Khép lại 'hành trình du Xuân xuyên Việt' tại Hội chợ Mùa Xuân

Hội chợ Mùa Xuân vừa khép lại vào tối 13/2, với những con số ấn tượng cho một kỳ tổ chức thành công. Nhưng vượt lên trên những thống kê ấy là cảm nhận chung của nhiều người tham dự: Họ vừa hoàn thành một chuyến du xuân xuyên Việt thu nhỏ. Ở đó, mỗi gian hàng mở ra một gam màu và câu chuyện sinh động về văn hóa Việt Nam trong những ngày đầu năm mới.

1.Có một hình ảnh khiến người viết nhớ mãi trong những ngày tới Hội chợ Mùa Xuân. Giữa hàng trăm gian trưng bày, khu vực của hai tỉnh Đắk Lắk và Gia Lai (đặt gần nhau) gần như lúc nào cũng ken kín người. Không phải vì khuyến mại lớn, cũng không phải vì quy mô hoành tráng. Nơi đó chỉ là một khoảng không gian vừa đủ, gợi hình nhà rông, đặt cạnh những sản vật địa phương nhưng luôn có những thanh âm của đàn T'rưng, trống H'gơr, đàn K'lông Pút, cồng chiêng vang lên mộc mạc.

Du khách tới đây luôn đứng rất gần nơi biểu diễn. Họ liên tục chụp ảnh, check-in với nhạc cụ, hỏi nghệ nhân về cấu trúc và xuất xứ của chúng rồi tự tay thử gõ, lắng nghe tiếng vang lan ra từ chính bàn tay mình. Suốt nhiều ngày, những vòng người luôn đứng kín quanh "sân khấu nhỏ" ấy và cho thấy một điều: Văn hóa sẽ tự nhiên tạo ra sức hút khi được đặt đúng ở vị trí trung tâm.

Trò chuyện mới biết, đằng sau những thanh âm ấy là sự chuẩn bị rất công phu. Đơn cử, như lời chị Nguyễn Thị Thanh Nhàn, cán bộ văn hóa tỉnh Gia Lai, việc vận chuyển những nhạc cụ làm từ tre như đàn T'rưng trên quãng đường dài ra Hà Nội đòi hỏi sự cẩn trọng đặc biệt để tránh hư hỏng. Rồi, đoàn chỉ có năm nghệ nhân, vì thế phải chọn những người có khả năng chơi nhiều loại nhạc cụ để thay nhau biểu diễn, giữ cho không gian văn hóa tại đây luôn liền mạch và sinh động. Bù lại, những nỗ lực ấy được đền đáp bằng niềm vui của họ khi những "lời mời" bằng âm nhạc tại gian hàng thực sự chạm tới cảm xúc người xem.

2. Từ câu chuyện của hai tỉnh Tây Nguyên, có thể thấy rõ sự chủ động và nỗ lực tạo dựng bản sắc của các địa phương khi tham gia Hội chợ Mùa Xuân. Và nhìn rộng ra, những ngày qua, chính tinh thần ấy đã góp phần hình thành nên cả một "bản đồ văn hóa" độc đáo được dựng lên giữa lòng hội chợ.

Thực tế, ý tưởng về "Hành trình du Xuân xuyên Việt" vốn là một phần trong kế hoạch chuẩn bị Hội chợ Mùa Xuân năm nay và được các địa phương trên toàn quốc chuẩn bị rất công phu. Tại hội chợ, mỗi tỉnh, thành phố trên cả nước đều lựa chọn cho mình một "câu chuyện" riêng để mang tới, như dựng nên một lát cắt văn hóa tiêu biểu, một điểm dừng độc đáo trên bản đồ du Xuân nhiều sắc màu.

Đơn cử, ở gian hàng của Đà Nẵng, mô hình Cầu Vàng nổi tiếng ở Bà Nà được cách điệu thành dải cong mềm mại chạy xuyên suốt không gian, như một đường dẫn thị giác kéo người xem bước vào. Bao quanh là góc phố Hội An thu nhỏ với tường vàng, mái ngói, đèn lồng rực rỡ. Và xem dòng người nườm nượp xếp hàng chờ chụp ảnh tại đây, chúng ta có thể nhận ra: Một biểu tượng thị giác mạnh của văn hóa sẽ luôn có giá trị như một "điểm hẹn" của cảm xúc, để khơi dậy ước muốn được đặt chân tới vùng đất ấy ở mỗi du khách.

