Điểm nhấn chuyển đổi số của Lễ hội Xuân Yên Tử 2026: AI và công nghệ ánh sáng hiện đại

Lễ hội Xuân Yên Tử 2026 sẽ chính thức khai mạc ngày 26/2/2026 (tức mùng 10 tháng Giêng năm Bính Ngọ) tại Cung Trúc Lâm, thuộc Yên Tử. Đây là mùa lễ hội đầu tiên được tổ chức sau khi Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh Di sản Văn hóa thế giới, đồng thời cũng là kỳ lễ hội có quy mô lớn nhất từ trước đến nay.

Bên cạnh giá trị tâm linh và truyền thống hàng trăm năm, mùa lễ hội năm nay cho thấy một bước chuyển quan trọng trong tư duy tổ chức: kết hợp tín ngưỡng với công nghệ hiện đại, từng bước xây dựng mô hình lễ hội - di sản theo hướng thông minh và bền vững.

Mở rộng không gian văn hóa sau khi được UNESCO ghi danh

Lễ hội Xuân Yên Tử vốn là một trong những lễ hội lớn nhất đầu xuân tại Quảng Ninh, kéo dài suốt ba tháng đầu năm. Đây là vùng đất tổ của Phật giáo Việt Nam, nơi Phật hoàng Trần Nhân Tông xuất gia và sáng lập Thiền phái Trúc Lâm - dòng thiền mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc.

Năm 2026, quy mô lễ hội được nâng tầm với sự chủ trì phối hợp của Ban Quản lý di sản thế giới Vịnh Hạ Long - Yên Tử, Sở Văn hóa và Thể thao, Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Quảng Ninh cùng nhiều đơn vị liên quan. Không gian lễ hội được mở rộng với sự tham gia của 5 phường: Vàng Danh, Yên Tử, Thượng Yên Công, Phương Đông và Bắc Sơn, thay vì 2 phường như trước đây.

Việc mở rộng này không chỉ gia tăng quy mô tổ chức mà còn tạo nên một không gian văn hóa cộng đồng gắn kết, đưa tinh thần Phật giáo Trúc Lâm lan tỏa sâu hơn vào đời sống địa phương.

Công nghệ ánh sáng và ngôn ngữ trình diễn hiện đại

Điểm nhấn đặc biệt của mùa lễ hội năm nay là chương trình nghệ thuật quy mô khoảng 10.000 người diễn ra tối 26/2 và được truyền hình trực tiếp trên các kênh của Báo và Đài Phát thanh - Truyền hình Quảng Ninh.

Chương trình được dàn dựng công phu, kết hợp nghệ thuật truyền thống với ngôn ngữ trình diễn hiện đại. Đáng chú ý, phần trình diễn sử dụng công nghệ ánh sáng - hình ảnh hiện đại nhằm tái hiện hành trình lịch sử, văn hóa và tư tưởng của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử. Thông qua âm nhạc, múa, sân khấu và mỹ thuật trình diễn, hình ảnh Yên Tử được khắc họa như một biểu tượng tinh thần của dân tộc và là Di sản văn hóa thế giới mang giá trị nổi bật toàn cầu.

Việc đưa công nghệ ánh sáng hiện đại vào không gian tâm linh cho thấy xu hướng "kể chuyện di sản" bằng phương tiện trình diễn đương đại, tạo sức lan tỏa mạnh mẽ tới công chúng trẻ và khán giả truyền hình.

AI trong quản lý và đảm bảo an toàn

Song song với đổi mới về nghệ thuật trình diễn, công nghệ cũng được ứng dụng trực tiếp vào công tác quản lý.

Để đảm bảo an toàn trong bối cảnh lượng khách dự kiến tăng mạnh sau khi được UNESCO ghi danh, tỉnh Quảng Ninh đã triển khai lắp đặt hệ thống camera AI nhận diện tự động du khách ra vào khu di tích. Hệ thống này giúp kiểm soát lưu lượng, tăng cường an ninh và hỗ trợ điều phối khi xảy ra tình huống phát sinh.

