Nhạc sĩ Trần Minh Đặng: Viết về những ngày yên ả của tuổi thơ

Trần Minh Đặng mê sáng tác nhạc từ nhỏ. Vì thế, song song với việc học, biểu diễn và dạy nhạc, anh đã viết khá nhiều bài hát, dành cho cả người lớn và thiếu nhi. Hiện nay anh là giảng viên Khoa Thanh nhạc của Nhạc viện TP.HCM.

Xem chuyên đề Gặp gỡ các tác giả trong SGK TẠI ĐÂY

Bài hát Em yêu mùa Hè quê em viết cho tuổi nhỏ thật dễ thương, đã được chọn in trong sách Âm nhạc 4, bộ Kết nối tri thức với cuộc sống.

Những mùa Hè thơ ấu

Bài hát Em yêu mùa Hè quê em được sáng tác vào năm 2008. Nhạc sĩ kể rằng vào một buổi chiều Hè yên tĩnh hiếm hoi của thành phố khiến anh nhớ về tuổi ấu thơ với những mùa Hè thật đẹp. Quê nhạc sĩ Trần Minh Đặng ở thị trấn An Châu, huyện Châu Thành (cũ), tỉnh An Giang, mọi người thường gọi đó là vùng "chắc cà đao", vì có con rạch và cây cầu Chắc Cà Đao. Cụm từ "chắc cà đao" là từ tên địa danh có thật, nhưng lại thường gợi cho người ta hình dung về một nơi xa xôi, hẻo lánh, quê mùa. Thực sự, nơi đây chưa bao giờ là vùng sâu, vùng xa và giờ cũng đã sầm uất hơn rất nhiều, ấy vậy mà khi hỏi nhạc sĩ quê ở đâu, anh vẫn dí dỏm "tận Chắc Cà Đao". Sau đó, anh kể mãi về những buổi trưa Hè khó quên của mình gắn liền với con rạch và bờ đê thơ mộng. Ở đó, anh cùng chúng bạn chơi bắt dế, đuổi chim, thả diều, bơi đua... Những ngày Hè vui bất tận, nên những cậu bé ngày ấy cứ muốn mùa Hè kéo dài mãi.

Ca từ trong bài hát: "... Em yêu cánh đồng xanh bát ngát/ Dòng kênh ngủ vùi trong gió mát/ Đường đê bướm hoa vờn bay/ Em yêu cánh diều xa xa/ Lũy tre với con trâu già..." chính là cách anh "viết" lại những ngày yên ả như vậy.

Tuy hoàn thành bài hát từ năm 2008, nhưng đến năm 2013 - sau khi ký hợp đồng với Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam - anh mới bắt đầu dàn dựng và phố biến đến công chúng. Khi viết bài hát này, anh muốn người nghe ngay lập tức nhận ra đây là mùa Hè vui tươi ở miền Tây Nam bộ. Anh cũng nhắm vào các giọng ca mà anh gọi là lứa tuổi hồng (khoảng cấp 2 và đầu cấp 3), giọng chưa vỡ hoàn toàn, nên không sử dụng những kỹ thuật khó, mà dùng âm khu, âm vực cao vừa phải, quãng giọng đại trà để các em hát rõ chữ và khoe được chất giọng đẹp hơn. Bài hát này đã được nhiều thế hệ ca sĩ nhỏ tuổi trình bày với nhiều phong cách khác nhau.

Viết cho những giọng ca đẹp

Trần Minh Đặng chia sẻ: "Tôi mê sáng tác từ bé, lại học thanh nhạc rồi dạy thanh nhạc ở Nhạc viện và nhiều nơi khác, nên may mắn gặp được nhiều giọng ca đẹp. Mỗi khi nghe được một chất giọng đẹp của ca sĩ người lớn hoặc thiếu nhi, tôi đều muốn viết một bài hát phù hợp để tặng họ. Một nhạc sĩ nếu nắm vững kỹ thuật thanh nhạc sẽ rất thuận lợi trong việc sáng tác".

Có thể kể ra các bài hát như: Trăng xứ Nghệ (ca sĩ Vân Khánh trình bày), Tiếng võng lời ru (ca sĩ Hà Thu trình bày)... Chỉ đơn giản vậy, không nhằm tạo hit, "ẳm" giải thưởng, hoặc mong muốn đông đảo người biết đến tên tuổi nhạc sĩ. Vì thế mà anh sống và sáng tác khá kín tiếng, việc tìm kiếm thông tin về Trần Minh Đặng trên Internet cũng chẳng dễ dàng gì.

Thời còn là sinh viên Khoa Thanh nhạc (Nhạc viện TP.HCM), anh thường viết nhạc mỗi khi có cảm xúc "vu vơ thôi, có khi chẳng để làm gì" (lời của nhạc sĩ Trần Minh Đặng) và khi dạy ở Nhạc viện TP.HCM và Nhà Thiếu nhi quận 10 (cũ), việc sáng tác của anh có chủ đích hơn. Anh viết nhiều, nhưng lưu hành nội bộ, chủ yếu dành cho việc dạy học.

Vì sự kín tiếng mà ban biên soạn sách khi chọn bài hát Em yêu mùa Hè quê em rất vất vả mới tìm đươc tác giả để xin phép sử dụng. Các bài hát của anh cũng vậy, khi thì được để đúng tên tác giả, nhưng lắm khi lại để nhầm với nhiều tên khác nhau (thường là tên ca sĩ đã trình bày đầu tiên). Hỏi anh có thấy phiền khi tên tác giả bị ghi sai không, liền gặp cái cười xuề xòa: "Vui thôi mà, chẳng có gì phiền. Mình còn cảm xúc sáng tác là còn vui".

