Nhạc sĩ Nguyễn Văn Hiên: Âm nhạc là những cảm xúc giản dị

Có thể không ngoa khi cho rằng hầu như trẻ em nào của Việt Nam hiện nay cũng hát được ít nhất 1 bài của nhạc sĩ Nguyễn Văn Hiên. Trẻ em có thể không biết tên tác giả, nhưng những giai điệu của ông thì đã đi vào "tận ngõ ngách" mỗi gia đình.

Với rất nhiều bài hát dành cho thiếu nhi và tuổi học trò, các sáng tác của Nguyễn Văn Hiên đã nhiều lần được đưa vào sách giáo khoa. Trong bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống, Nguyễn Văn Hiên có bài Bay đến tương lai (sách Âm nhạc 5) và Con đường học trò (sách Âm nhạc 6).

Không thích người khác dạy dỗ mình

Khi hỏi 2 bài hát này được sáng tác vào năm nào, Nguyễn Văn Hiên hầu như không thể nhớ chính xác, nhưng chúng nằm trong khoảng 2 thập niên vừa qua. Bay vào tương lai và Con đường học trò có hoàn cảnh ra đời gần giống các bài hát dành cho tuổi học trò khác của ông.

Ông kể về bài hát Bay vào tương lai: "Tôi viết các tác phẩm này khi thấy thiếu nhi và tuổi hồng cần có thêm những bài hát mới. Âm nhạc khá đơn giản, với nhịp 4/4, tiết tấu tươi vui, lời ca chân thật, gần gũi với tuổi học trò, chứ không thích dạy dỗ ai".

Nhạc của Nguyễn Văn Hiên được hát rất nhiều, nhưng mỗi khi thấy tác phẩm của mình được các ca sĩ, nhóm nhạc nhiều lứa tuổi khác nhau trình bày, ông vẫn cảm xúc như thuở ban đầu. Từ các hội diễn, cuộc thi văn nghệ của học sinh, khi những người bạn đi chấm thi, thấy bài của ông, quay video gửi cho xem, ông đều rất vui. Tuy bài hát không nhằm "dạy dỗ" học trò phải làm gì, nhưng nó như lời động viên thế hệ tương lai của đất nước sẽ tung cánh đến những chân trời tự do và nhiều khát vọng: "Tuổi thơ của các em/ Tựa như những cánh chim/ Bay đi, bay đi xây mùa Xuân".  

Khác với Bay vào tương lai, bài hát Con đường học trò là cảm xúc về những con đường rộn vui mang bóng dáng học trò. Bài hát này được Nguyễn Văn Hiên phổ thơ của Từ Nguyên Thạch. Giới văn nghệ sĩ thường giao lưu, trao đổi các tác phẩm cho nhau, khi nhận được bài thơ của Từ Nguyên Thạch, ông bắt gặp những cảm xúc trong sáng, vui tươi, nên đã biến nó thành một bài hát. Nhạc sĩ viết bài hát với nhịp 2/4, hoặc có thể phối nhịp 4/4, được chia thành 2 đoạn, tiết tấu vừa phải và nhẹ nhàng, vui tươi như bước chân học trò ở đoạn 1 và ở đoạn 2 có những nốt cao hơn, bay bổng hơn, thể hiện sự mộng mơ tuổi trẻ. Cả 2 bài hát đều được viết đơn giản, dễ xử lý khi thể hiện, ca từ gần gũi, dễ thuộc, có lẽ vì thế, gần 30 năm qua, nhiều thế hệ vẫn thích biểu diễn và thưởng thức chúng.

Những giai điệu sôi nổi  

Nguyễn Văn Hiên sáng tác khá sớm, bắt đầu từ khi học trung học và sung sức nhất là quãng thời gian sau khi đất nước thống nhất đến đầu thập nhiên 2000. Ông đã giới thiệu đến công chúng số lượng bài hát rất lớn, khoảng 2.000 bài, gồm nhiều mảng khác nhau: Thiếu nhi, phong trào, tình ca, giao hưởng - thính phòng, ca khúc trong phim... và đề tài nào cũng để lại nhiều dấu ấn đáng nhớ.

Những bài hát thiếu nhi của ông như Bé khỏe bé ngoan, Hổng dám đâu, Chú heo lười, Con chuột nhắt... gần như bé nào cũng thuộc và có các ca sĩ nhí một thời đã trở thành thần tượng của khán giả nhí. Những bài hát phong trào của ông như Hành trình tuổi hai mươi, Hành trình nối vòng tay lớn... gắn liền với tuổi trẻ của nhiều người. Đó là những bài hát sôi động, phù hợp hát đồng ca, cổ vũ tuổi trẻ mang nhiều khát vọng xây dựng đất nước.