Cùng với đó, toàn bộ du khách tham quan được mua bảo hiểm miễn phí; vé tham quan danh lam thắng cảnh Yên Tử được miễn 100% từ năm 2026 đến hết năm 2028 (không áp dụng với vé cáp treo). Chính sách này được xem là bước đi kích cầu quan trọng, đồng thời thể hiện cam kết đưa di sản thế giới đến gần hơn với cộng đồng.

Chỉ trong 9 ngày nghỉ Tết Nguyên đán (14-22/2/2026), Khu di tích danh thắng Yên Tử đã đón khoảng 171.000 lượt khách, tăng 2,2 lần so với cùng kỳ năm 2025 - con số cho thấy áp lực quản lý rất lớn và cũng lý giải vì sao giải pháp công nghệ được ưu tiên triển khai sớm.

Chùa Đồng nằm trên đỉnh cao nhất của núi Yên Tử, được đúc từ chất liệu đồng. Mặt bằng kiến trúc của chùa dạng chữ Nhất, kết cấu vững chắc, được đặt trên sập đồng, dạng chân quỳ, dạ cá. Chùa quay hướng Tây Nam, diện tích khoảng 20m2, chiều cao từ mặt nền đến mái là 3,35m. Ảnh: Minh Đức/TTXVN

Hệ sinh thái lễ hội - du lịch - di sản

Ngoài phần lễ trang nghiêm với nghi thức rước kiệu, gióng trống khai hội, lễ dâng hương cầu quốc thái dân an, mùa lễ hội còn có chuỗi hoạt động phong phú: triển lãm về Phật giáo Trúc Lâm Yên Tử; hội chợ OCOP và liên hoan ẩm thực với hơn 100 gian hàng; khóa tu "Yên Tử - suối nguồn tuệ giác" quy mô 3.000 người; không gian trải nghiệm "Xuân di sản - Tết làng Nương" cùng nhiều hoạt động văn hóa dân gian.

Các sự kiện được thiết kế theo hướng kết hợp hài hòa giữa yếu tố tâm linh, di sản và trải nghiệm du lịch hiện đại. Điều này phản ánh một sự dịch chuyển rõ rệt: từ tổ chức lễ hội đơn thuần sang kiến tạo hệ sinh thái văn hóa - du lịch có chiều sâu trải nghiệm.

Chuyển đổi số trong quản trị di sản

Lễ hội Xuân Yên Tử 2026 không chỉ mang ý nghĩa tâm linh đầu xuân mà còn thể hiện cách tiếp cận mới trong quản trị di sản: lấy trải nghiệm du khách làm trung tâm, gắn công nghệ với bảo tồn và phát triển bền vững.

Việc ứng dụng AI trong giám sát, công nghệ ánh sáng trong trình diễn, truyền hình trực tiếp quy mô lớn và chính sách miễn phí tham quan cho thấy tư duy tích hợp giữa quản lý, truyền thông và công nghệ.

Không chỉ riêng Yên Tử, chuyển đổi số đang trở thành định hướng chung của ngành du lịch Việt Nam. Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hồ An Phong từng nhấn mạnh: "Chuyển đổi số là đi đầu, tất yếu và khách quan, yếu tố để phát triển du lịch nhanh và bền vững trong thời gian tới… Công nghệ số chính là lời giải trong việc tạo ra một hệ sinh thái du lịch và sự kết nối chuỗi giá trị".

Trong bối cảnh cạnh tranh điểm đến ngày càng gay gắt, sự kết hợp giữa giá trị truyền thống hơn 700 năm của Thiền phái Trúc Lâm và công nghệ hiện đại đang giúp Yên Tử định vị mình không chỉ là "kinh đô Phật giáo Việt Nam", mà còn là mô hình di sản thế giới được quản trị theo hướng thông minh, an toàn và bền vững.

Lễ hội Xuân Yên Tử 2026 vì thế không chỉ là mùa lễ hội lớn nhất từ trước đến nay, mà còn là dấu mốc cho thấy chuyển đổi số đã trở thành một phần không thể tách rời trong chiến lược phát triển di sản của Quảng Ninh.