Rồi, thành phố Huế lại chọn cách kể chuyện bằng chiều sâu di sản, với không gian tái hiện Đại Nội, lăng tẩm, nhã nhạc cung đình, mang đến cảm giác trầm lắng hơn. Ở đó, du khách vừa có thể "check-in", vừa dừng lại nghe, ngắm, trò chuyện. Văn hóa được trình bày như một dòng chảy lịch sử, nơi mùa Xuân gắn với lễ hội cung đình và những chuyến du Xuân tâm linh.

Hoặc trong phân khu "Tết sum vầy" do Hà Nội tổ chức, không khí lại chuyển sang sắc thái khác: Trẻ nhỏ vây quanh nghệ nhân nặn tò he, người lớn kiên nhẫn chờ xin chữ đầu Xuân, bày mâm ngũ quả, thử mặc áo dài truyền thống chụp ảnh bên mô hình Khuê Văn Các và Chùa Một Cột. Không gian ấy khiến người ta có cảm giác đang bước vào một lát cắt của Tết Hà Nội xưa, nơi văn hóa không nằm trên pano giới thiệu mà hiện diện trong từng trải nghiệm cụ thể, để mỗi người rời đi đều mang theo một mảnh ghép của mùa Xuân Hà Nội.

Và song song với các gian hàng, những chương trình nghệ thuật trở thành "linh hồn" lan tỏa không khí lễ hội. Tại đó, màn diễu hành cổ phục "Bách Hoa Bộ Hành" biến không gian ngoài trời tại hội chợ thành một sàn diễn sống động. Các chương trình ca múa nhạc, múa rối, xiếc, Đờn ca tài tử liên tục diễn ra tại sân khấu trung tâm để người xem có thể thưởng thức trọn vẹn mọi "đặc sản" nghệ thuật biểu diễn vùng miền. Không gian chung của toàn hội chợ vì thế trở thành một sân khấu mở của văn hóa Việt Nam.

Trong không gian ấy, hàng hóa không còn lặng lẽ nằm trên quầy kệ như những món đồ vô danh. Một thương hiệu cốm Hà Nội gợi lên hương lúa non và câu chuyện đất kinh kỳ. Tấm thổ cẩm mang theo sắc màu núi rừng và ký ức của những bàn tay dệt vải. Giỏ xoài cát Hòa Lộc, bưởi da xanh khi đặt trong không gian trưng bày của đồng bằng sông Cửu Long vì thế cũng trở thành lời giới thiệu về sản vật của vùng đất trù phú miền Tây.

Giống như ở các gian hàng vùng cao phía Bắc, thịt khô, khâu nhục, bánh ngô, chè lam… càng trở nên hấp dẫn khi được thưởng thức giữa không gian thổ cẩm rực rỡ, hoa đào phơn phớt và hình ảnh ruộng bậc thang trải dài. Nếm một món ăn, người mua khi ấy cũng như đang bước vào một phiên chợ Xuân miền núi thu nhỏ, nơi hương vị, màu sắc và bối cảnh làm nên chiều sâu văn hóa cho từng sản phẩm.

3.Không khó để nhận ra những yếu tố làm nên thành công của dòng chảy văn hóa tại Hội chợ Mùa Xuân năm nay. Điều đáng nói là thành công ấy không đến từ sự tình cờ, và cũng không phải kết quả của vài điểm nhấn đơn lẻ, mà được tạo dựng trên một nền tảng tổ chức bài bản và tầm nhìn rõ ràng.

Trước hết, ở góc độ hạ tầng, Trung tâm Triển lãm Việt Nam với quy mô rộng lớn, khả năng tổ chức linh hoạt cả trong nhà và ngoài trời đã tạo điều kiện để ý tưởng "Hành trình du xuân xuyên Việt" được hiện thực hóa một cách trọn vẹn. Tại đó, các phân khu nội dung được bố trí mạch lạc, sân khấu trung tâm đủ sức tổ chức những chương trình nghệ thuật quy mô, dòng khách được điều tiết hợp lý để vừa đảm bảo lưu thông, vừa giữ được những "điểm dừng" văn hóa. Không gian trưng bày đủ lớn để mỗi địa phương có thể kể câu chuyện của mình một cách trọn vẹn, đồng thời vẫn kết nối thành một tổng thể hài hòa.

