Palestine Marathon: Trở lại giữa bóng đen chiến tranh

Đám đông đứng kín các con phố ở Bethlehem khi những vận động viên mang theo thông điệp về sự đoàn kết, kiên cường và tự do. Đó là hình ảnh Palestine Marathon 2026.

Mohamad al-Assi chạy dưới bức tường bê tông khi mặt trời vừa mọc trên Bethlehem. Đôi giày Nike của anh nện xuống lớp sỏi đá, hơi thở tạo thành làn khói mờ trong không khí lạnh, còn những hình graffiti và vệt sơn loang lướt qua theo từng sải chân.

Con đường chạy dọc theo bức tường ngăn cách Israel với khu Bờ Tây bị chiếm đóng là một phần của cung đường marathon mà al-Assi cùng hàng nghìn người khác tham gia hôm thứ Sáu tuần trước. Sự kiện này cũng mở rộng cho những người ở nhiều nơi trên thế giới chạy để bày tỏ tình đoàn kết với người Palestine, trong khi một cuộc đua ngắn hơn cũng diễn ra tại Gaza.

Chạy marathon sau khi được thả tự do

Palestine Marathon được tổ chức lần đầu tiên sau 3 năm, đồng thời là một trong những sự kiện quốc tế quy mô lớn đầu tiên ở Bờ Tây kể từ khi chiến sự Israel-Hamas bùng nổ. Các lễ hội, hội nghị và hoạt động lễ tết từng thu hút hàng nghìn người nay đã bị thu hẹp quy mô hoặc hủy bỏ vì chiến tranh ở Gaza và các biện pháp hạn chế gia tăng từ phía Israel.

Đối với al-Assi, 27 tuổi, đây là một bước ngoặt lớn sau khi anh được trả tự do khỏi nhà giam Israel cách đây 6 tháng. Những đoạn video ghi lại ngày anh được thả cho thấy gương mặt hốc hác, đôi mắt trũng sâu, còn đôi chân từng săn chắc nay suy yếu sau hơn 2 năm rưỡi bị giam giữ.

Anh bắt đầu tập luyện trở lại từ tháng 12/2025, tăng dần khối lượng chạy mỗi tháng. Trong tháng đầu tiên, anh chạy 100km, và đến tháng 4 đã đạt 217km, theo dữ liệu trên ứng dụng Strava. Mỗi sáng, al Assi chạy bộ sau khi được mẹ đánh thức trong ngôi nhà tại trại tị nạn Dheisheh, nơi những căn nhà bê tông phủ đầy graffiti nằm chen chúc giữa các con hẻm ngoằn ngoèo.

"Khó khăn lớn nhất chúng tôi đối mặt là xe cộ trên đường và sự hiện diện của lực lượng an ninh Israel dọc tuyến đường tôi tập luyện", al-Assi nói. Anh nhiều lần phải ngừng tập vì các chiến dịch quân sự trong trại tị nạn.

Chạy giữa những con đường bị phong tỏa

Tại Bờ Tây, các VĐV không thể hoàn thành cự ly marathon 42,195km mà không gặp trạm kiểm soát hoặc cổng quân sự. Vì thế, cung đường của giải hôm thứ Sáu phải chạy lặp lại 2 vòng trên cùng một lộ trình.

Các VĐV chạy qua những con phố chật hẹp của 2 trại tị nạn Palestine, rồi xuống một thị trấn nông nghiệp gần Bethlehem, nơi các cánh đồng bị chia cắt bởi bức tường bê tông, hàng rào thép gai và camera giám sát. Đường đua sau đó quay trở lại quảng trường Manger ở Bethlehem để về đích.

Ban tổ chức cho biết giải đấu nhằm làm nổi bật những hạn chế mà người Palestine phải đối mặt tại Bờ Tây bị chiếm đóng, nơi các trạm kiểm soát có thể làm gián đoạn cả những chuyến đi thường nhật, còn những vùng đất trống dành cho đi bộ đường dài, đạp xe hay chạy bộ ngày càng bị các khu định cư và tiền đồn của Israel chiếm dụng.

