Chăm sóc người cao tuổi ban ngày ở Tây Hồ - Kỳ 1: Một ngày ở số 14 Quảng An

"78 tuổi như tôi cũng là cao rồi. Nhưng thật lòng, tôi vẫn mong mình sống lâu hơn nữa, để chứng kiến thêm những đổi thay đang diễn ra. Bây giờ, đất nước phát triển từng ngày, nhiều điều trước kia thế hệ tôi chỉ biết mong mỏi nay đã thành hiện thực" - ông Nguyễn Ngọc Bình, cựu chiến binh phường Tây Hồ, kể về những trải nghiệm tại Cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày của phường.

Từ chén trà sen đến giờ trị liệu

Ông Bình đang trong tuần đầu tiên tại cơ sở ở số 14 phố Quảng An, phường Tây Hồ. Cơ sở khai trương ngày 12/8, theo Đề án thí điểm mô hình chăm sóc người cao tuổi ban ngày giai đoạn 2026-2030 được UBND phường phê duyệt ngày 5/8.

Trước thời điểm khai trương hai ngày, thông qua Hội Người cao tuổi của phường, 15 cụ ông và 5 cụ bà trong phường đã được chọn và đón tới đây để trải nghiệm. Khác với hình thức nội trú tại các cơ sở chăm sóc, mô hình ở đây được tổ chức theo hình thức bán trú: người cao tuổi đến vào buổi sáng, được chăm sóc sức khỏe, ăn nghỉ và sinh hoạt trong ngày, đến cuối chiều lại trở về với gia đình.

Một ngày ở số 14 Quảng An bắt đầu từ khoảng 7h30, nhưng một số người đã có mặt từ khá sớm. Đa phần được con cháu đưa tới bằng xe máy. Lác đác cũng có những người ở gần chủ động đi bộ hoặc đạp xe.

"Các cháu ở đây rất chu đáo và cẩn thận. Có mấy cụ đi về bằng xe ôm, các bạn đều kiểm tra lái xe rất kỹ, thậm chí chờ xác nhận từ người nhà. Rồi các cụ cao tuổi nhất khi lên tầng 2 đều được yêu cầu đi chậm để có người đỡ", bà Nguyễn Thị Tuyết Lan, sinh năm 1944, kể.

Việc đầu tiên khi người cao tuổi có mặt tại đây là kiểm tra sức khỏe. Các cụ được đo huyết áp, nhịp tim, rà soát thuốc đang sử dụng và đánh giá tình trạng thể lực trước khi bước vào các hoạt động trong ngày. Mỗi người còn được lập, cập nhật hồ sơ sức khỏe điện tử, theo dõi các chỉ số như huyết áp, đường huyết cùng một số thông tin sức khỏe cần thiết. Những người đang điều trị bệnh mạn tính được lưu ý về việc sử dụng thuốc, chế độ dinh dưỡng và cách tự theo dõi sức khỏe.

Sau phần kiểm tra đầu ngày là thời gian vận động. Thời điểm người viết có mặt, 20 người cao tuổi kê ghế thành hàng tại khu sinh hoạt chung để tập bài phòng tránh ngã Tsuyama của Nhật Bản. Nhiều động tác co duỗi tay chân, vận động và giữ thăng bằng được thực hiện ngay trên ghế, nhằm rèn sức cơ, khả năng thăng bằng và phản xạ, đồng thời phù hợp với thể trạng của những người phần lớn đã bước qua tuổi 70, 80. Ngoài bài tập phòng tránh ngã, chương trình còn có dưỡng sinh, yoga, khí công, vận động trị liệu và phục hồi chức năng, được bố trí tùy theo sức khỏe và khả năng vận động của từng người.

Sau những bài tập là một khoảng nghỉ khá thư thả. Các cụ có thể đọc sách, chơi cờ, ngồi chuyện trò hoặc đơn giản là nghỉ ngơi. Trên bàn nước ở phòng sinh hoạt chung, một ấm trà sen, thức uống quen thuộc của vùng Hồ Tây, được pha sẵn. Từ những ô cửa của căn phòng nhìn ra, mặt nước Hồ Tây cũng ở ngay bên tòa nhà.

Bà Ngô Thị Lành, 87 tuổi, để ý đến không gian ấy ngay từ những ngày đầu tới đây. "Đất quanh Hồ Tây bây giờ đắt như vàng, vậy mà quý quá, Nhà nước vẫn giữ được một nơi đẹp, lại ở ngay cạnh hồ như thế này", bà nói.

