(TT&VH) - Ngay từ năm 1994, Văn phòng KTS trưởng đã có đề án "Quản lý quỹ nhà biệt thự TP Hà Nội" kiến nghị , UBND TP phải giữ lại không bán trên 500 biệt thự có giá trị bởi rất có thể vì thế Hà Nội sẽ mất đi không gian kiến trúc đặc trưng. Kiến nghị này cho đến nay đã bị lãng quên.
|
Kỳ trước: |
Trong lịch sử phát triển của Hà Nội, đã có nhiều nghiên cứu đánh giá về nét đặc trưng của đô thị Hà Nội. Có thể thấy có nhiều cách phân tích lí giải khác nhau, nhưng quá trình 1000 năm phát triển của Hà Nội cho thấy rõ ràng Hà Nội có một quỹ di sản rất phong phú. Muốn thấy rõ giá trị của biệt thự Hà Nội phải đặt chung trong quỹ di sản này.
Hà Nội mở rộng hiện nay có khoảng gần 4000 các di tích, trong đó có khoảng hơn 1000 di tích được xếp hạng cấp quốc gia, chiếm 1/3 của cả nước Việt Nam. Hơn 1900 ngôi chùa trên địa bàn Hà Nội, trong đó có những ngôi chùa mang dấu tích của quá trình phát triển Phật giáo Việt Nam, những ngôi chùa là sự kết hợp hài hoà giữa cảnh quan và không gian tâm linh. Hà Nội còn có khoảng 1270 các làng nghề, đó là bản sắc của đô thị cổ phong kiến còn được gìn giữ lại.
Quỹ di sản thứ 2 là Hà Nội có một khu phố cổ trong Hà Nội cũ với quy mô khoảng 100 ha, là một khu đô thị của phong kiến nhưng được chuyển hoá theo phong cách đô thị hiện đại tuy nhiên vẫn giữ được bản sắc của đô thị phong kiến, sản xuất theo phường thợ, mỗi dãy phố là một phường thợ, mỗi phố có một ông tổ làng nghề vừa sản xuất, vừa kinh doanh. Hiếm nơi nào trên thế giới còn lại một khu phố cổ mang dấu ấn của đô thị phong kiến như vậy. Hội An là đô thị cổ không hề chuyển hoá, nhưng khu phố cổ Hà Nội là đô thị cổ chuyển hoá mà vẫn giữ được bản sắc, mặc dù luôn luôn nằm trong dòng chảy của những biến động.
Hà Nội mở rộng còn có di sản thứ 3 nữa là Đường Lâm, là bảo tàng sống của nông thôn cũ, với vật liệu cũ, cơ cấu quy hoạch cũ, với hệ thống di tích rất đặc trưng. Chưa kể đến khu vực Hoàng Thành, hiện đang đề nghị UNESSCO công nhận là di sản văn hoá thế giới.
Tiếp đó là hệ thống cảnh quan cây xanh mặt nước. Tỉ lệ cây xanh cho người dân không nhiều, nhưng đặc trưng cây xanh Hà Nội, của các không gian xanh lớn của Hà Nội và đặc biệt là cây xanh gắn với mặt nước. Hà Nội được bao bọc bởi hệ thống mặt nước là nét rất đặc trưng.
Song nói về Hà Nội, người ta đều phải bàn tới quỹ di sản thứ tư, rất quan trọng đó là khu phố Pháp. Trong đó có cả giải pháp quy hoạch khu phố Pháp, và hệ thống các công trình kiến trúc khu phố này, với gần 150 năm tồn tại. Gần đây, vùng Ile de France của Pháp và Thành phố Hà Nội đã có một dự án về nghiên cứu bảo tồn khu phố Pháp ở phía nam hồ Hoàn Kiếm.
