điều khiến lễ tiếp nhận lần này mang ý nghĩa vượt ra ngoài một hoạt động lưu trữ chính là thông điệp mà gia đình nhạc sĩ Phạm Tuyên gửi gắm. "Bảo tồn thì rất cần, nhưng điều quan trọng hơn là phải phát triển. Chúng tôi không mong di sản nằm im ở một chỗ."

Quan điểm ấy cũng là phương châm hành động mà nhà báo Phạm Hồng Tuyến theo đuổi suốt nhiều năm khi kể câu chuyện về cha mình.

Theo chị, số hóa không phải đích đến, mà chỉ là bước khởi đầu để những tác phẩm của Phạm Tuyên được tiếp cận bằng những phương thức mới, đến gần hơn với giới nghiên cứu, người yêu âm nhạc và đặc biệt là thế hệ trẻ.

Nhà báo Phạm Hồng Tuyến bền bỉ kể câu chuyện về cuộc đời và di sản âm nhạc của cha mình qua các chương trình truyền hình, báo chí và sách

Bà Trần Việt Hoa - Giám đốc Trung tâm Lưu trữ quốc gia III - cho biết Trung tâm sẽ xây dựng phông lưu trữ riêng mang tên nhạc sĩ Phạm Tuyên, bảo quản lâu dài các bản số hóa, đồng thời nghiên cứu các giải pháp để giới thiệu những sáng tác của ông trong các hoạt động văn hóa, giáo dục và những sự kiện lớn của đất nước.

Theo bà Hoa, nếu gia đình có nhu cầu, Trung tâm cũng sẵn sàng tiếp nhận hai cuốn bản thảo gốc để phục chế, bảo quản trong điều kiện chuyên biệt trước khi hoàn trả.

Với gia đình nhạc sĩ Phạm Tuyên, đó cũng là tín hiệu tích cực cho một cách tiếp cận mới đối với công tác lưu trữ: lưu giữ không chỉ để bảo quản, mà còn để tạo điều kiện cho di sản tiếp tục được lan tỏa.

Sinh năm 1930, nhạc sĩ Phạm Tuyên là một trong những tên tuổi lớn của nền âm nhạc Việt Nam hiện đại. Trong gần 700 ca khúc để lại cho đời, có những tác phẩm đã trở thành một phần ký ức của nhiều thế hệ như: Như có Bác trong ngày đại thắng, Chiếc gậy Trường Sơn, Đảng đã cho tôi sáng mắt sáng lòng, Chiếc đèn ông sao, Cánh én tuổi thơ, Chú voi con, Con kênh ta đào... Riêng hơn 200 ca khúc thiếu nhi của ông đã nuôi dưỡng tâm hồn biết bao thế hệ trẻ em Việt Nam suốt nhiều thập niên.

Theo nhà báo Phạm Hồng Tuyến, hành trình gìn giữ di sản vẫn sẽ tiếp tục. Tháng 9 tới, gia đình sẽ giới thiệu cuốn sách Phạm Tuyên - Một đời người, một thế kỷ dày hơn 1.000 trang, tập hợp các bản nhạc gốc cùng những câu chuyện phía sau mỗi sáng tác. Đầu năm 2027, nhân dịp sinh nhật lần thứ 97 của nhạc sĩ, một đêm nhạc đặc biệt cũng sẽ được tổ chức tại Nhà hát Hồ Gươm.

Việc trao tặng hơn 600 bản thảo số hóa lần này vì thế không chỉ là sự chuyển giao những tư liệu quý. Đó là cách một gia đình lựa chọn để gìn giữ ký ức bằng công nghệ, để những trang bản thảo không chỉ được bảo quản an toàn mà còn tiếp tục được cất lên, được nghiên cứu, được truyền cảm hứng và đồng hành cùng đời sống hôm nay.

Bởi với gia đình nhạc sĩ Phạm Tuyên, giá trị lớn nhất của một di sản không phải nằm trong tủ lưu trữ, mà là tiếp tục sống trong trái tim của công chúng.