Trước khi được sử dụng cho mô hình chăm sóc người cao tuổi ban ngày, nơi đây vốn là Trạm Y tế phường Quảng An cũ. Sau khi được sắp xếp lại, tòa nhà hai tầng được chia thành nhiều khu vực phục vụ những nhu cầu khác nhau, từ sinh hoạt chung, đọc sách, chơi cờ đến kiểm tra sức khỏe, vận động, phục hồi chức năng và trị liệu. Phòng ăn và khu nghỉ trưa cũng nằm trong tòa nhà; các phòng nghỉ được bố trí riêng cho nam và nữ, mỗi phòng từ 2-3 giường.

Sau khoảng nghỉ, các hoạt động buổi sáng tiếp tục trước khi tạm dừng vào khoảng 11h để các cụ ăn trưa. Chuyện ăn uống cũng được đặt trong chương trình chăm sóc sức khỏe hằng ngày. Ngay tại phòng ăn, poster tháp dinh dưỡng dành cho người cao tuổi được bố trí ở vị trí dễ quan sát, hướng dẫn khá cụ thể về các nhóm và lượng thực phẩm nên sử dụng trong ngày. Những thực phẩm quen thuộc trong bữa cơm gia đình như cơm, thịt lợn, cá, trứng, tôm, đậu phụ, bí xanh, rau luộc được phân theo từng nhóm khẩu phần, bên cạnh sữa, sữa chua và các loại trái cây như chuối, táo, đu đủ, bưởi.

Ăn xong, các cụ trở về phòng nghỉ trưa. Khoảng 14h, mọi người thức dậy và tiếp tục các hoạt động còn lại trong chương trình. Từng nhóm khoảng 5-7 người lần lượt được bố trí ngâm chân, xông hơi rồi bấm huyệt; người chưa đến lượt có thể ngồi ghế massage, đọc sách hoặc tham gia các hoạt động sinh hoạt chung. Một bữa phụ được bố trí vào buổi chiều, trước khi một ngày ở cơ sở kết thúc và các cụ lần lượt trở về với gia đình.

Một cách chăm sóc không xa gia đình

Những hoạt động diễn ra từ sáng đến chiều ở số 14 Quảng An cho thấy phạm vi chăm sóc tại đây rộng hơn việc bố trí một nơi để người cao tuổi ăn, nghỉ trong những giờ con cháu đi làm. Theo bà Trần Thị Thu Thủy, phụ trách cơ sở, chương trình được tổ chức trên nhiều nội dung, từ quản lý, theo dõi sức khỏe, hỗ trợ xử lý những vấn đề sức khỏe thông thường đến dinh dưỡng, vận động, phục hồi chức năng và các hoạt động giao lưu, kết nối.

Ở giai đoạn hiện nay, cơ sở tiếp nhận người từ 60 tuổi trở lên, còn khả năng tự đi lại và thực hiện những nhu cầu sinh hoạt cơ bản, không thuộc nhóm cần chăm sóc đặc biệt. Điều đó cũng lý giải vì sao trong hơn 20 người đầu tiên có mặt tại đây, bên cạnh những cụ cần được hỗ trợ nhiều hơn khi vận động vẫn có những người còn khá khỏe, tự đi bộ, đạp xe đến cơ sở và chủ động trong phần lớn sinh hoạt.

Cần nhắc lại, phường Tây Hồ là một trong sáu địa bàn được Hà Nội lựa chọn triển khai thí điểm mô hình chăm sóc người cao tuổi ban ngày, cùng các phường/xã Long Biên, Quốc Oai, Đống Đa, Việt Hưng và Bồ Đề. Trong ngày khai trương 12/8, lãnh đạo phường xác định yêu cầu trước mắt là tổ chức cơ sở an toàn, khoa học, sử dụng hiệu quả nhân lực, trang thiết bị và những điều kiện sẵn có. Trạm Y tế phường giữ vai trò thường trực trong quá trình vận hành, trong khi Hội Người cao tuổi cùng các đơn vị trên địa bàn tham gia kết nối, tuyên truyền và tổ chức những hoạt động phù hợp.

Mục tiêu được địa phương đặt ra khá cụ thể: để thời gian người cao tuổi có mặt tại đây không chỉ là những giờ được chăm sóc, mà thực sự trở thành một phần sinh hoạt họ mong muốn được tham gia mỗi ngày. Qua đó, số 14 Quảng An vừa thực hiện chức năng chăm sóc sức khỏe ban ngày, vừa có thể trở thành một địa chỉ sinh hoạt gần gũi đối với người cao tuổi trên địa bàn.

Mô hình ấy được tổ chức theo hướng hỗ trợ người cao tuổi trong những giờ ban ngày nhưng không tách họ khỏi nếp sống quen thuộc. Sau thời gian được chăm sóc sức khỏe, vận động, giao lưu tại cơ sở, cuối ngày các cụ lại trở về với con cháu. Đó cũng là giá trị nhân văn được hướng tới: đưa dịch vụ chăm sóc đến gần hơn với cuộc sống thường ngày, nhưng không làm mất đi vai trò trung tâm của gia đình.

(Còn tiếp)