Các công trình kiến trúc trong khu phố Pháp, giải pháp quy hoạch cho khu phố Pháp, trong đó có các biệt thự là một yếu tố không thể thiếu được trong việc tạo dựng diện mạo, đặc trưng của thủ đô Hà Nội. Kiến trúc Pháp nói chung, trong đó có biệt thự Pháp nói riêng, đã tạo nên một bẳn sắc, một nét đặc trưng trong diện mạo đô thị Thăng Long, Hà Nội. Yếu tố này không chỉ chúng ta cảm nhận thấy mà nước ngoài cũng nhận thấy, không chỉ người dân nhận thấy mà nhà khoa học nhận thấy. Vì vậy cho nên lựa chọn giải pháp nào cho đề án về các biệt thự của Pháp phải rất cẩn trọng.
13. Theo ý kiến của một số người trong giới kiến trúc, biệt thự Pháp tại Hà Nội có những giá trị nổi bật.
Thứ nhất, các công trình đã xây dựng cụ thể là các ngôi nhà và biệt thự của Pháp đã được gắn kết với các quy hoạch do người Pháp lập. Người Pháp lập quy hoạch Hà Nội 2 lần, một lần từ năm 1923 đến 1925 và một lần năm 1943. Có thể nói rằng các quy hoạch này không chỉ mang dấu ấn của người Pháp mà còn là tổng kết, là sự hiện đại hoá các quy hoạch của các nước châu Âu lúc bấy giờ. Hay nói cách khác, rất nhiều người tán thành với quan điểm rằng là đây là quy hoạch của thành phố vườn, có cây xanh. Gần đây nhất, cuối thế kỉ XX thế giới rộ lên xu hướng triển khai kiểu mô hình cơ cấu thành phố vườn, nhưng thực ra từ những năm 20 đó Pháp đã thực hiện quy hoạch thành phố vườn tại Hà Nội. Chính các biệt thự là một yếu tố cấu tạo nên các mô hình quy hoạch thành phố vườn có tầm nhìn vượt thời gian đó.
Tiếp đó là bản thân các biệt thự có rất nhiều giá trị về sinh thái kiến trúc, về giải pháp các quy hoạch chi tiết từng ô phố. Theo KTS Đào Ngọc Nghiêm, biệt thự Pháp ở Hà Nội có 4 phong cách đặc trưng. Thứ nhất những biệt thự mang đậm phong cách hoàn toàn Pháp. Loại thứ 2 là các biệt thự được xây dựng do các kiến trúc sư Pháp nhưng theo phong cách hiện đại của châu Âu lúc ấy khoảng giữa thế kỉ thứ XIX. Loại thứ 3 đây là loại rất đặc trưng, là biệt thự pháp được xây dựng kết hợp giữa phong cách hiện đại của Châu Âu kết hợp với yếu tố truyền thống của Việt Nam, điều này thấy rất rõ ở một số biệt thự khu vực Ba Đình, một số ở khu vực Nguyễn Đình Chiểu.
Biệt thự Pháp còn phong cách nữa rất khác biệt, đó là hoàn toàn do Kiến trúc sư Việt Nam hoặc do kiến trúc sư Pháp nhưng được thiết kế dựa trên cơ sở khai thác các yếu tố khí hậu, các yếu tố vật liệu của Việt Nam nói chung và Hà Nội nói riêng. Chúng ta gọi đó là kiến trúc Đông Dương hay còn gọi là các biệt thự mang phong cách Đông Dương. Đặc biệt cũng không hiếm các biệt thự là dấu tích của các kiến trúc sư Việt Nam nhưng theo phong cách châu Âu gắn kết với các yếu tố truyền thống. Như vậy, rõ ràng trong các dòng biệt thự hiện đại của Hà Nội, mang 4 loại hình kiến trúc, và cả 4 loại hình thái kiến trúc đều là những loại hình thái rất đặc trưng cần được gìn giữ. Nói cách khác, biệt thự là một trong các loại hình kiến trúc thể hiện bản sắc rất riêng của kiến trúc Hà Nội nói riêng, bản sắc của kiến trúc Việt Nam nói chung.
(Còn nữa)
Mạnh Cường – Thế Vinh
