Khu vực biển và v.n biển với tài nguyên thiên nhiên trù phú hiện đang mang lại sinh kế cho nhiều người dân
Khu vực biển và ven biển với tài nguyên thiên nhiên trù phú hiện đang mang lại sinh kế cho nhiều người dân. Tuy nhiên, trước tác động của biến đổi khí hậu, nơi đây thường xuyên hứng chịu những khắc nghiệt của thiên tai cực đoan như: Bão, nước biển dâng, triều cường, sóng lớn, xâm nhập mặn… với diễn biến ngày càng phức tạp, dị thường.
Rủi ro do thiên tai có nguy cơ gia tăng cùng với tốc độ đô thị hóa, yêu cầu về phát triển kinh tế và ảnh hưởng của biến đổi khí hậu. Trong bối cảnh đó, việc ứng dụng khoa học công nghệ, hợp tác quốc tế giúp nâng cao năng lực dự báo biển sẽ góp phần chủ động phòng, chống, giảm nhẹ rủi ro thiên tai trên biển, đảm bảo sinh kế của người dân vùng ven biển một cách bền vững.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Bá Thủy, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia, dự báo biển đã thực hiện nghiệp vụ cho tất cả các yếu tố hải văn như thủy triều, sóng biển, dòng chảy biển, nước dâng do bão và do gió mùa. Việc dự báo biển cũng ứng dụng khoa học công nghệ nhằm nâng cao chất lượng dự báo như sử dụng các dữ liệu từ mô hình, vệ tinh, radar và các hệ thống quan trắc, nền tảng trực tuyến OpenGeoWeb hỗ trợ dự báo - đây là công cụ giúp nâng cao độ chính xác và tính chủ động trong công tác dự báo, cảnh báo thiên tai bờ biển và trên biển.
Nhờ việc ứng dụng khoa học công nghệ, thời hạn dự báo biển cũng đã được tăng lên như: Sóng biển, dòng chảy biển dự báo đến 10 ngày, nước dâng do bão và gió mùa dự báo trước 3 ngày, thủy triều và cảnh báo triều cường được thực hiện chi tiết trên các trạm khí tượng hải văn ven biển, hải đảo và các vị trí trọng điểm (cửa sông, cảng, khu kinh tế trọng điểm ven biển).

Đẩy mạnh ứng dung khoa học công nghệ và hợp tác quốc tế trong dự báo biển. Ảnh minh họa. Nguồn: TTXVN
Một trong những dự báo quan trọng có ứng dụng khoa học công nghệ trong việc dự báo đó là dự báo bão, áp thấp nhiệt đới trên biển, Tiến sĩ Hoàng Đức Cường, Phó Cục trưởng điều hành Cục Khí tượng Thủy văn cho biết, thông tin dự báo càng sớm càng tốt và được tính bằng giờ chứ không tính bằng ngày như các loại thiên tai khác. Điều này, sẽ giúp các phương tiện hoạt động trên biển nhanh chóng thoát ra ngoài vùng nguy hiểm của bão, áp thấp nhiệt đới hoặc vào kịp thời các khu tránh trú an toàn. Mặt khác các thông tin dự báo phải rất sớm, tin cậy về cả vị trí, cường độ, hướng di chuyển và vùng gió mạnh, sóng lớn để các cơ quan chức năng hoặc chủ phương tiện quyết định phương án an toàn nhất.
Để nâng cao năng lực dự báo biển, việc hợp tác quốc tế đóng vai trò rất quan trọng. Đề cập đến khía cạnh này, Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn Đặng Thanh Mai chia sẻ, trong hơn một thập kỷ qua, hợp tác giữa các cơ quan Việt Nam và Na Uy đã được duy trì thông qua trao đổi kỹ thuật, nghiên cứu chung và các khóa đào tạo thực hành. Những hoạt động này tạo cơ hội để dự báo viên và nhà khoa học Việt Nam tiếp cận công nghệ dự báo biển, công cụ nghiệp vụ và kinh nghiệm chuyên môn; qua đó góp phần nâng cao năng lực tại các đơn vị dự báo từ trung ương đến địa phương.
"Việt Nam thường xuyên chịu ảnh hưởng của các hiện tượng nguy hiểm trên biển như bão, gió mạnh ngoài khơi, sóng lớn và nước dâng do bão. Những hiện tượng này đe dọa cộng đồng ven biển, an toàn hàng hải và cơ sở hạ tầng. Vì vậy, các bản tin dự báo biển cần chính xác, kịp thời và cụ thể theo từng khu vực để hỗ trợ công tác ứng phó, giảm nhẹ rủi ro thiên tai và phục vụ phát triển kinh tế biển", Phó Cục trưởng Đặng Thanh Mai nhấn mạnh.
