thethaovanhoa.vn

Nhà thiết kế Minh Hạnh: Kể câu chuyện văn hóa Việt Nam trong đời sống đương đại

Minh Anh. Ảnh: NVCC 19/11/2026 19:31 GMT+7

Tại Đêm hội cồng chiêng Gia Lai năm 2026 vừa diễn ra, khán giả không bắt gặp một sân khấu sự kiện quen thuộc với màn hình LED cỡ lớn và những hiệu ứng trình chiếu dày đặc. Thay vào đó là hình ảnh một ngôi làng Tây Nguyên với nhà rông mái tranh, nhà sàn, lúa chín, những vật dụng sinh hoạt truyền thống và gần 2.000 nghệ nhân.

Tại Đêm hội cồng chiêng Gia Lai năm 2026 vừa diễn ra, khán giả không bắt gặp một sân khấu sự kiện quen thuộc với màn hình LED cỡ lớn và những hiệu ứng trình chiếu dày đặc. Thay vào đó là hình ảnh một ngôi làng Tây Nguyên với nhà rông mái tranh, nhà sàn, lúa chín, những vật dụng sinh hoạt truyền thống và gần 2.000 nghệ nhân. 

Ở đó, người dệt thổ cẩm, người gùi nước, người giã gạo không đứng ngoài cuộc để minh họa cho một chương trình nghệ thuật, mà trực tiếp hiện diện trong không gian văn hóa của chính mình.

Đó là lựa chọn của nhà thiết kế, Tổng đạo diễn Minh Hạnh. Với bà, sân khấu không đơn thuần là nơi trình diễn mà còn có thể trở thành không gian để văn hóa bản địa được nhận diện, để những người đang gìn giữ di sản có cơ hội xuất hiện trước công chúng. Cách tiếp cận ấy cũng là mạch nối trong nhiều dự án bà thực hiện, từ những chương trình thời trang thổ cẩm, câu chuyện đạo học tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám đến hoạt động giới thiệu văn hóa Việt Nam ở nước ngoài.

Nhà thiết kế Minh Hạnh: Kể câu chuyện văn hóa Việt Nam trong đời sống đương đại - Ảnh 1.

NTK - Tổng đạo diễn Minh Hạnh không chọn cách trưng bày những màn LED và hiệu ứng mà thay vào đó là hình ảnh một ngôi làng Tây Nguyên trong Đêm hội cồng chiêng Gia Lai năm 2026

Trong Đêm hội cồng chiêng Gia Lai, từng chi tiết của không gian sân khấu đều gắn với đời sống cộng đồng. Ngôi nhà rông mái tranh được đặt ở vị trí trung tâm, hai nhà sàn nép hai bên. Lồng chim đan tre, những quả bầu khô, thửa lúa chín và các pho tượng gỗ mang dáng dấp tượng nhà mồ tạo nên hình ảnh một ngôi làng Tây Nguyên. Không gian ấy không chỉ tái hiện cảnh quan mà còn gợi nhắc những tập quán, sinh hoạt và quan niệm văn hóa đã nuôi dưỡng đời sống của cư dân bản địa.

Nhà thiết kế Minh Hạnh: Kể câu chuyện văn hóa Việt Nam trong đời sống đương đại - Ảnh 2.

Nhà thiết kế Minh Hạnh: Kể câu chuyện văn hóa Việt Nam trong đời sống đương đại - Ảnh 3.

Điểm đáng chú ý là các hoạt động lao động truyền thống được đưa vào trực tiếp trong chương trình. Khán giả nhìn thấy người phụ nữ ngồi bên khung cửi, người gùi nước đi qua sân, người giã gạo giữ nhịp chày. Thay vì chỉ giới thiệu sản phẩm thủ công đã hoàn thiện, sân khấu cho công chúng thấy cả quá trình và bàn tay làm nên sản phẩm ấy. Bộ chiêng Kơ Đơ của người Jrai, được công nhận là Bảo vật quốc gia, cũng hiện diện trong không gian cộng đồng, gắn với đời sống văn hóa đã sản sinh và lưu giữ nó.