Các bài hát về trường học, học trò cũng chiếm số lượng không nhỏ, khán giả của ông một thời gần như thuộc làu Một thời để nhớ, Bồ câu không đưa thư, Lưu bút thời áo trắng, Tháng Sáu mùa thi...

Kể lại một số bài hát có nhiều dấu ấn với người nghe, để hiểu vì sao có người gọi ông là "nhạc sĩ của thiếu nhi", có người gọi là "nhạc sĩ của tuổi học trò", hoặc "nhạc sĩ của phong trào thanh niên". Gọi như thế nào cũng xứng đáng!

Thành công với âm nhạc như vậy, nhưng ông vẫn giữ quan điểm sáng tác xuyên suốt từ đầu đến giờ, đó là nhạc thì không cần lên tiếng dạy dỗ ai cả. Nhưng có lẽ vì nhạc của ông nhẹ nhàng, dễ chịu, không "đao to búa lớn", nên dễ chạm đến cảm xúc nhiều người nghe?

Vì thích vui sống với âm nhạc, nên ông và bạn bè, đồng nghiệp đã có những ngày thật đẹp, sống hết mình với nghề nghiệp, từ phong trào văn hóa văn nghệ của Đoàn trường Đại học Kinh tế TP.HCM, của Câu lạc bộ Sáng tác trẻ của Thành đoàn TP.HCM… Đầu thập niên 1990, nhóm "Những người bạn" có ông là thành viên đã có rất nhiều sáng tác phần nào làm thay đổi thị hiếu nghe nhạc trước đó của công chúng. Tất cả đã là những chặng đường không dễ gì quên và ông thấy hài lòng vì đã có một tuổi trẻ, một thời thanh niên đầy nhiệt huyết như thế.

Thảnh thơi viết nhạc

Dù đã vài lần có vấn đề với sức khỏe, nhưng mỗi khi có thể, ông vẫn nhiệt tình tham gia các hoạt động của Hội Âm nhạc TP.HCM, nơi ông là 1 trong các chi hội trưởng. Hỏi nhạc sĩ ở thời điểm hiện tại có thường nhìn lại những chặng đường đã qua để tổng kết xem mình còn những gì chưa làm, đang ấp ủ, để sắp xếp thời gian thực hiện không, ông cười nhẹ: "Tôi chưa đến lúc phải tổng kết lại cuộc đời mình. Bây giờ, tôi vẫn sáng tác mỗi khi có cảm xúc với bất cứ đề tài nào. Cứ viết thôi! Viết nhạc không phải là công việc đòi hỏi sức khỏe gì ghê gớm và cũng không ai bắt ép mình phải viết, nên cảm xúc là thứ cần thiết nhất".

Ở vai trò sáng tác, ông thảnh thơi viết với những điều mình muốn hướng tới, không lo bị đào thải, không quá băn khoăn về thị hiếu âm nhạc của giới trẻ hiện nay, hoặc định hướng như thế nào.

Thực ra thì vẫn có điều ông mong muốn mà chưa thực hiện được, đó là vở opera rock về vị anh hùng dân tộc Quang Trung. Năm 2015, ông đã bảo vệ luận án về đề tài nhạc võ Tây Sơn. Đó là một công trình nghiên cứu khá dày công. Ông đã dành 9 năm đi điền dã, gặp gỡ nghệ nhân, sưu tầm tư liệu... về nhạc võ, trống trận Tây Sơn. Từ đây, nhạc sĩ của quê hương Bình Định ấp ủ một vở opera rock về vua Quang Trung, nhưng đến nay vẫn đang dang dở.

Nguyễn Văn Hiên chia sẻ: "Để dựng được một vở như vậy cần chi phí rất lớn, khoảng vài tỷ đồng, Nhà nước chỉ đầu tư một phần và tác giả sẽ lo phần còn lại. Do đó dự án này chưa thực hiện được. Nhiều nhạc sĩ khác cũng muốn viết những vở có đề tài lớn, nhưng do sớm nhìn thấy khó khăn về kinh phí, nên không thể bắt tay, vì không ai muốn viết một vở mà không thể dàn dựng được cả".

Trong lúc chờ đợi dự án này có thể thực hiện, Nguyễn Văn Hiên đã lên kế hoạch chỉnh lý, phát triển luận án cao học thành một cuốn sách để giới thiệu đến công chúng. Dù đã có kế hoạch cụ thể để cuốn sách này ra đời, nhưng thời gian dự kiến phát hành thì còn khá xa, khoảng năm 2029. Vì tính ông là vậy, vừa nhiệt huyết vừa cẩn trọng, nên muốn cuốn sách chỉn chu nhất có thể. Hy vọng độc giả sẽ sớm được cầm trên tay công trình này, cũng như sớm được xem vở opera rock về vua Quang Trung.