Theo bà Đặng Thanh Mai, Cục Khí tượng Thủy văn xác định chuyển đổi số, hiện đại hóa mạng lưới quan trắc và dự báo, cũng như tăng cường hợp tác quốc tế là những hướng cần tiếp tục thúc đẩy. Việc làm chủ các mô hình tiên tiến, công nghệ mã nguồn mở và phương pháp dự báo dựa trên dữ liệu sẽ giúp nâng cao chất lượng dự báo nghiệp vụ, đáp ứng tốt hơn yêu cầu ngày càng cao của công tác phòng, chống thiên tai. Ngoài ra, cần ứng dụng sản phẩm Copernicus Marine Service, mô phỏng trường sóng bằng DNORA, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và học máy trong dự báo nước dâng do bão, cùng các công cụ MetOcean Stats và dự báo dựa trên tác động.
Bà Marianne Rabe Knævelsrud, Bí thư thứ nhất Đại sứ quán Na Uy tại Việt Nam nêu rõ, để phát triển các hoạt động kinh tế biển an toàn, bền vững đòi hỏi các bên hiểu rõ hơn điều kiện trên biển và tăng cường hợp tác trong dự báo. Cùng với đó, nhu cầu dự báo và cảnh báo kịp thời thể hiện rõ qua tác động của bão, nước dâng do bão và ngập lụt ven biển tại Việt Nam. Cảnh báo sớm giúp cộng đồng có thêm thời gian chuẩn bị ứng phó; dự báo đáng tin cậy hỗ trợ những người làm việc trên biển quyết định thời điểm ra khơi hoặc quay trở về. Như vậy, những thông tin này có ý nghĩa trực tiếp đối với an toàn và sinh kế của người dân.

Nuôi cá biển bằng lồng HDPE tại tỉnh Khánh Hòa là giải pháp công nghệ mang lại hiệu quả cao. Ảnh: TTXVN phát
Ở khía cạnh ngư dân, ông Hoàng Cầu, xã Diễn Châu, tỉnh Nghệ An, chủ tàu cá chuyên đánh bắt hải sản vùng khơi cho biết: "Việc dự báo thời tiết biển đặc biệt là các thông tin dự báo bão, áp thấp nhiệt đới đối với ngư dân là rất cần thiết và quan trọng. Khi có những loại hình thiên tai nguy hiểm này, chúng tôi cập nhật, theo dõi, đặc biệt là sẻ chia thông tin tình hình thời tiết, bão gió từ các tổ đội khai thác trong Nghiệp đoàn nghề cá qua hệ thống máy móc được trang bị trên tàu, điện thoại di động các thuyền viên mang theo..., từ đó ngư dân chủ động, đảm bảo an toàn cho người và sản xuất".
Mặc dù vậy, các chuyên gia về hải văn cho rằng, dự báo biển còn hạn chế về thời hạn dự báo, độ tin cậy của thông tin dự báo và truyền tải thông tin tới nhiều đối tượng khác nhau do hệ thống quan trắc trên biển thưa. Bên cạnh đó, nhiều bài toán dự báo biển đòi hỏi năng lực tính toán lớn nhưng chưa đáp ứng được nhu cầu về dự báo chi tiết cho các khu vực trọng điểm (tuyến luồng, khu du lịch, cảng biển….), dự báo ngập lụt chi tiết vùng ven biển.
Theo Tiến sỹ Hoàng Đức Cường, từ thực tế trên cho thấy, việc nâng cao hiệu quả công tác dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn nói chung và hải văn nói riêng là hết sức cần thiết, cấp bách. Để nâng cao năng lực dự báo biển, phục vụ phòng, chống thiên tai và phát triển kinh tế biển, cần phải có lộ trình cụ thể và thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp; trong đó, chú trọng đầu tư, tăng cường hệ thống quan trắc trên biển, cả về mật độ trạm và thiết bị quan trắc, công nghệ truyền tin.
Cùng với đó, ngành cần đầu tư triển khai nghiên cứu, phát triển công nghệ dự báo và phục vụ dự báo hiện đại, nhất là những nghiên cứu về xác định nguyên nhân, cơ chế những hiện tượng hải văn nguy hiểm, bất thường, công nghệ dự báo chi tiết tận dụng các nguồn dữ liệu quan trắc, dự báo thời hạn dài hơn... Ngành cần nâng cao năng lực tính toán để đáp ứng cho những bài toán dự báo chi tiết biển và tăng cường năng lực của dự báo viên... Đồng thời tăng cường và đẩy mạnh hệ hợp tác quốc tế để nhận được sự hỗ trợ, chia sẻ về công nghệ dự báo, thiết bị quan trắc, truyền tin và kinh nghiệm dự báo từ các nước trong khu vực và trên thế giới.