Hơn 84% chủng Acinetobacter baumannii đã kháng carbapenem, kháng thuốc không còn là lời cảnh báo xa xôi mà là thực tế hằng ngày tại các khoa hồi sức. Tại Mít tinh hưởng ứng Tuần lễ Thế giới nâng cao nhận thức về kháng thuốc ngày 18/11, Bộ Y tế yêu cầu chuyển từ triển khai hoạt động sang quản trị bằng kết quả.
Hơn 84% chủng Acinetobacter baumannii đã kháng carbapenem, kháng thuốc không còn là lời cảnh báo xa xôi mà là thực tế hằng ngày tại các khoa hồi sức. Tại Mít tinh hưởng ứng Tuần lễ Thế giới nâng cao nhận thức về kháng thuốc ngày 18/11, Bộ Y tế yêu cầu chuyển từ triển khai hoạt động sang quản trị bằng kết quả.
Phát biểu tại Mít tinh do Bộ Y tế phối hợp với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tổ chức ở Hà Nội, PGS.TS Đào Xuân Cơ, Thứ trưởng Bộ Y tế, mở đầu bằng trải nghiệm của một bác sĩ hồi sức. Ông nhắc đến những người bệnh đã vượt qua suy hô hấp, suy tuần hoàn nhờ kỹ thuật hiện đại nhất, nhưng vẫn tử vong vì vi khuẩn đa kháng khi các lựa chọn kháng sinh ngày càng thu hẹp.

PGS.TS Đào Xuân Cơ Thứ trưởng Bộ Y tế phát biểu tại buổi lễ. Ảnh: PV
"Đó là thực tế nghiệt ngã", ông nói. Theo Thứ trưởng, kháng thuốc là vấn đề sống còn của chất lượng điều trị, an toàn người bệnh và an ninh y tế quốc gia.
Sự kiện đồng thời sơ kết Kế hoạch hành động phòng, chống kháng thuốc trong y tế giai đoạn 2026-2030 (Quyết định 3534/QĐ-BYT ngày 12/11/2025), với chủ đề "Một sức khỏe, chung hành động: Ngăn ngừa kháng thuốc ngay hôm nay".
Theo WHO, kháng thuốc của vi khuẩn liên quan đến hơn 4,7 triệu ca tử vong trên toàn cầu năm 2021. Năm 2023, cứ 6 ca nhiễm khuẩn được xác nhận bằng xét nghiệm thì có 1 ca kháng kháng sinh; tại Đông Nam Á, tỷ lệ này khoảng 1/3.
Ở Việt Nam, Hệ thống Giám sát quốc gia về kháng thuốc đã mở rộng từ 16 bệnh viện năm 2016 lên 64 bệnh viện năm 2026, phủ 28/34 tỉnh, thành phố. Dữ liệu năm 2024 do Cục Quản lý Khám, chữa bệnh công bố cho thấy 84,1% chủng Acinetobacter baumannii và 46% chủng Klebsiella pneumoniae kháng carbapenem; 76,5% chủng tụ cầu vàng là MRSA.
Carbapenem vốn là "lá chắn" cho nhiều nhiễm khuẩn Gram âm nặng. Khi lá chắn ấy mỏng đi, áp lực dồn sang kháng sinh dự trữ như colistin, loại được Bệnh viện Bạch Mai ghi nhận có mức sử dụng lớn và đang gia tăng.
Tại đây, kháng sinh nhóm Watch (nguy cơ kháng thuốc cao hơn) chiếm khoảng ba phần tư lượng tiêu thụ giai đoạn 2021-2025, trong khi WHO đặt mục tiêu ít nhất 70% lượng kháng sinh sử dụng thuộc nhóm Access vào năm 2030.
Thứ trưởng Đào Xuân Cơ lưu ý quản lý kháng sinh không có nghĩa là hạn chế kháng sinh bằng mọi giá. Chậm dùng kháng sinh phù hợp cho người bệnh nặng có thể phải trả giá bằng tính mạng; lạm dụng kháng sinh phổ rộng lại thúc đẩy vi khuẩn kháng thuốc. "Đúng thuốc. Đúng thời điểm. Đúng người bệnh", ông tóm lại.

Chiến lược quốc gia về phòng, chống kháng thuốc giai đoạn 2023-2030 đặt mục tiêu nâng tỷ lệ bệnh viện triển khai chương trình quản lý sử dụng kháng sinh từ 30% năm 2025 lên 50% năm 2030.
Cục Quản lý Khám, chữa bệnh chỉ ra nhiều điểm nghẽn: thiếu nhân lực, chất lượng xét nghiệm chưa đồng đều, thiếu hóa chất, hệ thống thông tin gián đoạn. Năm 2024, khá nhiều chùm ca lây nhiễm bất thường bị bỏ sót.
"Chúng ta không thể quản lý hiệu quả những nguy cơ mà chúng ta không đo lường được", Thứ trưởng nhấn mạnh. Ông đề xuất bộ chỉ số quốc gia gồm năm nhóm: tỷ lệ kháng thuốc của vi khuẩn ưu tiên; mức tiêu thụ kháng sinh; tỷ lệ dùng kháng sinh phù hợp; tỷ lệ nhiễm khuẩn liên quan chăm sóc y tế; năng lực xét nghiệm và chất lượng dữ liệu.
Sau ba năm phải có báo cáo đánh giá độc lập. Nhưng không áp chỉ tiêu cơ học, bởi bệnh viện nhận nhiều ca sốc nhiễm khuẩn tất yếu dùng nhiều kháng sinh hơn.

Tuần lễ nâng cao nhận thức về kháng thuốc diễn ra từ ngày 18/11-24/11/2026.Ảnh: PV
Phòng ngừa nhiễm khuẩn là biện pháp căn bản để giảm nhu cầu kháng sinh, và đầu tư cho kiểm soát nhiễm khuẩn "không phải là chi phí phụ trợ". Một ca nhiễm khuẩn bệnh viện được ngăn chặn là một đợt kháng sinh không phải kê, một người bệnh bớt ngày nằm viện, một khoản chi bảo hiểm y tế được tiết kiệm. Đó cũng là điều kiện để mục tiêu từng bước miễn viện phí cơ bản trong phạm vi bảo hiểm y tế mà Nghị quyết 72 -NQ/TW hướng tới trở nên khả thi.

Mạng lưới giám sát 64 bệnh viện, công cụ phê duyệt kháng sinh trên bệnh án điện tử hay cảnh báo vi khuẩn đa kháng từ phòng xét nghiệm đến giường bệnh cũng là những "viên gạch" của chuyển đổi số y tế, với điều kiện dữ liệu được dùng để hành động chứ không chỉ để báo cáo.
Tinh thần lấy phòng bệnh làm gốc cũng cần bắt đầu từ mỗi người dân: không tự ý mua kháng sinh, không dùng lại đơn thuốc cũ, không đòi bác sĩ kê kháng sinh khi không cần thiết./.