Ngày Văn hóa Việt Nam tại Hà Nội: Đưa di sản và bản sắc vào đời sống cộng đồng

Từ không gian phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm đến các làng nghề, di tích, thiết chế văn hóa và từng khu dân cư, chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Hà Nội được triển khai với nhiều hình thức khác nhau.

Ngày 24/11 hằng năm được xác định là Ngày Văn hóa Việt Nam theo Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Đây là dấu mốc nhằm tôn vinh các giá trị văn hóa dân tộc, khẳng định vai trò của văn hóa trong phát triển đất nước, đồng thời mở rộng cơ hội để người dân tiếp cận và thụ hưởng các hoạt động văn hóa.

Tại Hà Nội, việc triển khai Ngày Văn hóa Việt Nam được đặt trong Chương trình hành động số 08-CTr/TU của Ban Thường vụ Thành ủy và Kế hoạch số 100-KH/TU giai đoạn 2026-2030. Theo định hướng này, Ngày Văn hóa Việt Nam không chỉ là một sự kiện tổ chức trong tháng 11 mà được xác định là điểm nhấn văn hóa thường niên, nơi hội tụ và giới thiệu những giá trị, mô hình, sản phẩm, không gian sáng tạo tiêu biểu của Thủ đô. Thành phố cũng đặt mục tiêu gắn bảo tồn di sản với đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, du lịch và phát triển công nghiệp văn hóa.

Chuỗi hoạt động năm 2026 đã được khởi động từ ngày 3-4/10 tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam với chủ đề "Thăng Long - Hà Nội, ngàn năm văn hiến - Muôn sắc Việt Nam". Sự kiện có sự tham gia của đại diện các địa phương và đồng bào nhiều dân tộc, mở đầu cho các hoạt động hưởng ứng trên địa bàn thành phố. Một nội dung đáng chú ý là việc Hà Nội cùng 10 tỉnh, thành phố ký kết quy chế phối hợp trong bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa các dân tộc, phát triển sản phẩm văn hóa, du lịch và tổ chức hoạt động tại Làng. Đây là cơ sở để tăng cường liên kết giữa các địa phương trong khai thác, giới thiệu và gìn giữ không gian văn hóa chung của cộng đồng các dân tộc Việt Nam.

Tâm điểm của chuỗi sự kiện là chương trình "Ngày Văn hóa Việt Nam tại Hà Nội" diễn ra từ ngày 21-24/11 tại không gian phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm. Với dự kiến hơn 30.000 người tham gia, chương trình được tổ chức theo hướng kết hợp nghi lễ truyền thống, diễu hành, biểu diễn nghệ thuật, triển lãm và trải nghiệm văn hóa.

Sáng 21/11, các hoạt động mở đầu gồm lễ dâng hương Đức Vua Lý Thái Tổ lúc 7h00 và lễ khai mạc từ 7h30 đến 9h30. Điểm nhấn là cuộc diễu hành di sản với 18 khối, quy tụ khoảng 2.300 nghệ nhân, người dân đến từ 48 xã, phường, cùng đại diện các thiết chế văn hóa, nghệ sĩ, vận động viên và học sinh. Với sự tham gia của nhiều lực lượng, cuộc diễu hành không chỉ giới thiệu những sắc thái văn hóa khác nhau mà còn tạo cơ hội để các cộng đồng trực tiếp hiện diện trong không gian công cộng của Thủ đô.

Trong hai ngày 21 và 22/11, các chương trình biểu diễn nghệ thuật sẽ diễn ra tại ba địa điểm gồm Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục, khu vực Tượng đài Cảm Tử và ngã tư Tràng Tiền Plaza - Hàng Khay. Các loại hình được giới thiệu khá đa dạng, từ nghệ thuật truyền thống đến đương đại, chèo, cải lương, múa rối, xiếc và kịch. Nhà hát Múa rối Thăng Long, Nhà hát Kịch Hà Nội dự kiến tổ chức các suất diễn, giới thiệu trích đoạn, tiểu phẩm về Hà Nội, kết hợp giao lưu với nghệ sĩ và trải nghiệm nghệ thuật múa rối truyền thống.

Việc đưa biểu diễn nghệ thuật đến các không gian mở của khu vực hồ Hoàn Kiếm có ý nghĩa ở khía cạnh mở rộng khả năng tiếp cận văn hóa. Thay vì chỉ diễn ra trong nhà hát hay các thiết chế chuyên biệt, những loại hình nghệ thuật vốn có thể còn xa lạ với một bộ phận công chúng được giới thiệu trực tiếp tới người dân và du khách. Đây cũng là cách để các nhà hát tìm kiếm thêm công chúng, nhất là thế hệ trẻ, thông qua những hình thức tiếp cận gần gũi hơn.

