Di sản Hà Nội cùng "lên sóng" giữa 100 ngày chuyển đổi số (kỳ 2): Để người trẻ kể tiếp chuyện đình làng

Từ lễ tế trong đình đến những câu chuyện về sắc phong, lịch sử làng hay hội bơi thuyền rồng..., một hành trình tìm hiểu di sản đã được livestream trực tiếp theo bước chân của các học sinh phường Thượng Cát (Hà Nội). Ở đó, các em không chỉ lắng nghe mà còn đặt câu hỏi, đối thoại với những người cao tuổi và dần tìm thấy ý tưởng để giới thiệu lại di sản theo cách của mình.

Cụ thể, ngày 27/8, phường Thượng Cát tổ chức chương trình livestream "Hành trình di sản - Đình Thượng Cát", phát trực tiếp trên fanpage của phường. Phiên phát sóng kéo dài gần 2 giờ 30 phút, với sự tham gia của lãnh đạo địa phương, các bậc cao niên cùng giáo viên, học sinh Trường Mầm non Thượng Cát và Trường THCS Thượng Cát.

Khám phá di sản qua những câu hỏi

Đáng chú ý, phiên livestream được tổ chức đúng dịp diễn ra lễ tế truyền thống tại đình. Sự lựa chọn này giúp người xem khám phá ngôi đình (được xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa Quốc gia năm 1992) khi được đặt trong chính sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng.

Máy quay ghi lại các nghi thức, tiếng trống, nhạc lễ cùng hình ảnh người dân thực hành tế lễ, để khán giả từ xa có thể theo dõi những gì đang diễn ra tại chỗ.

Khi lễ tế kết thúc, MC Thành Hưng tiếp tục câu chuyện cùng cụ Đàm Văn Sách, 81 tuổi, thành viên Ban Quản lý di tích. Từ đây, những người tham gia lần lượt tìm hiểu về kiến trúc, sắc phong, đồ thờ, đời sống tín ngưỡng và lịch sử địa phương. Máy quay sau đó theo đoàn tới địa điểm lưu niệm sự kiện cách mạng, ra hồ nước của làng - nơi đang diễn ra hội đua thuyền rồng - trước khi trở lại với cuộc tọa đàm chung.

Trong suốt hành trình ấy, tư liệu và hiện vật được đặt bên lời kể, ký ức của những người đã gắn bó lâu năm với di tích. Các bậc cao niên đi cùng học sinh, giải thích những điều các em bắt gặp. Rồi, từ những gì quan sát và lắng nghe, các em đặt câu hỏi để cuộc trò chuyện tiếp tục ngay trên đường đi.

Từ việc chuẩn bị và thực hành nghi lễ, cụ Đàm Văn Sách nói về điều những người cao tuổi trong làng muốn gửi gắm cho lớp trẻ. Ngôi đình tương truyền được xây dựng từ năm 1633, nhưng với cụ, điều cần được trao lại không dừng ở sự cổ kính vốn có của di tích:

"Chúng tôi muốn thế hệ sau hiểu được lịch sử đình Thượng Cát, biết ngôi đình thờ ai, biết những giá trị nào đã được các thế hệ gìn giữ đến hôm nay. Qua đó, các cháu sẽ hiểu hơn về công lao của Thành hoàng làng, các bậc tiền nhân và những người đã hy sinh vì quê hương, đất nước, để từ đó biết trân trọng và tiếp tục gìn giữ di tích" - cụ Sách chia sẻ.

Để những hiểu biết ấy được tiếp nối, theo cụ, điều quan trọng là có người trực tiếp dẫn dắt và truyền đạt cho lớp trẻ. "Muốn di tích lịch sử được gìn giữ, được kế thừa thì phải có người dẫn dắt. Người dẫn dắt cũng là người kể chuyện để mọi người nghe, đặc biệt là để thế hệ trẻ tiếp thu" - cụ nói tiếp.

Rồi, trước những bản chụp sắc phong được trưng bày tại đình, Nguyễn Phương Hoa, học sinh Trường THCS Thượng Cát, hỏi cụ Nguyễn Chí Khôi, 87 tuổi, một cao niên trong làng, về đạo sắc phong có niên đại sớm nhất và những thông tin được ghi lại trong đó. Cụ Khôi cho biết nơi đây hiện lưu giữ 33 đạo sắc phong qua các thời Lê, Tây Sơn và Nguyễn, trong đó đạo sắc sớm nhất có niên đại năm 1624.

Từ những tư liệu ấy, Phương Hoa hỏi tiếp: "Theo cụ, học sinh chúng cháu cần làm gì để góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa đó ạ?". Trước câu hỏi của em, cụ Khôi nói về việc tìm hiểu lịch sử, hiểu giá trị của di tích trước khi cùng gìn giữ và giới thiệu những giá trị ấy tới nhiều người hơn.

Từ trải nghiệm đến sáng tạo

Những câu hỏi tiếp tục theo bước chân của đoàn. Tại không gian lưu niệm sự kiện cách mạng cạnh đình, sau khi nghe kể về đóng góp của người dân Thượng Cát trong lịch sử cách mạng và kháng chiến, Đỗ Bảo Anh, học sinh lớp 7A4, Trường THCS Thượng Cát, hỏi: "Cụ mong thế hệ học sinh chúng cháu hôm nay sẽ làm gì để xứng đáng với truyền thống của quê hương?".

