(TT&VH) - Trong một xã hội đang lão hóa nhanh chóng như tại Nhật Bản, người cao tuổi vừa là trung tâm chú ý, vừa gây nên những vấn đề khác nhau. Một trong những hiện tượng đang được nhắc tới nhiều là chuyện người già sống một mình và chết trong cô đơn, không ai hay biết.
Chết không được ai biết đến
Trong thập niên 1990, Taichi Yoshida, chủ một công ty vận chuyển đồ đạc nhỏ ở Osaka, Nhật Bản, bắt đầu nhận thấy rằng công việc của ông có liên quan nhiều tới những người già vừa quá cố. Gia đình người chết hoặc kinh sợ, không dám gói ghém đồ đạc của người đã khuất, hoặc họ chẳng còn thân nhân nào, nên đã nhờ tới sự giúp đỡ của ông. Vì thế, Yoshida quyết định chuyển hẳn sang làm nghề dọn dẹp nơi ở của người chết.
Hệ quả của sự xa cách giữa các thế hệ là sẽ có thêm nhiều người già chết trong cô đơn
Ông bắt đầu nhận thấy một hiện tượng khó hiểu thường xuyên xảy ra ở những căn nhà mà công ty của mình dọn dẹp. Đó là sự xuất hiện các vết ố dày, đen tựa như hình dáng của người nằm trên sàn nhà. Ông tìm hiểu và bàng hoàng khi nhận thấy đấy chính là dấu vết còn lại của những chất lỏng đã chảy ra từ một xác người bị phân hủy. Đó là bằng chứng khó xóa của một kodokushi (cái chết đơn côi).
Điều khiến Yoshida bận tâm là ngày càng có nhiều những cái chết như thế ở Nhật Bản. Mỗi năm, những cái chết đơn côi chiếm khoảng 300 trong số 1.500 hợp đồng dọn dẹp nhà người chết mà công ty ông nhận.
Đó là những cảnh đời tội nghiệp. Họ chết cô đơn trong nhà, ngã gục trên sàn bên cạnh đống quần áo nhàu nát, chén bát bẩn thỉu, nhét đầy dưới gầm gường hoặc xếp bên cạnh tường. Có thể là nhiều tháng hoặc thậm chí nhiều năm đã trôi qua trước khi có ai đó phát hiện ra cái chết của họ. Trong nhiều trường hợp, những gì còn lại chỉ là một nhúm xương tàn. “Phần lớn những người chết cô đơn là những người khá bừa bãi” - Yoshida nói - “Họ có thói quen lấy đồ đạc ra khỏi một chỗ và không bao giờ để chúng trở lại vị trí cũ. Khi có thứ gì đó hỏng, họ không thèm sửa. Khi mối quan hệ đổ vỡ, họ chẳng buồn quan tâm”.
Ở Nhật Bản, kodokushi, hiện tượng lần đầu được nhắc đến trong những năm 1980, đã trở thành một nỗi ám ảnh. Năm 2008, riêng ở thủ đô Tokyo có hơn 2.200 người trên 65 tuổi chết trong cô đơn, theo số liệu được Cục Phúc lợi và Sức khỏe cộng đồng của thành phố ghi nhận. Tỷ lệ này được cho là sẽ tăng lên cùng với cơ cấu dân số đang lão hóa nhanh của Nhật. Ngày nay, những người trên 65 tuổi đã chiếm 1/5 dân số Nhật Bản. Tới năm 2030, tỷ lệ này được dự báo sẽ là 1/3. Với việc số lượng người cao tuổi sống cách xa gia đình ngày càng tăng, trong khi Nhật lại thiếu các nhà dưỡng lão, viễn cảnh nhiều người già phải sống cô đơn vào cuối đời là khó tránh khỏi.
“Các gia đình ba thế hệ sống chung một mái nhà gần như chỉ còn trong... cổ tích” - Takako Sodei, một chuyên gia lão khoa tại Đại học Ochanomizu ở Tokyo, nhận xét. Một trong những nguyên nhân khiến mối quan hệ gia đình ở Nhật không còn gắn bó được cho là do tác động của xã hội công nghiệp với nhịp sống gấp gáp. Song, sự suy giảm kinh tế kéo dài hai thập kỷ qua cũng góp phần ảnh hưởng đến sự gắn kết giữa các thành viên trong gia đình ở Nhật Bản.
Tệ hơn, thực trạng của nền kinh tế đã buộc nhiều người lao động Nhật Bản, mà không ít trong số đó chưa từng kết hôn, phải chấp nhận về hưu non. Được biết những người như thế đã “đóng góp” không nhỏ vào tổng số những cái chết trong cô đơn.
Chiến dịch chống những cái chết cô đơn
Vài năm trước, quận Shinjuku ở Tokyo đã bắt đầu một chiến dịch chống những cái chết cô đơn. Nhiều hoạt động xã hội đã được tổ chức để thu hút người già tham gia. Chính quyền cũng phân phát thư cổ động tới từng người già, tiến hành giám sát sức khỏe bằng những cách thức đặc biệt như xem họ có đổ rác đều đặn hay không. Một số khu vực khác cũng đã theo chân Shinjuku nhưng thành công của các hoạt động này tới đâu không ai rõ.