Cùng với biểu diễn, năm không gian trải nghiệm văn hóa được duy trì từ ngày 21-24/11, tập trung giới thiệu các lớp giá trị khác nhau của Hà Nội. Không gian làng nghề, phố nghề truyền thống với khoảng 30 gian hàng được bố trí tại Quảng trường phía Đông; Nhà triển lãm 45 Tràng Tiền giới thiệu văn hóa Hà Nội qua các thời kỳ; Nhà triển lãm 93 Đinh Tiên Hoàng kết hợp triển lãm nghệ thuật với công nghệ số, thực tế ảo và thực tế tăng cường. Trong khi đó, Trung tâm Văn hóa Hồ Gươm tổ chức triển lãm "Văn hóa Hà Nội - Tinh hoa hội tụ", còn không gian tại số 47 Hàng Dầu giới thiệu chủ đề "Hà Nội - Thành phố Vì Hòa bình và Sáng tạo".

Sự kết hợp giữa trưng bày truyền thống và công nghệ số cho thấy hướng tiếp cận rộng hơn trong giới thiệu di sản. Công nghệ không thay thế giá trị nguyên bản của hiện vật hay không gian văn hóa, nhưng có thể bổ sung phương thức tiếp cận, giúp công chúng quan sát, tìm hiểu và tương tác với di sản theo những cách thức mới. Đây cũng là một trong những yêu cầu được Hà Nội đặt ra trong định hướng kết nối bảo tồn di sản với khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Một điểm nhấn khác là Chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam, dự kiến diễn ra lúc 20h ngày 24/11 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình, với quy mô khoảng 50.000 khán giả và thời lượng tối đa 120 phút. Chương trình do thành phố Hà Nội chủ trì, phối hợp với các cơ quan Trung ương, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng và Đài Truyền hình Việt Nam; dự kiến truyền hình trực tiếp trên VTV1. Lấy dấu ấn văn hóa Thăng Long - Hà Nội làm mạch kết nối, chương trình hướng tới giới thiệu sự hội tụ của các giá trị văn hóa vùng miền, các dân tộc thông qua nghệ thuật và những màn pháo hoa đan xen.

Nếu các hoạt động tại hồ Hoàn Kiếm tập trung vào việc đưa di sản và nghệ thuật đến với công chúng trong không gian đô thị, thì chuỗi hoạt động tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam lại nhấn mạnh sự giao lưu, thực hành văn hóa giữa các cộng đồng. Trong hai ngày 14-15/11, hơn 200 nghệ nhân, đồng bào thuộc 16 dân tộc đang sinh hoạt thường xuyên tại Làng cùng đại diện bốn địa phương Khánh Hòa, Quảng Ngãi, Thanh Hóa và Quảng Ninh sẽ tham gia các hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc.

Đáng chú ý, phạm vi hưởng ứng không dừng ở những địa điểm tổ chức sự kiện cấp thành phố. Tại 126 xã, phường, mỗi địa phương được định hướng tổ chức ít nhất một hoạt động văn hóa, thể thao và lựa chọn một sản phẩm, câu chuyện, không gian hoặc mô hình đặc trưng để giới thiệu. Những hoạt động như tour trải nghiệm di sản Phú Thượng, chương trình "Một ngày trải nghiệm với Thư Lâm", lễ hội vinh danh làng nghề Chuyên Mỹ, Festival làng nghề hoa, cây cảnh Tích Giang hay việc xây dựng bản đồ số di tích, tham quan ảo 360 độ cho thấy sự đa dạng trong cách tiếp cận văn hóa ở cơ sở.

Bên cạnh đó, các lễ hội truyền thống diễn ra trong tháng 11 tại 24 xã, phường cũng được kết nối với chuỗi hoạt động hưởng ứng. Những mô hình như "Nhà văn hóa số", "Bữa cơm đoàn kết" tại thôn, tổ dân phố góp phần mở rộng nội dung Ngày Văn hóa Việt Nam từ biểu diễn, trưng bày sang các hoạt động gắn với sinh hoạt cộng đồng thường ngày.

Việc kết nối Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc 18/11 cũng phù hợp với tinh thần Chỉ thị số 35/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Chỉ thị định hướng hình thành tuần văn hóa đại đoàn kết dân tộc từ ngày 18-24/11, trong đó người dân được xác định là trung tâm, đồng thời là chủ thể tham gia, sáng tạo và thụ hưởng văn hóa.

Từ hồ Hoàn Kiếm đến các làng nghề, di tích và khu dân cư, chuỗi hoạt động trong khuôn khổ Ngày Văn hoá Việt Nam năm 2026 đặt ra một hướng đi đáng chú ý: đưa văn hóa đến gần công chúng hơn, đồng thời tạo điều kiện để cộng đồng trở thành chủ thể gìn giữ và phát huy bản sắc.