Nhà thiết kế Minh Hạnh: Kể câu chuyện văn hóa Việt Nam trong đời sống đương đại - Ảnh 4.

NTK Minh Hạnh muốn giới thiệu di sản trong mối liên hệ với chủ thể đang thực hành và gìn giữ nó

Cách dàn dựng này cho thấy một quan điểm khá rõ của Minh Hạnh: muốn giới thiệu di sản, trước hết phải đặt di sản trong mối liên hệ với chủ thể đang thực hành và gìn giữ nó. Bởi vậy, trong toàn bộ không gian đêm hội, màn hình LED chỉ xuất hiện ở ba vị trí với kích thước nhỏ, đủ hỗ trợ khán giả theo dõi mà không lấn át cảnh quan và con người. Bà không phủ nhận vai trò của công nghệ, nhưng lựa chọn đặt công nghệ ở vị trí phục vụ câu chuyện, thay vì để hiệu ứng thị giác trở thành nhân vật chính.

Nhà thiết kế Minh Hạnh: Kể câu chuyện văn hóa Việt Nam trong đời sống đương đại - Ảnh 5.

MC Mạnh Khang - Minh Phương tham gia dẫn dắt chương trình Đêm hội cồng chiêng Gia Lai năm 2026

Sinh ra tại Pleiku, lớn lên ở Huế, nhiều thập niên gắn bó với áo dài và thổ cẩm, Minh Hạnh có điều kiện tiếp xúc với nhiều vùng văn hóa khác nhau. Kinh nghiệm của một nhà thiết kế được bà mở rộng sang công việc tổng đạo diễn: tổ chức không gian, lựa chọn chất liệu, kết nối con người và tạo nhịp điệu cho câu chuyện. Mỗi địa điểm không phải một phông nền có thể thay thế, mà đòi hỏi cách tiếp cận riêng, bắt đầu từ những giá trị văn hóa vốn có của nơi đó.

Nhà thiết kế Minh Hạnh: Kể câu chuyện văn hóa Việt Nam trong đời sống đương đại - Ảnh 6.

NTK Minh Hạnh luôn dành nhiều tâm huyết cho các chương trình mà chị tham gia dù ở trong vai trò thiết kế thời trang hay tổng đạo diễn

Nếu Gia Lai là câu chuyện về cộng đồng và di sản Tây Nguyên, thì tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Minh Hạnh lựa chọn đạo học làm trục nội dung. Đầu năm 2026, chương trình nghệ thuật "Đạo học" do bà làm tổng đạo diễn được chọn mở đầu cho chuỗi hoạt động kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám. Thay vì chỉ tái hiện không khí khoa cử bằng phục trang hay nghi lễ, chương trình tìm cách kết nối di sản giáo dục với thế hệ hôm nay.

Hình ảnh 950 học sinh lớp 1 và lớp 2 trong những tà áo dài truyền thống, đi từ khu nội tự ra Hồ Văn, là một điểm nhấn của chương trình. Những chiếc áo do nhà thiết kế trao tặng, gắn với con số 950 năm, đưa các em nhỏ vào câu chuyện lịch sử bằng một trải nghiệm trực tiếp. Tại khu vực Giếng Thiên Quang, 50 ông đồ, các môn sinh của học đường truyền thống, 150 học sinh tiểu học và nghệ sĩ trẻ Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội cùng tham gia. Ba thế hệ cùng hiện diện trên nền di tích, gợi sự tiếp nối của truyền thống học tập và đạo lý làm người.

Nhà thiết kế Minh Hạnh: Kể câu chuyện văn hóa Việt Nam trong đời sống đương đại - Ảnh 7.