"Các VĐV marathon ở bất cứ đâu cũng có thể 'đụng tường' trước áp lực thể chất và tinh thần của cuộc đua dài 42km", ban tổ chức viết trên website. "Nhưng ở Bờ Tây, họ thực sự đụng phải Bức tường".

Trong bối cảnh kinh tế Bờ Tây lao đao, còn Gaza vẫn chìm trong lệnh ngừng bắn mong manh và quá trình tái thiết đình trệ, bầu không khí tại Bethlehem vẫn đầy tính lễ hội. Đám đông tập trung gần Nhà thờ Giáng sinh để cổ vũ các VĐV lúc xuất phát và cán đích vào sáng sớm. Tiếng kèn túi vang lên cùng tiếng trống truyền thống dội khắp các con phố dọc đường chạy.

Trên con đường ven biển ở Nuseirat, miền Trung Gaza, có chiều dài tương đương một cuộc marathon, 15 người khuyết tật, trong đó có cả người cụt chi, tham gia cuộc đua 2km, còn vài nghìn người khác chạy cự ly 5km. 13 năm sau khi cơ quan cứu trợ người tị nạn Palestine của Liên Hợp Quốc (UNRWA) hủy giải marathon năm 2013 vì Hamas cấm phụ nữ tham gia, các nữ VĐV nay đã trở lại.

Haya Alnaji, cô gái 22 tuổi tham gia cuộc đua 5km, cho biết số lượng người tham dự phản ánh quyết tâm sống và kiên cường của người Palestine ở Gaza bất chấp sự tàn phá từ hơn 2 năm chiến tranh. "Tất cả người dân Gaza đều yêu thể thao", cô nói.

Tái thiết thể chất, tinh thần, và chiến thắng

Al-Assi bị bắt vào tháng 4/2023 và bị giam theo diện "giam giữ hành chính", cho phép Israel giữ người nhiều tháng mà không cần truy tố. Theo các tổ chức nhân quyền Israel và Hội Tù nhân Palestine, hiện có khoảng 3.000 đến 4.000 người Palestine bị giam giữ theo cơ chế này.

Đến tháng 10/2023, al-Assi bị kết án vì chuyển tiền cho các tổ chức bị cho là đáng ngờ - cáo buộc mà anh phủ nhận. Israel giám sát chặt chẽ các giao dịch tiền bạc, đặc biệt là tới Gaza, nhằm ngăn nguồn tiền rơi vào tay các tay súng vũ trang. Tuy nhiên, phía Palestine cho rằng nhiều khoản quyên góp và từ thiện cũng bị cuốn vào mạng lưới kiểm soát này. Quân đội Israel, cơ quan Shin Bet và Cơ quan Nhà tù Israel không trả lời các câu hỏi liên quan đến cáo buộc với al-Assi.

Trong các nhà tù Israel, nơi tù nhân thường xuyên phàn nàn về chế độ ăn thiếu thốn, al-Assi cho biết gần như ai cũng bị đói. Số cân nặng mất đi khiến nền tảng thể lực tích lũy suốt 10 năm tập luyện của anh bị bào mòn. "Tôi có nhiều cơ bắp hơn mỡ, nên khi sụt cân, phần mất đi chủ yếu là cơ chứ không phải mỡ", anh nói. "Điều đó ảnh hưởng nghiêm trọng đến thể lực của tôi".

Al Assi cũng phải lấy lại sự vững vàng về tinh thần để có thể chạy marathon. "Tôi gần như suy sụp cảm xúc sau quãng thời gian dài trong tù", anh chia sẻ. Hôm thứ Sáu, al-Assi quỵ xuống đầu gối, cúi đầu cảm tạ Chúa sau khi về nhì chung cuộc, giữa vòng vây của người ủng hộ và các phóng viên. Anh dành thành tích này cho những người Palestine vẫn còn bị giam giữ trong các nhà tù Israel. "Sau 32 tháng tù giam, Mohamad al-Assi là người chiến thắng!", anh bật khóc, giơ hai tay lên trời và hét lớn.

Phương Chi