Các nhà tổ chức nói rằng họ chỉ cố giúp những người già tránh được một kết cục buồn. “Nếu bạn sống một mình, sẽ rất khó tránh được cái chết cô đơn” - Yoko Yokota, trợ lý giám sát hoạt động chăm sóc người già của quận Shinjuku, nói - “Điều quận Shinjuku muốn làm chỉ là tăng cường cơ hội để những con người tội nghiệp này được ai đó phát hiện khi họ trút hơi thở cuối cùng”.
Chết không được ai biết đến
Trong thập niên 1990, Taichi Yoshida, chủ một công ty vận chuyển đồ đạc nhỏ ở Osaka, Nhật Bản, bắt đầu nhận thấy rằng công việc của ông có liên quan nhiều tới những người già vừa quá cố. Gia đình người chết hoặc kinh sợ, không dám gói ghém đồ đạc của người đã khuất, hoặc họ chẳng còn thân nhân nào, nên đã nhờ tới sự giúp đỡ của ông. Vì thế, Yoshida quyết định chuyển hẳn sang làm nghề dọn dẹp nơi ở của người chết.
Hệ quả của sự xa cách giữa các thế hệ là sẽ có thêm nhiều người già chết trong cô đơn
Điều khiến Yoshida bận tâm là ngày càng có nhiều những cái chết như thế ở Nhật Bản. Mỗi năm, những cái chết đơn côi chiếm khoảng 300 trong số 1.500 hợp đồng dọn dẹp nhà người chết mà công ty ông nhận.
Đó là những cảnh đời tội nghiệp. Họ chết cô đơn trong nhà, ngã gục trên sàn bên cạnh đống quần áo nhàu nát, chén bát bẩn thỉu, nhét đầy dưới gầm gường hoặc xếp bên cạnh tường. Có thể là nhiều tháng hoặc thậm chí nhiều năm đã trôi qua trước khi có ai đó phát hiện ra cái chết của họ. Trong nhiều trường hợp, những gì còn lại chỉ là một nhúm xương tàn. “Phần lớn những người chết cô đơn là những người khá bừa bãi” - Yoshida nói - “Họ có thói quen lấy đồ đạc ra khỏi một chỗ và không bao giờ để chúng trở lại vị trí cũ. Khi có thứ gì đó hỏng, họ không thèm sửa. Khi mối quan hệ đổ vỡ, họ chẳng buồn quan tâm”.
Ở Nhật Bản, kodokushi, hiện tượng lần đầu được nhắc đến trong những năm 1980, đã trở thành một nỗi ám ảnh. Năm 2008, riêng ở thủ đô Tokyo có hơn 2.200 người trên 65 tuổi chết trong cô đơn, theo số liệu được Cục Phúc lợi và Sức khỏe cộng đồng của thành phố ghi nhận. Tỷ lệ này được cho là sẽ tăng lên cùng với cơ cấu dân số đang lão hóa nhanh của Nhật. Ngày nay, những người trên 65 tuổi đã chiếm 1/5 dân số Nhật Bản. Tới năm 2030, tỷ lệ này được dự báo sẽ là 1/3. Với việc số lượng người cao tuổi sống cách xa gia đình ngày càng tăng, trong khi Nhật lại thiếu các nhà dưỡng lão, viễn cảnh nhiều người già phải sống cô đơn vào cuối đời là khó tránh khỏi.
“Các gia đình ba thế hệ sống chung một mái nhà gần như chỉ còn trong... cổ tích” - Takako Sodei, một chuyên gia lão khoa tại Đại học Ochanomizu ở Tokyo, nhận xét. Một trong những nguyên nhân khiến mối quan hệ gia đình ở Nhật không còn gắn bó được cho là do tác động của xã hội công nghiệp với nhịp sống gấp gáp. Song, sự suy giảm kinh tế kéo dài hai thập kỷ qua cũng góp phần ảnh hưởng đến sự gắn kết giữa các thành viên trong gia đình ở Nhật Bản.
Tệ hơn, thực trạng của nền kinh tế đã buộc nhiều người lao động Nhật Bản, mà không ít trong số đó chưa từng kết hôn, phải chấp nhận về hưu non. Được biết những người như thế đã “đóng góp” không nhỏ vào tổng số những cái chết trong cô đơn.
Chiến dịch chống những cái chết cô đơn
Vài năm trước, quận Shinjuku ở Tokyo đã bắt đầu một chiến dịch chống những cái chết cô đơn. Nhiều hoạt động xã hội đã được tổ chức để thu hút người già tham gia. Chính quyền cũng phân phát thư cổ động tới từng người già, tiến hành giám sát sức khỏe bằng những cách thức đặc biệt như xem họ có đổ rác đều đặn hay không. Một số khu vực khác cũng đã theo chân Shinjuku nhưng thành công của các hoạt động này tới đâu không ai rõ.
Các nhà tổ chức nói rằng họ chỉ cố giúp những người già tránh được một kết cục buồn. “Nếu bạn sống một mình, sẽ rất khó tránh được cái chết cô đơn” - Yoko Yokota, trợ lý giám sát hoạt động chăm sóc người già của quận Shinjuku, nói - “Điều quận Shinjuku muốn làm chỉ là tăng cường cơ hội để những con người tội nghiệp này được ai đó phát hiện khi họ trút hơi thở cuối cùng”.
Tường Linh
