Bước vào thế giới kỳ ảo của Tạ Huy Long

Những tuần đầu của năm 2026, khi bước qua cánh cửa Manzi Art Space (số 2 Hàng Bún, Hà Nội), người xem như lạc vào một thế giới khác - thế giới từ "Zootopia của tôi", triển lãm "mở xưởng" đặc biệt do họa sĩ Tạ Huy Long thực hiện (kéo dài tới 1/3).

1. Không gian trưng bày được sắp đặt như một xưởng vẽ thu nhỏ. Trên tường là những bức tranh khổ lớn đa chất liệu, xen giữa là những chiếc bàn, tủ, rương gỗ thủ công mang dáng dấp dế, cá, ngựa, cóc, những "sinh thể - tạo tác" vừa quen vừa lạ, như bước ra từ thế giới cổ tích. Ở đó, hội họa không chỉ hiện diện trên mặt phẳng, mà trở thành vật thể, thành hình khối, thành một phần đời sống.

Không chỉ giới thiệu các tác phẩm hoàn chỉnh, Zootopia của tôi còn lần đầu tiên tái hiện trọn vẹn không gian làm việc cá nhân của họa sĩ Tạ Huy Long: từ bàn vẽ, đèn rọi, ghế ngồi đến những bản phác thảo gốc từng theo anh qua nhiều dự án xuất bản. Người xem như được bước vào bên trong hành trình sáng tạo, nơi ý tưởng manh nha, biến đổi rồi dần thành hình hài cụ thể.

Với công chúng yêu sách tranh thiếu nhi, Tạ Huy Long không phải là cái tên xa lạ. Anh là họa sĩ gắn bó với nhiều phiên bản Dế Mèn phiêu lưu ký của nhà văn Tô Hoài, đồng thời được xem như "kiến trúc sư hình ảnh" của nhiều tủ sách tranh dân gian, lịch sử dành cho bạn đọc nhỏ tuổi. Những câu chuyện quen thuộc của văn học Việt Nam, qua bàn tay anh, mở ra một đời sống mới bằng ngôn ngữ hình ảnh giàu tưởng tượng.

Tranh của Tạ Huy Long gây ấn tượng với nét vẽ rắn rỏi, sắc sảo, bố cục đa lớp, đa chiều, những đôi mắt côn trùng lay láy ánh nhìn, vừa gần gũi vừa ẩn chứa bí ẩn. Ở thế giới ấy, Dế Mèn không chỉ là một nhân vật văn học, mà trở thành một sinh thể sống động, mang sức vóc của một chàng võ sĩ, đôi cánh căng tràn khát vọng phiêu lưu. Song song với đó, hành trình hàng nghìn năm lịch sử dân tộc trong Lược sử nước Việt bằng tranh cũng được anh kể lại bằng hình ảnh giàu nhịp điệu và cảm xúc.

2. Thực tế, từng có thời, tranh minh họa chỉ được xem như phần phụ trợ để trang sách bớt "đặc" chữ. Nhưng cùng với những họa sĩ như Tạ Huy Long, minh họa đã dần bước ra khỏi vai trò "trang trí" ấy. Ở đó, hình ảnh không chỉ kể lại nội dung, mà trở thành sự đối thoại giữa tinh thần tác phẩm, tư duy của người viết và cá tính sáng tạo của người vẽ.

Theo chị Hoàng Thanh Thủy (Trưởng ban Sách khoa học, Nhà xuất bản Kim Đồng), Tạ Huy Long là một trong những họa sĩ để lại dấu ấn đặc biệt trong dòng sách thiếu nhi: "Những tác phẩm như Lĩnh Nam chích quái hay Lược sử nước Việt bằng tranh là niềm tự hào của NXB Kim Đồng, khi sách được in bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau và tạo được sự quan tâm rộng rãi của bạn đọc. Các em nhỏ luôn yêu thích những cuốn sách có hình ảnh, đặc biệt là những minh họa sâu sắc của anh Tạ Huy Long".

Ít người biết, đằng sau mỗi bức tranh ấy là một hành trình lao động bền bỉ. Mỗi tác phẩm của Tạ Huy Long là kết tinh của rất nhiều bản phác thảo. Anh kiên nhẫn lặp đi lặp lại các tỷ lệ, sắc độ, cấu trúc cho đến khi chỉ còn lại một phiên bản duy nhất khiến mình hài lòng. Với Dế Mèn, người bạn đồng hành suốt gần hai thập niên, anh đã "đối thoại" bằng hàng nghìn hình hài khác nhau: khi là chàng võ sĩ cơ bắp rắn rỏi, khi lại hiện diện trong những chiếc hộp gỗ, rương da với vô vàn ngăn nhỏ đầy bất ngờ.

Hoặc trong dự án Lĩnh Nam chích quái, anh dành bảy tháng để vẽ và thêm ba tháng hoàn thiện trình bày. Nhưng, như chia sẻ, đó không phải là quãng thời gian áp lực - bởi với anh, vẽ không chỉ là công việc, mà là niềm vui và một cách sống.

Song song với minh họa, Tạ Huy Long còn là tác giả của truyện tranh màu Cửa sổ, với giấc mơ tuổi thơ về đứa trẻ muốn bay cùng bầy châu chấu bên bãi sông Hồng. Rồi gần đây là tiểu thuyết bằng tranh Yersin - Khúc hát Cá Ông. Với hơn 200 bức minh họa, anh khắc họa cuộc đời bác sĩ Yersin trong không gian Nha Trang đầu thế kỷ XX ở cuốn sách này.

"Sách dày khoảng 200 trang. Nhưng để có được chừng ấy tranh, anh Long đã vẽ tới 400 - 500 bản trong suốt gần 5 năm" - chị Hoàng Thanh Thủy cho biết. "Đó là một quá trình rất khắc nghiệt, xuất phát từ yêu cầu nghiêm ngặt của chính bản thân người nghệ sĩ".

Như thế, với Tạ Huy Long, cái đẹp không chỉ để ngắm. Tranh của anh có thể "bước ra đời sống", trở thành bàn ghế, rương hòm, hộp đựng làm từ gỗ, sắt, vải, da thuộc. Giống như cách anh vẫn luôn lùi về phía sau tác phẩm và để hình ảnh tự lên tiếng - dù theo nhiều người, Tạ Huy Long là một trong những gương mặt tiêu biểu của thế hệ họa sĩ minh họa đương đại.