"Khai Văn" – Lan tỏa tinh thần đạo học Việt Nam. Ảnh: TTXVN phát

Bộ sưu tập áo dài lấy cảm hứng từ thư pháp và tinh thần đạo học khép lại chương trình, đưa nét chữ từ không gian khoa cử vào ngôn ngữ tạo hình của trang phục. Đến mùa thu 2026, trong khuôn khổ Festival Thăng Long – Hà Nội lần thứ II, chương trình "Khai văn" tiếp tục mở rộng cách kể chuyện tại Văn Miếu. Lần đầu tiên, nhà bát giác trong Vườn Giám được sử dụng làm sân khấu, với các hình ảnh lúa vàng, mặt nước và áo dài. Năm nội dung Khai Tâm, Khai Trí, Khai Chí, Khai Nghiệp, Khai Sáng được cấu trúc thành năm cánh cửa, dẫn dắt người xem từ việc tu dưỡng bản thân đến học tập, lập chí và cống hiến cho cộng đồng. Tiết mục múa với những chân hương gợi lòng tri ân tổ tiên, các bậc tiên hiền, đưa một hình ảnh quen thuộc trong đời sống tâm linh vào ngôn ngữ biểu diễn.

Giữa năm 2026, "Đạo học" được giới thiệu tại trụ sở UNESCO ở Paris trong khuôn khổ kỳ họp Đại hội đồng các quốc gia thành viên Công ước 2003 về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể và hoạt động kỷ niệm 50 năm quan hệ Việt Nam – UNESCO. Tại đây, Minh Hạnh đảm nhiệm cả vai trò nhà thiết kế và tổng đạo diễn, từ trang phục, kịch bản, không gian đến sự kết hợp giữa âm nhạc và thời trang.

Nhà thiết kế Minh Hạnh: Kể câu chuyện văn hóa Việt Nam trong đời sống đương đại - Ảnh 8.

Trình diễn bộ sưu tập áo dài của nhà thiết kế Minh Hạnh trong sự kiện kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám tại trụ sở UNESCO. Ảnh: Hữu Chiến - PV TTXVN tại Pháp

Nhà thiết kế Minh Hạnh: Kể câu chuyện văn hóa Việt Nam trong đời sống đương đại - Ảnh 9.

Điểm đáng chú ý của phần trình diễn là việc sử dụng thổ cẩm Tây Bắc, A Lưới, Tây Nguyên cùng tơ lụa Việt Nam. Những chất liệu được tạo nên từ kỹ thuật dệt thủ công của các cộng đồng khác nhau được đặt trong một câu chuyện về đạo học, với năm giá trị Nhân, Lễ, Nghĩa, Trí, Tín. Theo chia sẻ của nhà thiết kế, điều bà tìm kiếm ở mỗi sản phẩm thủ công không chỉ là vẻ đẹp của chất liệu mà còn là câu chuyện phía sau nó. Vì thế, những tấm vải không đơn thuần làm nhiệm vụ trang trí cho bộ sưu tập, mà trở thành một phần nội dung của tác phẩm.

Từ Văn Miếu đến Paris, hành trình của "Đạo học" cho thấy khả năng kết nối giữa di sản, thời trang và nghệ thuật trình diễn. Một câu chuyện về truyền thống giáo dục Việt Nam được kể bằng những chất liệu thủ công của nhiều cộng đồng dân tộc, trước khán giả quốc tế. Đây cũng là cách để những giá trị văn hóa không chỉ được giới thiệu bằng lời thuyết minh, mà có thể được cảm nhận qua hình ảnh, chất liệu và trải nghiệm nghệ thuật.

Nhà thiết kế Minh Hạnh: Kể câu chuyện văn hóa Việt Nam trong đời sống đương đại - Ảnh 10.

NSND Thanh Lam (áo đen đứng giữa) hát nền trong phần trình diễn áo dài của nhà thiết kế Minh Hạnh tại sự kiện. Ảnh: Hữu Chiến - PV TTXVN tại Pháp

Nhìn từ những chương trình Minh Hạnh thực hiện, có thể nhận ra một điểm chung: nghệ nhân không chỉ được mời đến để tham gia cho đủ thành phần, mà cần được đặt vào vị trí trung tâm của câu chuyện. Năm 2024, chương trình thời trang thổ cẩm "Gia Lai ơi" do bà làm tổng đạo diễn quy tụ gần 300 nghệ nhân. Hai năm sau, Đêm hội cồng chiêng Gia Lai có sự tham gia của gần 2.000 nghệ nhân. Sự gia tăng về quy mô cho thấy khả năng mở rộng sự tham gia của cộng đồng trong các hoạt động giới thiệu văn hóa địa phương.