Bên cạnh điều kiện hạ tầng là sự chỉ đạo sát sao của các cơ quan Trung ương và sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành, địa phương. Ngay từ khâu chuẩn bị, hội chợ đã không được định vị đơn thuần là sự kiện xúc tiến thương mại, mà là một không gian văn hóa - nơi sản phẩm, trình diễn nghệ thuật và trải nghiệm cộng đồng được đặt trong cùng một cấu trúc. Chính định hướng đó đã mở ra "khung" chung để từng tỉnh, thành chủ động sáng tạo, đầu tư thiết kế, mang nghệ nhân, nghệ sĩ, thậm chí cả cộng đồng địa phương tới tham gia. Thành công vì thế là kết quả của sự kết hợp giữa định hướng vĩ mô và sự năng động ở từng điểm trưng bày cụ thể.

Những con số tổng kết từ Bộ Công Thương cho thấy sức hút ấy: khoảng 500.000 lượt khách tham quan, giao dịch trong 10 ngày tổ chức; sự hiện diện của nhiều đoàn khách quốc tế; doanh thu tại các gian hàng dao động từ vài triệu đến hàng trăm triệu đồng mỗi ngày. Nhưng xa hơn câu chuyện của số liệu, hội chợ đã trở thành một điểm hẹn văn hóa thực sự của cả nước trong dịp Xuân về.

4.Có thể nói, hội chợ năm nay đã phần nào tái hiện tinh thần của một "phiên chợ Tết" trong bối cảnh hiện đại. Ở chợ Tết xưa, người ta không chỉ đi sắm sửa mà còn đi chơi, đi gặp gỡ, đi tìm lại không khí mùa Xuân. Hội chợ hôm nay cũng vậy, với thương mại và văn hóa song hành. Hành trình du xuân không diễn ra trên bản đồ du lịch, mà ngay giữa không gian trưng bày - từ Tây Nguyên xuống miền Trung, ra vùng cao Tây Bắc, trở lại Hà Nội rồi xuôi về phương Nam. Tại đó, mỗi bước chân là một miền ký ức, mỗi gian hàng là một lát cắt của bản sắc Việt Nam.

Trong bối cảnh Việt Nam đang định hình và phát triển công nghiệp văn hóa như một ngành kinh tế quan trọng, mô hình tổ chức của Hội chợ Mùa Xuân gợi mở một hướng tiếp cận đáng chú ý: khi được tích hợp vào sự kiện thương mại một cách chủ động và có chiến lược, văn hóa sẽ không làm "mềm" đi giá trị kinh tế, mà tạo thêm chiều sâu và sức bền cho thị trường.

Nói cách khác, văn hóa trở thành tài sản mềm, nâng tầm thương hiệu sản phẩm và hình ảnh vùng miền. Mỗi gian hàng, nếu được tổ chức tốt, có thể trở thành một "không gian văn hóa thu nhỏ", nơi truyền thống và hiện đại gặp nhau, nơi ký ức và sáng tạo cùng song hành.

Từ góc nhìn đó, thành công của Hội chợ Mùa Xuân năm nay khẳng định một hướng đi: đặt văn hóa vào trung tâm của hoạt động xúc tiến thương mại và quảng bá hình ảnh quốc gia. Khi bản sắc được tôn trọng và kể lại bằng ngôn ngữ phù hợp với thời đại, đó có thể trở thành động lực phát triển. Và khi văn hóa dẫn đường, thị trường sẽ không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa, mà là không gian nuôi dưỡng niềm tự hào và sự gắn kết cộng đồng.

Hội chợ đã khép lại, nhưng "Hành trình du xuân xuyên Việt" của nó vẫn còn nguyên giá trị. Nếu tiếp tục nuôi dưỡng dòng chảy văn hóa ấy, những kỳ hội chợ sau có thể trở thành những điểm hẹn thường niên - nơi ở mỗi mùa Xuân, người dân lại có dịp bước qua một bản đồ Việt Nam thu nhỏ, để thấy đất nước mình phong phú và giàu sức sống đến nhường nào.