Nghị quyết số 57-NQ/TW: Khoa học để nâng chất lượng huấn luyện thể thao TP.HCM

Từ dữ liệu tập luyện, y học, dinh dưỡng đến tâm lý, khoa học và công nghệ đang mở ra hướng tiếp cận mới cho thể thao thành tích cao TP.HCM. Theo TS Lý Đại Nghĩa, Giám đốc Trung tâm Huấn luyện và Thi đấu Thể dục Thể thao TP.HCM, thách thức không chỉ là đầu tư thiết bị mà còn phải kết nối các lĩnh vực chuyên môn, đưa kết quả nghiên cứu vào quyết định huấn luyện hằng ngày.

Trong thể thao thành tích cao, kinh nghiệm của huấn luyện viên vẫn giữ vai trò trung tâm, nhưng ngày càng cần được bổ sung bằng dữ liệu và kiến thức khoa học. 

Một vận động viên sa sút thể lực có thể do tải lượng tập luyện quá lớn, chấn thương chưa hồi phục, dinh dưỡng chưa phù hợp, thiếu ngủ hoặc chịu áp lực tâm lý. Nếu các yếu tố này được xem xét riêng lẻ, việc điều chỉnh giáo án khó đạt hiệu quả tối ưu.

Trao đổi về y học thể thao, TS Lý Đại Nghĩa nhấn mạnh: "Câu chuyện nâng cao tuổi nghề thì nó lại không riêng về y học, mà nó là sự kết hợp của khoa học công nghệ và đặc điểm của từng môn thể thao".

Theo TS Lý Đại Nghĩa, tuổi nghề và giai đoạn đạt thành tích cao khác nhau giữa các môn. Ông đưa ra những mốc tham khảo khoảng 27 tuổi ở một số môn thể thao cơ bản, 28–30 tuổi ở các môn võ và 18–20 tuổi ở những môn đòi hỏi độ khéo léo, linh hoạt cao. Những con số này không phải giới hạn cố định, nhưng cho thấy cần có phương pháp huấn luyện, chăm sóc sức khỏe phù hợp với đặc điểm từng môn và từng vận động viên.

Kết nối khoa học, công nghệ với thực tiễn huấn luyện

Tại Hội nghị khoa học về thể dục thể thao do Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM tổ chức với chủ đề "Thể thao trong kỷ nguyên công nghệ: Tư duy chiến lược, đổi mới huấn luyện, Quản trị và phát triển thành tích", các chuyên gia đã thảo luận việc gắn kết huấn luyện, khoa học thể thao, y học thể thao và công nghệ số. 

Những giải pháp như thiết bị tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), cảm biến đa điểm và công cụ theo dõi tâm lý được nhìn nhận là hướng phát triển tiềm năng, giúp cá nhân hóa huấn luyện và hạn chế nguy cơ chấn thương.

Trước đó, tại hội thảo về ứng dụng khoa học và công nghệ trong đào tạo vận động viên cấp cao, GS.TS Lâm Quang Thành, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thể dục thể thao, cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc ứng dụng khoa học, công nghệ hiện đại để phát triển thể thao thành tích cao. Ông cho rằng việc tiếp cận công nghệ 4.0 là cần thiết để công tác đào tạo vận động viên theo kịp xu hướng thế giới.

Ở cấp độ quản lý quốc gia, kế hoạch khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026–2030 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xác định ứng dụng khoa học dữ liệu, AI và công nghệ phân tích hiệu suất là một trong những hướng trọng tâm của thể thao thành tích cao. Ngành cũng định hướng phát triển cơ sở dữ liệu vận động viên, ứng dụng thiết bị đeo thông minh, công nghệ mô phỏng, y sinh học thể thao, dinh dưỡng và phục hồi chức năng.

Những định hướng này đặt ra yêu cầu đối với TP.HCM, không chỉ thu thập dữ liệu mà phải biến dữ liệu thành cơ sở điều chỉnh giáo án, phân bổ cường độ tập luyện và xác định thời điểm hồi phục cho vận động viên.

Từ dữ liệu đến quyết định chuyên môn

Theo TS Lý Đại Nghĩa, việc nâng cao chất lượng huấn luyện cần sự phối hợp giữa huấn luyện viên, bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng, tâm lý, khoa học vận động và công nghệ. Huấn luyện viên cung cấp thông tin thực tế về quá trình tập luyện; bác sĩ đánh giá tình trạng sức khỏe; chuyên gia dinh dưỡng theo dõi chế độ ăn; trong khi công nghệ hỗ trợ ghi nhận và phân tích các chỉ số vận động.

Mô hình này không nhất thiết yêu cầu tất cả chuyên gia làm việc toàn thời gian tại một trung tâm. Tuy nhiên, cần có cơ chế phối hợp rõ ràng để những đánh giá chuyên môn được chuyển thành điều chỉnh cụ thể trong kế hoạch huấn luyện, thay vì tồn tại dưới dạng các báo cáo riêng biệt.

Công nghệ cũng không thể thay thế hoàn toàn kinh nghiệm của huấn luyện viên. Kết quả đo lường phải được đặt trong bối cảnh tập luyện, kết hợp với đánh giá y khoa và quan sát thực tế để đưa ra quyết định phù hợp.

Để triển khai hiệu quả, các đơn vị cần xác định rõ trách nhiệm điều phối, quy trình chia sẻ dữ liệu và tiêu chí đánh giá kết quả. Huấn luyện viên cũng cần được bồi dưỡng kỹ năng đọc hiểu dữ liệu, phối hợp với chuyên gia và vận dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.

Trước Đại hội Thể thao toàn quốc 2026 và trong chiến lược phát triển thể thao thành tích cao dài hạn, việc kết nối khoa học, y học và công nghệ có ý nghĩa quan trọng đối với công tác chuẩn bị vận động viên. Thành công không nằm ở số lượng thiết bị hiện đại được đầu tư, mà ở khả năng phát hiện sớm rủi ro, nâng cao chất lượng quyết định chuyên môn và duy trì thành tích ổn định.