Trong sáng tác, Trần Minh Đặng ít để ý đến việc người ta đã làm gì với các bài hát của mình, mà chỉ quan tâm đến việc mình đã làm gì với những tác phẩm của mình. Đã có nhiều bài hát của Trần Minh Đặng được người nghe yêu thích như: Bài học từ thiên nhiên (tác phẩm đạt giải A do Hội Nhạc sĩ Việt Nam trao trong một cuộc vận động sáng tác cho thiếu nhi), Hoa của núi rừng, Niềm vui Tây Nguyên, An nhiên quê em, Đời chờ...

Hết lòng vì âm nhạc

Trần Minh Đặng thường được phỏng vấn với vai trò của một giảng viên hơn là nhạc sĩ. Vì vậy, khi được hỏi về việc sáng tác, anh như được dẫn về những ngày đầu viết nhạc.

Anh chia sẻ: "Mỗi lần viết bài hát là một lần tôi gặp thách thức. Tôi nhớ giai đoạn đầu mình đã bỏ rất nhiều những bài hát, vì chúng ngây ngô và bị nhiều lỗi. Viết xong, nghe lại, tôi cứ thấy giống bài hát của những nhạc sĩ khác. Lúc đó chưa được học sáng tác, nên các bài hát kiểu lấy râu ông nọ cắm cằm bà kia, lại bị cưỡng âm. Tôi buồn và suy nghĩ nhiều lắm, nên tìm mọi cách để thay đổi, rồi từ từ cũng được".

Tuy vậy, những "ngây ngô" nhạc sĩ vừa nói đối với anh đều là những kỷ niệm, nhờ đó anh hiểu rằng "muốn làm tốt việc gì đều phải trải qua một quá trình nhất định, cứ viết nhiều, viết nhiều rồi sẽ lên tay", đó là cách anh thực hành sáng tác.

Như đã nói ở trên, Trần Minh Đặng mê sáng tác nên muốn đăng ký thi vào Khoa Sáng tác, điều kiện dự thi phải biết sử dụng ít nhất một nhạc cụ, mà anh chỉ biết chơi guitar phím lõm, nên không được công nhận, vì vậy phải thi vào Khoa Thanh nhạc. Sau đó mở ra một quãng đời tuổi trẻ rất sôi nổi của Trần Minh Đặng.

Anh vừa học vừa đi làm thêm ở các lò gốm tại Thuận An (Bình Dương cũ, nay là TP.HCM), vừa đi hát và những năm sau dạy nhạc ở Nhà Thiếu nhi quận 10, rồi cộng tác với Đoàn Văn công Quân khu 7… Sau một thời gian biểu diễn ở các sân khấu, Trần Minh Đặng nhận ra mình không "sáng sân khấu", không nên trở thành ca sĩ, may thay, sau khi tốt nghiệp hệ đại học, anh được giữ lại làm giảng viên Khoa Thanh nhạc. Từ đó đến nay, anh gắn bó với hoạt động giảng dạy tại Nhạc viện TP.HCM. Dạy nhạc và sáng tác đều đem lại cho anh những cảm xúc đẹp trong cuộc sống.

Với sáng tác, Trần Minh Đặng lớn lên ở vùng đất miền Tây Nam bộ nên đờn ca tài tử đã thấm vào máu. Thời niên thiếu, anh phải làm việc ở một lò gạch, sau giờ làm, mấy anh em thường tụ lại đờn ca các trích đoạn cải lương. Anh kể: "Trong đó, có một ông thầy mù đờn hát rất hay. Ai muốn học là ông ấy dạy, có đờn thì dạy đờn, ai không có đờn thì được dạy hát. Ông ấy thấy tôi mê nên bảo về nói ba mua cho cây đờn guitar phím lõm để học, nhưng vì gia đình khó khăn, không mua được đờn, tôi học hát là chủ yếu và chỉ được học đờn những lúc có ai không sử dụng đờn".

Cũng có thể gọi đờn ca tài tử là những giai điệu ấn tượng trong cuộc đời âm nhạc của Trần Minh Đặng, vì vậy, anh rất thích tìm hiểu văn hóa dân gian và âm nhạc dân tộc, các làn điệu dân ca mọi vùng miền. Người nghe sẽ thấy các chất liệu này được anh sử dụng trong rất nhiều bài hát của mình.

Với việc dạy nhạc, ở đâu thầy giáo Trần Minh Đặng cũng hết lòng, không phân biệt sinh viên nhạc viện hoặc một lớp học nhỏ. Nơi nào cũng đem lại cho anh nhiều cảm xúc, nên luôn thiết tha với nghề.     

Đến nay, Trần Minh Đặng đã có gần 30 năm dạy ở Khoa Thanh nhạc (Nhạc viện TP.HCM) và vẫn sáng tác đều đặn. Anh hài lòng về những gì mình đã có: "Hồi đó gia đình tôi khó khăn lắm. Tôi vừa đi học vừa đi làm để kiếm tiền, phụ giúp gia đình, rồi trở thành lao động chính. Tôi phải vượt qua những khó khăn và cả những lúc bị trầm cảm. Nhưng nhờ âm nhạc mà tôi đứng lên và bước tiếp. Vì vậy, âm nhạc có rất nhiều ý nghĩa với cuộc đời và thay đổi bản thân tôi".