Những chú rối Muppet mang sự vui nhộn tới World Cup

Trong thông báo của FIFA về các nghệ sĩ tham gia chương trình biểu diễn giữa giờ nghỉ trận chung kết World Cup 2026, The Muppets và Sesame Street được giới thiệu là những nhân vật đã mang đến niềm vui học tập cho trẻ em trên toàn thế giới qua nhiều thế hệ.

"Sự tham gia của chúng củng cố cho mục đích của chương trình là đảm bảo trẻ em trên toàn thế giới được tiếp cận với nền giáo dục chất lượng" - theo FIFA.

Gắn kết lâu dài

Trong clip quảng bá chương trình biểu diễn giữa giờ nghỉ trận chung kết World Cup, giám tuyển Chris Martin tỏ ra rất phân vân khi phải chọn ra dàn nghệ sĩ. Và anh đã nhờ tới sự giúp đỡ của các chú rối Muppet là Kermit, Miss Piggy, Animal, Statler và Waldorf (thuộc thương hiệu The Muppets) cùng Elmo và Cookie Monster (thuộc chương trình Sesame Street).

Với tạo hình vô cùng dễ thương và tính cách sôi nổi đặc trưng, các nhân vật đã nhanh chóng giới thiệu cho Martin các ngôi sao Madonna, BTS và Shakira.

Đây không phải lần đầu tiên FIFA phải "nhờ cậy" tới các Muppet. Trước đó, Elmo và Cookie Monster đã giúp khuấy động không khí World Cup khi xuất hiện ở trận khai mạc tại Mỹ, tham gia các chương trình của FOX Sports và nhiều hoạt động truyền thông dành cho người hâm mộ.

Xa hơn, tại World Cup 2006, chính Jim Henson Creature Shop - đơn vị đứng sau các Muppet - đã thiết kế và sản xuất linh vật của mùa đó là Goleo VI.

Nhưng mối gắn kết lâu dài nhất của The Muppets và Sesame Street - đúng như FIFA nói - là với các em nhỏ. Suốt hơn nửa thế kỷ qua, các nhân vật này đã đồng hành với nhiều thế hệ trẻ em trên khắp thế giới.

Không chỉ mang tới tiếng cười, chúng còn giúp giáo dục trẻ thông qua những câu chuyện gần gũi, dí dỏm và giàu tính nhân văn. Với Sesame Street, việc học bảng chữ cái, con số, kỹ năng giao tiếp hay cách thấu hiểu cảm xúc đều được lồng ghép tự nhiên trong các ca khúc, trò chơi và cuộc phiêu lưu của Elmo, Cookie Monster hay Big Bird. Trong khi đó, The Muppets - mà điển hình là qua The Muppet Show - truyền cảm hứng bằng tinh thần lạc quan, sáng tạo và sức mạnh của tình bạn, khuyến khích mọi người tin vào bản thân, biết hợp tác và không ngại mắc sai lầm.

Chính cách kết hợp giữa giáo dục và giải trí ấy đã giúp các Muppet vượt qua rào cản ngôn ngữ, được phát sóng tại hàng trăm quốc gia và trở thành một phần ký ức tuổi thơ của nhiều thế hệ. Thế nên, không ngạc nhiên khi FIFA lựa chọn họ để truyền đi thông điệp về giáo dục và bóng đá cho trẻ em tại World Cup 2026.

Thay đổi cách dùng rối trên truyền hình

Cả The Muppets và Sesame Street đều là những đứa con tinh thần do Jim Henson tạo ra.

Ông tên đầy đủ là James Maury Henson, sinh năm 1936, tại Mississippi, Mỹ. Từ nhỏ, khi gia đình mua được chiếc TV đầu tiên, ông đã thích mê các chú rối chiếu trên đó.

Thời trung học, ông tham gia vào câu lạc bộ múa rối. Nhưng lên tới đại học, ông ghi danh vào Đại học Maryland, chuyên ngành nghệ thuật tạo hình, với ý nghĩ rằng mình có thể trở thành 1 nghệ sĩ thương mại. Thời năm nhất, ông có tham gia 1 lớp học múa rối mới được mở, chủ yếu toàn sinh viên năm cuối.

Dù vậy, ông vẫn không hề có ý định trở thành nghệ sĩ múa rối nổi tiếng hay tạo ra những nhân vật rối được trẻ em - và cả người lớn - trên toàn thế giới yêu thích. Ông làm rối đơn giản vì muốn được làm việc trong lĩnh vực truyền hình.

"Tôi yêu truyền hình và muốn làm việc trong lĩnh vực này. Và tôi nghe nói có 1 đài truyền hình đang muốn thuê nghệ sĩ múa rối" - Henson nói trong 1 cuộc phỏng vấn năm 1985 - "Vì vậy, tôi đã làm một số chú rối và có được một công việc. Nhưng chính vì muốn làm việc ở truyền hình mà tôi mới bắt đầu làm rối".

Đó là chương trình Junior Morning Show của đài CBS. Để giành được vị trí, mới 17 tuổi, Henson đã phải tới thư viện để học làm rối, tự mày mò làm và diễn tập cùng 1 người bạn. Đây chính là những Muppet - tên gọi chung của những chú rối do Henson tạo ra - đầu tiên.