Cụ Khôi hướng các em nhìn vào chính ngôi đình để nói về điều các thế hệ đi trước đã làm: "Các cháu cứ nhìn vào ngôi đình thì thấy được, mặc dù trải qua chiến tranh, đời sống còn nhiều khó khăn, nhân dân vẫn bảo vệ được ngôi đình hơn 400 năm. Đến hôm nay, đình lại được gìn giữ, khang trang, đẹp đẽ hơn". Theo cụ, hiểu được những gì cha ông đã trao lại cũng là cách để lớp trẻ nhận ra trách nhiệm của mình với di tích và truyền thống quê hương.

Rời không gian lưu niệm, đoàn tiếp tục ra hồ nước phía trước đình, nơi hội thi bơi thuyền rồng đang diễn ra. Tại đây, cụ Nguyễn Văn Huấn kể cho các em về tục bơi thuyền của làng, gắn với huyền tích hai nữ tướng Đinh Bạch Nương, Đinh Tĩnh Nương từng theo Hai Bà Trưng dẹp giặc trên sông. Cụ cũng cho biết những người được chọn vào đội thi phải đáp ứng yêu cầu về độ tuổi, sức khỏe và trải qua quá trình tập luyện.

Câu chuyện từ cụ Huấn khiến một học sinh trong đoàn đặc biệt thích thú, bởi bố em cũng từng là thành viên đội bơi của làng. Trước đây, em chủ yếu biết về hoạt động này qua những gì được nghe trong gia đình; còn lần này, em vừa trực tiếp theo dõi hội thi, vừa biết thêm về phong tục đã được duy trì qua nhiều thế hệ. "Em thấy rất vui và tự hào khi biết bố cũng từng tham gia đội bơi thuyền rồng của làng. Nghe cụ kể, em hiểu thêm về ý nghĩa của truyền thống này đối với quê hương", học sinh này nói.

Sau một vòng qua đình và khu vực xung quanh, chương trình trở lại với cuộc tọa đàm "Giữ hồn di sản - Trao cho tương lai". Tại đây, MC Thành Hưng hỏi Nguyễn Ngọc Linh Chi, học sinh lớp 7A4, Trường THCS Thượng Cát: Liệu những gì vừa được nghe, được thấy trong hành trình có thể trở thành chất liệu để em và các bạn thực hiện một sản phẩm giới thiệu về ngôi đình hay không.

"Có ạ", Linh Chi trả lời và cho biết thêm: Em sẽ làm một video ngắn giới thiệu về 33 đạo sắc phong, các vị Thành hoàng làng, sau đó là lịch sử đình Thượng Cát.

Chia sẻ của Linh Chi khép lại hành trình bắt đầu từ lễ tế gần 2 giờ 30 phút trước đó. Những nội dung em lựa chọn cho video, từ sắc phong, các vị Thành hoàng làng đến lịch sử đình Thượng Cát, đều bắt nguồn từ những gì học sinh vừa quan sát, nghe các bậc cao niên giải thích và trực tiếp trao đổi trong suốt chương trình. Như thế, từ chỗ tham gia để tìm hiểu, đến cuối phiên livestream, Chi đã bắt đầu hình dung cách sử dụng những kiến thức vừa tiếp nhận để giới thiệu về ngôi đình.

Nối dài hơn trong tương lai

Đặt trong đợt cao điểm 100 ngày tháo gỡ các điểm nghẽn về chuyển đổi số của Hà Nội, cách làm tại Thượng Cát cho thấy điểm đáng chú ý không nằm ở bản thân công nghệ, bởi livestream vốn đã là một hình thức tiếp cận quen thuộc. Ở đây, đường truyền trực tiếp bám theo hành trình tại di tích, ghi lại cả nội dung được giới thiệu lẫn những cuộc trò chuyện, câu hỏi và tình huống nảy sinh trong quá trình tìm hiểu.

Công nghệ không thay cụ Nguyễn Chí Khôi kể chuyện đình Thượng Cát hay thay Phương Hoa, Bảo Anh đặt ra những câu hỏi mà các em quan tâm... Qua đường truyền, những cuộc trao đổi đang diễn ra tại chỗ được đưa tới công chúng bên ngoài ngôi đình. Người xem từ xa có thể theo dõi lễ tế, nghe các bậc cao niên chia sẻ, cùng đi qua các điểm dừng và chứng kiến cách học sinh đặt câu hỏi từ những điều vừa quan sát.

Và câu trả lời của Linh Chi cho thấy hành trình ấy còn có thể nối dài hơn trong tương lai, khi những người trẻ sau khi nghe, xem và trực tiếp tìm hiểu di sản đã có trong tay chất liệu để kể lại bằng phương tiện quen thuộc với mình. Tại đó, từ mong muốn "truyền lại cho thế hệ sau" được các cao niên nhắc đến ở đầu hành trình, đến cuối phiên livestream, một học sinh đã biết mình muốn chọn điều gì để kể tiếp.

(còn tiếp)