Phát triển ngành xuất bản Việt Nam trong kỷ nguyên số (Kỳ 2): "Trái tim" của nền kinh tế sáng tạo

Những định hướng mới từ Chỉ thị 04-CT/TW của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới đã mở ra một không gian phát triển rộng hơn cho ngành xuất bản. Tại đó, lĩnh vực này được đặt vào trung tâm của chuỗi giá trị nội dung, gắn với công nghệ, thị trường toàn cầu và các mô hình kinh doanh mới.

1. Như chia sẻ của nhiều chuyên gia, với những quan điểm đột phá, Chỉ thị 04-CT/TW có thể được xem là một cuộc "tái định vị" toàn diện đối với ngành xuất bản Việt Nam, kể từ tư duy phát triển đến tổ chức chuỗi giá trị và phương thức vận hành. Điều đó mở ra cơ hội để ngành xuất bản Việt Nam chuyển mình mạnh mẽ, từng bước khẳng định vị thế trong hệ sinh thái kinh tế số và công nghiệp văn hóa.

Cụ thể, bà Nguyễn Thị Mỹ Linh (Phó Vụ trưởng Vụ Báo chí - Xuất bản, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương) cho rằng, Chỉ thị 04-CT/TW đã tái định vị rõ nét vị trí, vai trò, tầm quan trọng và khả năng đóng góp của ngành xuất bản trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước, đặc biệt trong mối quan hệ giữa nhiệm vụ chính trị với kinh tế số và công nghiệp văn hóa.

Theo bà Mỹ Linh, điểm đột phá về tư duy của Chỉ thị 04-CT/TW là đã đánh giá đúng và đầy đủ tiềm năng đóng góp của ngành xuất bản đối với tăng trưởng kinh tế.

Tại đó, xuất bản được xác định rõ là một ngành "kinh tế - công nghệ phát triển", "là một bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa". Điều này đánh dấu sự chuyển biến trong nhận thức và hành động: Từ chỗ chủ yếu nhìn nhận xuất bản dưới góc độ nhiệm vụ chính trị, tư tưởng, giáo dục, sang cách tiếp cận toàn diện hơn, coi xuất bản là một ngành công nghiệp nội dung có khả năng tạo ra giá trị gia tăng cao.

"Mỗi xuất bản phẩm, vì vậy, không chỉ mang giá trị văn hóa mà còn có thể trở thành tài sản kinh tế, tài sản sở hữu trí tuệ, tham gia vào chuỗi giá trị từ sáng tạo nội dung đến các dịch vụ văn hóa, đóng góp trực tiếp vào GDP, đồng thời tạo nền tảng cho phát triển kinh tế tri thức và đổi mới sáng tạo" - bà Mỹ Linh nhấn mạnh.

2. Đồng quan điểm, TS Phạm Thị Liên (Khoa Xuất bản, Học viện Báo chí và Tuyên truyền) cho rằng, xuất bản phẩm không chỉ là sản phẩm văn hóa, mà còn là hàng hóa đặc thù trong nền kinh tế sáng tạo.

Cần nhắc lại, từ Chỉ thị 42-CT/TW ngày 25/08/2004, Đảng đã nêu rõ cần xây dựng ngành xuất bản thành "một ngành kinh tế - công nghệ phát triển toàn diện, vững chắc". Và, đến Chỉ thị 04-CT/TW, Đảng khẳng định xuất bản "là một bộ phận quan trọng của ngành công nghiệp văn hóa, góp phần lan tỏa văn hóa, hình thành chuỗi giá trị nội dung số, tài sản số, gia tăng hiệu quả kinh tế và đóng góp vào thành tựu chung của nền kinh tế quốc dân cũng như khả năng cạnh tranh quốc gia".

Theo TS Liên, trong bối cảnh chuyển đổi số, công nghiệp xuất bản ngày càng thể hiện rõ vai trò là một lĩnh vực vừa tạo ra giá trị tinh thần, vừa tạo ra giá trị kinh tế thông qua việc đa dạng hóa sản phẩm, phát triển các mô hình kinh doanh nội dung số như sách điện tử, sách nói, nền tảng đọc trực tuyến… tham gia sâu hơn vào thị trường nội địa và từng bước vươn ra thị trường quốc tế, qua đó đóng góp vào tăng trưởng của công nghiệp văn hóa.

Mặt khác, Chỉ thị 04-CT/TW xác định: "Xuất bản là hạt nhân trong hệ sinh thái kiến tạo các giá trị". Đây là một nhận định mang tính đột phá về tư duy từ xuất bản truyền thống sang xuất bản số - đa phương tiện. Theo đó, xuất bản trở thành nguồn dữ liệu đầu vào (input) cho mọi loại hình sản phẩm văn hóa khác như báo, tạp chí, truyền hình, điện ảnh, hoạt hình, game show, thậm chí là trò chơi điện tử và các sản phẩm nội dung số khác.

Trên nền tảng này, các sản phẩm nội dung có khả năng tiếp cận đa dạng công chúng, đáp ứng sự chuyển dịch trong hành vi tiếp nhận từ "đọc" sang "xem", "nghe" và trải nghiệm tổng hợp, qua đó hình thành một không gian tiêu dùng tri thức và văn hóa linh hoạt, liên tục và giàu tính tương tác. Sản phẩm của xuất bản không còn bị giới hạn trong không gian vật lý hay phương thức phát hành truyền thống, mà hiện diện mọi lúc, mọi nơi, từ không gian làm việc, gia đình, phương tiện di chuyển đến các môi trường số.

Đồng thời, phương thức phân phối cũng được mở rộng mạnh mẽ, với xu hướng gia tăng giao dịch trên các nền tảng thương mại điện tử, kết nối thị trường trong nước với quốc tế.

 "Với ý nghĩa đó, việc xác định xuất bản là "hạt nhân trong hệ sinh thái kiến tạo các giá trị", hay rộng hơn, là "trái tim của nền kinh tế sáng tạo", không chỉ mang tính khẳng định về vị thế, mà còn mở ra một không gian phát triển hoàn toàn mới cho ngành trong kỷ nguyên số" - bà Nguyễn Mỹ Linh khẳng định.

(Còn tiếp)