Chương trình đó chỉ tồn tại trong thời gian ngắn, nhưng 1 đạo diễn từ đài truyền hình WRC-TV đã rất ấn tượng và tuyển Henson vào đài của mình. Henson và Jane - người sau này là vợ ông - đã tạo ra Sam and Friends (1955 - 1961) - chương trình múa rối dài từ 3 đến 5 phút, cho phép Henson có nhiều tự do hơn để phát triển công việc sáng tạo của riêng mình. Các nhân vật trong Sam and Friends cũng là tiền thân của The Muppets, bao gồm nguyên mẫu nhân vật nổi tiếng nhất của Henson là chú ếch Kermit.

Trong chương trình, Henson bắt đầu thử nghiệm các kỹ thuật sẽ làm thay đổi cách múa rối trên truyền hình.

Thay vì chĩa máy quay cố định vào sân khấu rối như trước, ông tiếp cận các chú rối từ nhiều góc độ, giống như con người. Ông tin rằng những chú rối trên truyền hình cần "sự sống và sự nhạy cảm".

Thay vì chạm khắc những chú rối bằng gỗ, ông tạo ra các nhân vật từ những vật liệu mềm dẻo như cao su xốp, để chúng linh hoạt và nhiều biểu cảm hơn. Phiên bản Kermit đầu tiên của ông được làm từ nửa quả bóng bàn và vải từ 1 chiếc áo khoác cũ của mẹ ông. Phần nối với tay người điều khiển thì là vải denim từ 1 chiếc quần jean.

"Ông ấy thực sự đã thay đổi cách sử dụng rối trên truyền hình" - theo ông Karen Falk, giám đốc lưu trữ của The Jim Henson Company - "Trước khi ông làm các Muppet trên truyền hình, rối về cơ bản chỉ mang tính sân khấu. Chúng đã có sân khấu rối, và đây là cách chúng trình diễn trên truyền hình".

Sam and Friends rất thành công về mặt tài chính, nhưng sau khi tốt nghiệp, Henson bắt đầu băn khoăn về việc theo đuổi sự nghiệp biểu diễn rối. Ông đã dành 6 tuần ở châu Âu vào mùa Hè năm 1958, ban đầu với ý định học vẽ, nhưng đã rất ngạc nhiên khi biết rằng rối được coi là hình thức nghệ thuật nghiêm túc như hội họa hay điêu khắc. Thế là, trở về Mỹ, ông và Jane đã chính thức thành lập Muppets, Inc. vào tháng 11 cùng năm đó.

Muppet - Những biểu tượng văn hoá đại chúng

Thành công của Sam and Friends vào cuối thập niên 1950 đã mở ra rất nhiều cơ hội cho Jim Henson. Ông liên tục được mời tới các chương trình trò chuyện và tạp kỹ trên truyền hình. Nhờ đó, các nhân vật Muppet cũng ngày càng nổi tiếng, xuất hiện trong hàng trăm quảng cáo vào thập niên 1960.

Năm 1969, nhà sản xuất truyền hình Joan Ganz Cooney, rất ấn tượng với chất lượng và sự sáng tạo của nhóm do Henson dẫn đầu, đã mời ông làm Sesame Street - chương trình dành cho trẻ em trên truyền hình công cộng, được công chiếu lần đầu trên Truyền hình Giáo dục Quốc gia vào tháng 11/1969.

Henson đã tạo ra các nhân vật Muppet phù hợp với mục tiêu phát triển và giáo dục của chương trình: Big Bird cho thấy việc đặt câu hỏi là điều bình thường, Oscar the Grouch gợi mở những bài học về xung đột và lòng khoan dung, và 2 người bạn cùng phòng không hợp nhau Bert và Ernie thể hiện tình bạn và sự thấu hiểu. Các môn học cho trẻ em cũng được lồng ghép khéo léo vào đây.

Tới nay, gần 60 năm trôi qua, Sesame Street vẫn hoạt động, với hơn 4.700 tập được chuyển thể hoặc phát sóng tại hơn 150 quốc gia và vùng lãnh thổ, được coi là một trong những chương trình phát sóng lâu nhất, hay nhất mọi thời đại và có tầm ảnh hưởng lớn nhất trong lịch sử truyền hình.

Năm 2018, ước tính có 86 triệu người Mỹ đã xem chương trình này khi còn nhỏ. Tính đến năm 2022, chương trình đã giành được 222 giải Emmy và 11 giải Grammy, nhiều hơn bất kỳ chương trình nào dành cho trẻ em.

Nhưng không chỉ dành cho trẻ em, Henson muốn Muppet hướng tới mọi lứa tuổi. Ban đầu, nó khiến các nhà đài Mỹ nghi ngại vì cho rằng những chú rối chỉ dành cho trẻ nhỏ. Thế là, The Muppet Show thuộc thương hiệu The Muppets đã được làm và chiếu tại Anh. 

Trong chương trình, Kermit (Henson thủ vai) giữ vai trò gắn kết - nhiều khi là kiểm soát các trò đùa quá đà - nhiều nhân vật Muppet khác, nổi bật là Miss Piggy, Animal, Gonzo the Great và Fozzie Bear,… Nhờ chương trình, rất nhanh chóng, thương hiệu The Muppets lan rộng ra toàn cầu.

Hiện nay, có rất nhiều chương trình có sự tham gia của các Muppet. Các chú rối của Henson được coi là một phần không thể thiếu của ngành công nghiệp giải trí và văn hóa đại chúng ở Mỹ và trên toàn thế giới.

Chúng đã được nhiều tổ chức và cơ quan văn hóa khác nhau công nhận, bao gồm Viện Phim Mỹ, Đại lộ Danh vọng Hollywood, Thư viện Quốc hội, và cả 2 Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh lẫn Truyền hình Mỹ.