Khi nghệ nhân xuất hiện cùng sản phẩm và kỹ năng của mình, công chúng có cơ hội hiểu rõ hơn giá trị của nghề thủ công. Thổ cẩm không còn chỉ được nhìn thấy ở dạng thành phẩm, mà được kết nối với người dệt, kỹ thuật dệt và câu chuyện văn hóa của từng cộng đồng. Những bài chiêng cổ có thêm không gian tiếp cận khán giả; những học sinh nhỏ tuổi có thêm trải nghiệm trực tiếp với di tích và truyền thống.

Nhà thiết kế Minh Hạnh: Kể câu chuyện văn hóa Việt Nam trong đời sống đương đại - Ảnh 11.

Tuy nhiên, để sân khấu thực sự tạo ra giá trị cho di sản, sự hiện diện trong một đêm diễn cần được nối tiếp bằng những cơ hội lâu dài hơn cho người làm nghề và sản phẩm thủ công. Đây cũng là vấn đề đặt ra với các chương trình quảng bá văn hóa: làm thế nào để sự quan tâm của công chúng không dừng lại ở khoảnh khắc trình diễn, mà chuyển thành sự hiểu biết, nhu cầu tìm hiểu và khả năng sử dụng sản phẩm trong đời sống đương đại.

Từ ngôi làng Tây Nguyên giữa quảng trường đến những tà áo dài ở Văn Miếu, từ không gian Vườn Giám đến sân khấu UNESCO tại Paris, Minh Hạnh cho thấy một hướng tiếp cận nhất quán: bắt đầu từ văn hóa của từng vùng đất, tôn trọng chất liệu và con người bản địa, rồi tìm ngôn ngữ nghệ thuật phù hợp để đưa những giá trị ấy đến với công chúng. Ở đó, nhà thiết kế không đứng thay cho cộng đồng để kể câu chuyện di sản, mà tạo dựng không gian để chính cộng đồng và những người đang gìn giữ di sản được nhìn thấy, được lắng nghe. Đó cũng là giá trị đáng chú ý trong hành trình đưa văn hóa truyền thống bước vào đời sống đương đại.

Nhà thiết kế Minh Hạnh: Kể câu chuyện văn hóa Việt Nam trong đời sống đương đại - Ảnh 12.

NTK Minh Hạnh trong hành trình quảng bá văn hóa và thời trang Việt Nam ở Pháp

Minh Hạnh và hành trình gắn bó với văn hóa dân tộc

Sinh năm 1961 tại Pleiku, nhà thiết kế Đặng Thị Minh Hạnh sớm bộc lộ niềm yêu thích với may mặc, tự may áo dài cho mình từ năm 11 tuổi. Trong quá trình hoạt động nghề nghiệp, chị kiên trì tìm tòi, đưa chất liệu truyền thống, đặc biệt là thổ cẩm và kỹ thuật thêu tay của các dân tộc thiểu số vào ngôn ngữ thời trang đương đại. Năm 1986, chị trở thành Giám đốc Lega Fashion – một trong những trung tâm thời trang đầu tiên ở Việt Nam; đồng thời tham gia tổ chức các chương trình như Vietnam Fashion Week và Vietnam Collection Grand Prix, góp phần thúc đẩy hoạt động sáng tạo, đào tạo nhà thiết kế trẻ.

Năm 1997, Minh Hạnh đoạt giải Đặc biệt tại cuộc thi Asia Collection ở Nhật Bản. Năm 2006, chị được Chính phủ Pháp trao tặng danh hiệu Hiệp sĩ Nghệ thuật và Văn chương. Năm 2015, chị nhận Giải Nghệ thuật và Văn hóa Fukuoka Prize của Nhật Bản, ghi nhận những đóng góp trong việc phát triển và giới thiệu giá trị văn hóa châu Á qua thời trang. Trong nhiều năm, chị đưa áo dài, thổ cẩm và sản phẩm thủ công Việt Nam đến các chương trình trình diễn, giao lưu văn hóa tại nhiều quốc gia; đồng thời gắn bó với các hoạt động nghệ thuật tại Festival Huế.

Bản quyền © Báo điện tử Thể thao & Văn hóa - TTXVN