1/4 thế kỷ lên chuyên nghiệp của bóng đá Việt Nam

Kể từ mùa giải 2000/2001, với chức vô địch lần đầu tiên cho SLNA ở kỷ nguyên V-League, bóng đá Việt Nam đã trải qua 25 năm của thời kỳ chuyên nghiệp. Thử điểm nhanh, chúng ta đã gặt hái được những gì, còn thiếu và yếu ở điểm nào?

Biểu đồ thành tích của các cấp độ ĐTQG được cải thiện rõ rệt. Từ vùng trắng trên bục danh hiệu suốt hơn 10 năm trước đó, kể từ sau hòa nhập trở lại, ĐTQG đã có 4 chức vô địch Đông Nam Á (các năm 2008, 2018, 2024 và 2026); ít nhất 2 lần lọt vào đến tứ kết giải bóng đá châu Á Asian Cup (2007 và 2019); đi đến Vòng loại thứ 3 FIFA World Cup 2022 khu vực châu Á, về lý thuyết là cạnh tranh suất trực tiếp dự VCK với các đối thủ như Nhật Bản, Australia, Saudi Arabia, Trung Quốc...

Ở cấp độ các đội tuyển trẻ quốc gia, thành tích cũng khá tích cực, với 2 lần tham dự World Cup U20 năm 2017 và U17 năm 2026; các lần vào bán kết và chung kết U19, rồi U23 châu Á, ASIAD 18. Tất nhiên, cũng không thể không kể đến những chiếc HCV SEA Games môn bóng đá nam được đem về một cách thường xuyên hơn và hat-trick vô địch U23 Đông Nam Á ở 3 mùa giải gần nhất.

Đáng ra, với mối quan hệ hữu cơ, thành công của đầu ra là các ĐTQG, bắt buộc phải bắt đầu từ sự phát triển của các CLB và hệ thống thi đấu quốc gia, đặc biệt là các giải bóng đá chuyên nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, với bóng đá Việt Nam thì đôi khi lại không giống ai cả.

25 năm qua, số lượng các CLB chuyên nghiệp không được nâng lên, mà vẫn giậm chân tại chỗ (với tối đa 28 CLB). Chất lượng các giải đấu tuy có được cải thiện nhưng chưa đạt tới mức như mong muốn, dù hơn 20 năm qua, bóng đá Việt Nam tiếp tục sản sinh ra khoảng 7-8 thế hệ cầu thủ mới. Về các giá trị thương mại, quảng bá, cải thiện không mấy đáng kể và bằng chứng là nguồn thu từ bản quyền truyền hình và vé bán về cho CLB không đáng kể... Quá ít các SVĐ được xây mới, trong khi nhiều sân bóng cũ (kèm theo rất nhiều đội bóng) đã bị xóa sổ. Năng lực chinh phục của CLB Việt Nam khi ra đấu trường châu lục và khu vực vẫn chưa được ổn định và mạnh mẽ.

Sự nở rộ của các Học viện - Trung tâm đào tạo trẻ là tín hiệu lạc quan hiếm hoi, so với trước khi bóng đá Việt Nam lên chuyên. Và nó giải thích cho thành công của các đội tuyển trẻ quốc gia như đã nhắc! Đào tạo trẻ là con đường duy nhất, bắt buộc, trước khi tính đến ngoại lực.

Để có thể hướng tới một nền bóng đá tự cường, với các mục tiêu dài hạn cho suất tham dự World Cup, đã đến lúc chúng ta phải thay đổi triệt để. Từ đào tạo trẻ như đã nhắc, đến nâng số lượng CLB và chất lượng cầu thủ, giải đấu, gia tăng các giá trị thương mại, quảng bá. Thu hút nguồn lực đầu tư nhiều hơn nữa, để bóng đá có thể tự nuôi sống cơ thể mình, để người người chơi bóng đá, nhà nhà làm bóng đá, thay vì cứ thấp thỏm lo âu về ngày mai giải thể CLB... Có như thế, chúng ta mới vững tâm mà bước tiếp được.

Trong khuôn khổ bài báo này, chúng ta sẽ không bàn thêm về các ứng viên chủ chốt trước Đại hội X của VFF cũng như cương lĩnh hành động của từng người. Suy cho cùng, tất cả cũng vì sự phát triển của nền bóng đá, danh phận đi cùng với kỳ vọng, áp lực và trách nhiệm. Dám hành động, mạnh mẽ thay đổi, có thể thành, cũng có thể bại, nhưng nếu không làm gì hay thậm chí chỉ giữ nguyên cung cách hoạt động cũ như 25 năm qua thì chắc chắn là không nên.

Nền bóng đá đang đứng trước vận hội mới để bứt phá! Không phải bây giờ thì bao giờ?