Nghị quyết 57-NQ/TW: Phát huy sức mạnh hợp tác, tạo năng lực thực chất cho thể thao TP.HCM

Mô hình hợp tác “3 nhà” giữa cơ sở thể thao, nhà khoa học và doanh nghiệp đang mở ra hướng phát triển mới cho thể thao thành tích cao TP.HCM. Tuy nhiên, theo lãnh đạo ngành thể thao Thành phố, hiệu quả hợp tác không thể chỉ đo bằng số lượng đối tác hay các thỏa thuận ký kết, mà phải được thể hiện qua năng lực chuyên môn thực chất, kết quả nghiên cứu ứng dụng và những lợi ích cụ thể mang lại cho vận động viên.

Trong thể thao thành tích cao, huấn luyện không còn là công việc riêng của huấn luyện viên. Y học, dinh dưỡng, phân tích dữ liệu và công nghệ ngày càng đóng vai trò quan trọng trong tuyển chọn, theo dõi thể trạng, phòng ngừa chấn thương và cải thiện thành tích.

Tuy nhiên, việc tuyển dụng đầy đủ đội ngũ chuyên gia vào một đơn vị công lập không dễ dàng. Mô hình hợp tác "3 nhà" – cơ sở thể thao, giới khoa học và doanh nghiệp vì vậy được xem là hướng huy động nguồn lực và tri thức từ bên ngoài.

Từ hợp tác trên giấy đến giải quyết bài toán thực tế

Trong tham luận "Huy động nguồn nhân lực chất lượng cao để phát triển thể thao TP.HCM: Mô hình hợp tác "3 nhà", TS Lý Đại Nghĩa nhấn mạnh yêu cầu kết nối các nguồn lực xã hội để bổ sung năng lực cho hệ thống thể thao. 

Thực tiễn y học thể thao tại TP.HCM cho thấy hướng đi này có cơ sở: Thành phố đang kết nối khoảng sáu bệnh viện và bốn tổ chức khoa học – công nghệ, đồng thời mở rộng hợp tác về giấc ngủ, dinh dưỡng và nghiên cứu hệ vi sinh đường ruột nhằm hỗ trợ vận động viên.

Một ví dụ là dự án Biogenic 84D, nghiên cứu hệ vi sinh đường ruột và phục hồi vận động viên trong 84 ngày, với các mốc theo dõi dự kiến D0, D28, D56 và D84. Theo tài liệu dự án được cung cấp, biên bản ghi nhớ ngày 14/7/2026 xác lập sự phối hợp giữa Trung tâm Huấn luyện và Thi đấu TDTT TP.HCM, Hội Khoa học TDTT Việt Nam và Công ty TNHH Thương mại Dược phẩm Đông Phương (Oriphamed).

Một hướng khác là AI Sport Biomed Lab, với sự tham gia dự kiến của Trung tâm, Công ty cổ phần IVS, Công ty cổ phần VNX Robotics và các đối tác khoa học. Những lĩnh vực được đề xuất nghiên cứu gồm phân tích hình ảnh, cảm biến sinh học, dữ liệu dinh dưỡng, điện não và phục hồi vận động. Theo kế hoạch được giới thiệu, dự án dự kiến khởi động từ quý IV/2026, nghiên cứu chuyên sâu trong giai đoạn 2027–2028 và mở rộng từ năm 2029.

Các mô hình trên cho thấy tiềm năng kết hợp giữa nhu cầu thực tế của thể thao, tri thức khoa học và năng lực công nghệ của doanh nghiệp. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa thỏa thuận hợp tác, kế hoạch triển khai và kết quả đã được kiểm chứng. Việc ký kết không đồng nghĩa sản phẩm hay phương pháp nghiên cứu đã chứng minh được hiệu quả.

Thực tế, TP.HCM đã có những bước đi cụ thể trong hợp tác khoa học thể thao. Ngày 26/4/2024, Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố ký kết hợp tác với Viện Khoa học Công nghệ Thể thao, tập trung vào đào tạo, bồi dưỡng huấn luyện viên, nâng cao nghiệp vụ quản lý và chuyển giao ứng dụng khoa học – công nghệ. Đây là cơ sở để đưa tri thức chuyên môn vào hoạt động thực tế thay vì chỉ dừng ở nghiên cứu.

Ở cấp quốc gia, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Văn Hùng từng yêu cầu ngành thể thao chấn chỉnh công tác đào tạo, chú trọng quy trình tuyển chọn có hệ thống và xem xét giải pháp huy động nguồn lực để phát triển thể thao thành tích cao. Định hướng này đặt ra yêu cầu đầu tư bài bản, tránh dàn trải và gắn nguồn lực với mục tiêu nâng cao thành tích.

Minh bạch, chuyển giao tri thức để tạo năng lực bền vững

Điểm mấu chốt của hợp tác "3 nhà" là xác định rõ trách nhiệm và sản phẩm đầu ra. Đơn vị thể thao phải nêu được vấn đề cần giải quyết; giới khoa học xây dựng phương pháp nghiên cứu; doanh nghiệp cung cấp công nghệ hoặc nguồn lực phù hợp. Sau đó, kết quả cần được đánh giá bằng tiêu chí cụ thể, từ độ an toàn, tính chính xác đến khả năng ứng dụng và lợi ích đối với vận động viên.

Đặc biệt, tính độc lập khoa học phải được bảo đảm khi doanh nghiệp tham gia nghiên cứu hoặc cung cấp sản phẩm. Không nên quảng bá công dụng vượt quá bằng chứng hiện có, trong khi dữ liệu sức khỏe vận động viên phải được quản lý chặt chẽ, xác định rõ quyền truy cập và mục đích sử dụng.

Một nguy cơ khác là sự phụ thuộc vào chuyên gia bên ngoài. Nếu đối tác chỉ đến tư vấn trong thời gian ngắn mà không chuyển giao phương pháp, hướng dẫn đội ngũ tại chỗ và xây dựng quy trình vận hành, năng lực của đơn vị thể thao khó được cải thiện lâu dài. Vì vậy, chuyển giao tri thức và đào tạo nhân lực cần trở thành điều kiện quan trọng trong mỗi chương trình hợp tác.

Hợp tác "3 nhà" cũng cần cơ chế đánh giá sau triển khai. Những dự án không đạt mục tiêu phải được điều chỉnh hoặc dừng lại; dự án hiệu quả cần có kế hoạch mở rộng dựa trên dữ liệu thực tế. Cách làm này giúp hạn chế đầu tư theo phong trào, đồng thời bảo đảm nguồn lực công và nguồn lực xã hội được sử dụng đúng mục đích. 

Xã hội hóa thể thao vì thế không chỉ là tìm nguồn tài trợ thay thế ngân sách. Đó là quá trình tổ chức để cơ sở thể thao, nhà khoa học và doanh nghiệp bổ trợ nhau, cùng giải quyết những bài toán cụ thể. Thành công cuối cùng phải được đo bằng chất lượng huấn luyện, khả năng làm chủ công nghệ, năng lực chuyên môn được giữ lại và lợi ích mà vận động viên thực sự nhận được.