Nghệ sĩ mới xuất sắc nhất Grammy: Olivia Dean - Hình mẫu mới của làng nhạc

Trong các giải thưởng đáng chú ý nhất tại Grammy, không thể không nhắc tới giải Nghệ sĩ mới xuất sắc nhất. Không chỉ là bệ phóng quan trọng cho nghệ sĩ, giải thưởng này còn cho thấy hơi thở của thời đại và định hướng từ chính giải Grammy.

Năm nay, giải Nghệ sĩ mới xuất sắc nhất rất xứng đáng và hợp lý khi về tay nghệ sĩ trẻ người Anh Olivia Dean.

Đột phá và tạo ảnh hưởng

Giải Grammy cho Nghệ sĩ mới xuất sắc nhất đã được trao kể từ Grammy lần thứ 2 vào năm 1960. Giải tôn vinh "nghệ sĩ mới đã phát hành, trong khoảng thời gian đủ điều kiện xét giải, bản thu âm đầu tiên thiết lập danh tính trước công chúng của nghệ sĩ đó".

Tới nay, đã có 65 nghệ sĩ được trao giải này. Trong đó, có 34 nữ nghệ sĩ đơn (solo), 19 nhóm nhạc hoặc bộ đôi và 12 nam nghệ sĩ đơn. Đặc biệt, có 5 nghệ sĩ đoạt cả giải Nghệ sĩ mới xuất sắc nhất và Album của năm trong cùng 1 năm là Bob Newhart (năm 1961), Christopher Cross (1981), Lauryn Hill (1999), Norah Jones (2003) và Billie Eilish (2020).

Từ năm 1995 tới trước năm 2021, Ủy ban Đánh giá đề cử - một nhóm nhỏ thành viên ẩn danh được lựa chọn đặc biệt - đảm nhiệm việc chọn ra Nghệ sĩ mới xuất sắc nhất từ danh sách 20 đề cử. Vào năm 2021, ủy ban này bị giải tán. Từ đó, tất cả các thành viên bỏ phiếu của Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật thu âm quốc gia sẽ là những người quyết định cả đề cử và người chiến thắng của giải.

Theo thời gian, giải đã nhiều lần thay đổi quy tắc, bớt dần các điều kiện ngặt nghèo. Giờ đây, bên cạnh một số điều kiện cơ bản, giải chủ yếu nhấn mạnh vào tiêu chí "đạt được bước đột phá trong nhận thức của công chúng và tạo ảnh hưởng đến bối cảnh âm nhạc".

Năm nay, các đề cử cho giải Nghệ sĩ mới xuất sắc nhất gồm Olivia Dean, Katseye, The Marias, Addison Rae, Sombr, Leon Thomas, Alex Warren và Lola Young. Đây được cho là nhóm "bom tấn" với Thomas có 6 đề cử Oscar năm nay, Katseye có lượng người hâm mộ "khủng" còn những người khác đều có thành tích ấn tượng.

Tuy vậy, chiến thắng của Olivia Dean không phải là điều gây ngạc nhiên. Nhìn vào sự nghiệp của cô, nhiều nhà phê bình cho rằng chiến thắng này thể hiện rõ tinh thần của Grammy năm nay.

Nghệ sĩ thực lực

Olivia Lauryn Dean sinh năm 1999 tại London, có mẹ là người Jamaica-Guyana và bố là người Anh. Tên đệm của Dean, "Lauryn", được lấy cảm hứng từ ca sĩ Lauryn Hill.

Lớn lên ở khu Highams Park, đôi khi Dean cảm thấy bị xa lánh vì là con lai, âm nhạc đã trở thành người bạn nâng đỡ cô những lúc đó. Gia đình cô đều yêu nhạc, thường bật nhạc và nhảy cùng nhau trong nhà bếp. Mẹ đã giới thiệu cho cô âm nhạc của Jill Scott, Angie Stone và Lauryn Hill, còn bố cho cô nghe nhạc của Carole King và Al Green. Tất cả đều ảnh hưởng lớn tới âm nhạc của cô sau này.

Tài năng của Dean bộc lộ từ rất sớm. Ở tiểu học, cô đã hát bài Tomorrow từ vở nhạc kịch Annie trong một cuộc thi và dù bật khóc vì sợ sân khấu, cô vẫn giành giải nhì. Năm 8 tuổi, vẫn rất nhút nhát, cô đã nói mình muốn trở thành ca sĩ.

Theo lời khuyên của mẹ, cô đi học nhạc kịch vào thứ Bảy và tham gia vào dàn hợp xướng phúc âm. Ở tuổi 15, cô được nhận vào trường nghệ thuật BRIT. Dù phải đi lại gần 2 tiếng mỗi chiều để tới trường, thời gian học ở trường BRIT vẫn là "điều tuyệt nhất tôi từng có" - theo lời cô.

Ban đầu, Dean học nhạc kịch. Nhưng trong 2 năm cuối, cô chuyển sang sáng tác nhạc. Cô bắt đầu viết nhạc ở tuổi 16, rồi tự học guitar và piano. Mới 17 tuổi, cô đã biểu diễn trên đường phố ở South Bank, dù chỉ kiếm được tiền đủ để mua bữa tối.

Khi Dean biểu diễn tại buổi hòa nhạc tốt nghiệp trung học của mình, cô đã thu hút được sự chú ý của Emily Braham - tới từ đơn vị nghệ thuật Yo&Co. Braham đã giúp Dean có buổi thử giọng với nhóm Rudimental, rồi thuê cô làm ca sĩ hát bè. Dean thú thật cô không giỏi ở vị trí này, vì quen hát giai điệu thay vì hòa âm. Nhưng nhờ đó, ở tuổi 18, cô đã được biểu diễn tại Lễ hội Sziget ở Hungary, trước đám đông 16.000 người.

Trong thời gian hát bè, cô vẫn tích cực sáng tác, hát và đăng lên mạng. Tháng 10/2018, cô tự phát hành đĩa đơn đầu tay, Reason To Stay. Sau khi ca khúc được phát trực tuyến hàng triệu lần, cô ký được hợp đồng với hãng AMF và Virgin EMI.

Tháng 11/2019, cô phát hành đĩa đơn OK Love You Bye cũng như EP cùng tên. Các tác phẩm này chỉ được thu âm đơn giản tại một quán rượu được cải tạo ở Đông London. Dù vậy, đài BBC vẫn nhanh chóng nhận ra tài năng của Dean, bình chọn cô là Nghệ sĩ nổi bật của tuần và mời tới đài biểu diễn.

Nhưng giữa lúc sự nghiệp của cô chớm thở thì dịch Covid-19 hoành hành. Cô phải về sống với bố mẹ, hoạt động cầm chừng trên mạng và đôi khi đi lưu diễn bằng xe tải. Cô hát cho người hâm mộ và người đi đường, có khi chỉ trước 5 hoặc 10 khán giả.

Với EP thứ 2, What Am I Gonna Do On Sundays? (2020), Dean được Amazon Music vinh danh là Nghệ sĩ đột phá của năm. Đây cũng là lúc cô bắt đầu được giới chuyên môn quốc tế chú ý.

Tuy nhiên, đột phá chỉ thực sự tới khi cô phát hành album phòng thu đầu tay Messy vào năm 2023. Album được đề cử giải Mercury danh giá, giúp cô vững chân ở quê nhà. Tới album thứ 2, The Art Of Loving năm 2025, tên tuổi cô đã lừng lẫy trên thị trường quốc tế.

The Art Of Loving đứng No.1 ở nhiều nơi trên thế giới, bao gồm Vương quốc Anh, và đạt tới No.3 trên Billboard 200 Mỹ. Đặc biệt, đĩa đơn thứ 3 của album, Man I Need, đứng đầu ở quê nhà và leo tới No.2 Billboard Hot 100 Mỹ.

Tới nay, dù tuổi đời còn trẻ, Dean đã 8 lần nhận đề cử giải Brit và giờ đây là chiến thắng tại giải Grammy.

Hit "Man I Need" của Olivia Dean:

Âm nhạc tới từ tâm hồn

Âm nhạc của Olivia Dean đặc trưng bởi chất neo-soul/soul-pop kiểu Anh với sự mềm mại, ấm áp và tinh tế. Trọng tâm được đặt vào giọng hát đầy cảm xúc và tính chân thật trong ca từ, thay vì phô trương kỹ thuật hoặc nội dung gây sốc. Dean tham gia rất sâu vào tất cả các khâu làm nhạc, đặc biệt là sáng tác và định hình bản sắc chung.

Âm nhạc của Dean được giới chuyên môn đánh giá rất cao. Tuy nhiên, nó không phải kiểu nhạc giúp cô có được cộng đồng người hâm mộ khổng lồ và cuồng nhiệt. Thành công của cô cũng tới từ sự bền bỉ, khác biệt chứ không phải bùng nổ nhờ bê bối hay xu hướng TikTok.

Theo đánh giá của nhiều nhà phê bình, chiến thắng Nghệ sĩ mới xuất sắc nhất của Dean cho thấy Grammy năm nay ưu tiên chất lượng và độ bền. Trước đó, giải không ít lần bị cho là lựa chọn nghệ sĩ theo hướng an toàn với độ nổi tiếng rộng khắp và âm nhạc hợp thị hiếu số đông.

Chiến thắng của Dean cũng cho thấy xu hướng đa dạng, quốc tế rõ ràng trong năm nay của Grammy. Đây là một nghệ sĩ rất Anh chứ không còn co cụm trong nhạc pop chính thống kiểu Mỹ.

Ngoài ra, "mới" năm nay không còn có nghĩa là "mới vào nghề". Grammy thậm chí vừa thay đổi quy định, cho phép đề cử cả các nghệ sĩ có album được đề cử giải Album của năm, miễn là họ tham gia ở mức từ 20% trở xuống.

Bản thân Dean đã hoạt động từ lâu nhưng năm vừa rồi, cô mới thật sự tạo ra đột phá và có ảnh hưởng lớn khi đưa âm thanh soul tinh tế, thanh lịch trở lại. Hình ảnh của Dean cũng xứng đáng làm hình mẫu: Nữ tính nhưng trưởng thành và quyền lực.

"Tôi không thể phát hành một ca khúc trừ khi nó thật sự có ý nghĩa với tôi và tới từ sâu thẳm linh hồn tôi" - cô nói, nhấn mạnh việc giữ được sự độc lập và sáng tạo trong âm nhạc.

Trong bối cảnh nền âm nhạc bị đảo lộn bởi trí tuệ nhân tạo, thứ âm nhạc thuần túy và rất con người như Dean quả là điều đáng trân quý.