Festival Bảo tồn và Phát triển làng nghề toàn cầu lần thứ nhất: Hội tụ tinh hoa, lan tỏa giá trị

Festival Bảo tồn và Phát triển làng nghề toàn cầu lần thứ nhất sẽ diễn ra tại Hà Nội từ ngày 13-16/11/2026, quy tụ các nghệ nhân, doanh nghiệp, nhà thiết kế và đại diện nhiều quốc gia, vùng lãnh thổ. 

Với các hoạt động trưng bày, trình diễn nghề thủ công, giao lưu văn hóa và xúc tiến thương mại, sự kiện tạo không gian kết nối, quảng bá những giá trị đặc sắc của làng nghề Việt Nam và quốc tế. Đây cũng là dịp thúc đẩy hợp tác, mở rộng thị trường, góp phần đưa nghề thủ công truyền thống thích ứng với yêu cầu phát triển trong bối cảnh hội nhập.

Làng nghề Việt Nam - kết tinh giá trị văn hóa, nguồn lực phát triển kinh tế

Trải qua lịch sử hàng nghìn năm hình thành và phát triển, Việt Nam đã hình thành một hệ thống làng nghề đa dạng, trong đó chứa đựng cả một kho tàng văn hóa phong phú, thể hiện qua sản phẩm thủ công, kỹ thuật chế tác, bí quyết nghề nghiệp, phong tục, tập quán và nếp sinh hoạt của người dân. Mỗi nghề truyền thống đều gắn với điều kiện tự nhiên, nguồn nguyên liệu, lịch sử và đặc trưng văn hóa của từng vùng đất. Từ những vật dụng phục vụ đời sống thường ngày đến các sản phẩm mỹ nghệ tinh xảo, sản phẩm làng nghề phản ánh sự khéo léo, óc sáng tạo và cảm quan thẩm mỹ của người thợ Việt Nam.

Giá trị của làng nghề không chỉ nằm ở sản phẩm hoàn thiện mà còn ở quá trình tạo tác và tri thức được tích lũy qua nhiều thế hệ. Đó là kỹ thuật chọn đất, pha men, tạo hình của người thợ gốm; bí quyết dệt, nhuộm, xử lý tơ sợi của người làm lụa; kỹ thuật chạm khắc, ghép nối, tạo hình của người thợ mộc, thợ khảm; hay cách lựa chọn, xử lý nguyên liệu tự nhiên của những người làm mây tre đan... Những kỹ năng này được truyền dạy chủ yếu trong gia đình, dòng họ và cộng đồng nghề, hình thành nên bản sắc riêng của mỗi làng.

Cùng với kỹ thuật sản xuất, làng nghề còn lưu giữ hệ thống di sản văn hóa vật thể và phi vật thể gắn với lịch sử cộng đồng. Đình, đền, miếu thờ tổ nghề, lễ hội truyền thống, những quy ước trong sản xuất và sinh hoạt nghề nghiệp tạo nên không gian văn hóa đặc trưng. Nghệ nhân, thợ giỏi là những người trực tiếp gìn giữ, thực hành và trao truyền những giá trị ấy. Vì vậy, bảo tồn làng nghề cũng chính là bảo tồn tri thức dân gian, ký ức cộng đồng và những hình thức sáng tạo văn hóa được hình thành trong đời sống lao động.

Ở góc độ kinh tế, làng nghề góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn và duy trì các hoạt động sản xuất phi nông nghiệp. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tính đến năm 2025, cả nước có 263 nghề truyền thống, 1.975 làng nghề, làng nghề truyền thống được công nhận với hơn 2.400 nghệ nhân, thợ giỏi. Tổng số cơ sở tham gia sản xuất, kinh doanh ngành nghề nông thôn đạt trên 586.000 cơ sở, với hơn 2,1 triệu lao động. Tổng doanh thu từ hoạt động ngành nghề nông thôn đạt 376.697 tỷ đồng. Những con số này cho thấy quy mô và đóng góp đáng kể của khu vực ngành nghề nông thôn đối với kinh tế và đời sống xã hội.

Đáng chú ý, sản phẩm thủ công mỹ nghệ của Việt Nam đã có mặt tại nhiều thị trường quốc tế, góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người và văn hóa Việt Nam. Các sản phẩm gốm sứ, mây tre đan, sơn mài, thêu ren, đồ gỗ mỹ nghệ... có lợi thế từ nguồn nguyên liệu, kỹ thuật thủ công và tính độc đáo của sản phẩm. Bên cạnh hoạt động sản xuất, nhiều làng nghề đang trở thành điểm đến du lịch, thu hút đông đảo du khách đến tìm hiểu về quy trình chế tác, trải nghiệm nghề và mua sắm. Sự kết hợp giữa sản xuất thủ công, dịch vụ và du lịch góp phần mở rộng nguồn thu, tạo thêm việc làm và nâng cao giá trị kinh tế của tài nguyên văn hóa.

Trong bức tranh chung đó, Hà Nội có vị trí nổi bật với hệ thống làng nghề lâu đời, đa dạng về loại hình và sản phẩm. Theo thống kê, Hà Nội hiện có khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề, trong đó hơn 337 làng nghề, làng nghề truyền thống đã được UBND thành phố công nhận. Đây là nguồn lực quan trọng để Thủ đô phát huy giá trị văn hóa bản địa, phát triển kinh tế nông thôn và hình thành các sản phẩm du lịch đặc trưng.

Hà Nội hiện có 4 làng nghề tham gia mạng lưới các Thành phố thủ công sáng tạo thế giới, đưa Việt Nam trở thành quốc gia có số lượng thành viên đứng thứ hai thế giới, sau Iran, qua đó góp phần khẳng định vị thế của làng nghề Thủ đô trên trường quốc tế. 4 làng nghề đó là: Làng nghề gốm sứ Bát Tràng; Làng lụa Vạn Phúc; Làng nghề khảm trai - sơn mài Chuyên Mỹ và Làng nghề mỹ nghệ Sơn Đồng.

Mỗi làng nghề của Hà Nội mang một dấu ấn riêng, gắn với lịch sử và kỹ thuật sản xuất được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Làng gốm sứ Bát Tràng (xã Bát Tràng) nổi tiếng với nghề làm gốm có lịch sử lâu đời, các sản phẩm đa dạng từ đồ gia dụng đến mỹ nghệ, trang trí. Không gian làng cổ, kiến trúc truyền thống, các lò gốm và hoạt động trải nghiệm làm gốm đã tạo nên sức hấp dẫn đối với du khách trong nước và quốc tế. Làng lụa Vạn Phúc (phường Hà Đông) là một trong những địa chỉ tiêu biểu của nghề dệt lụa truyền thống. Những sản phẩm lụa với kỹ thuật dệt, hoa văn và màu sắc đặc trưng thể hiện sự tinh tế của nghề dệt thủ công. Làng khảm trai ở Chuyên Mỹ (xã Chuyên Mỹ) nổi bật bởi kỹ thuật lựa chọn, cắt ghép và tạo hình những mảnh trai, ốc trên các sản phẩm gỗ, tạo nên những họa tiết có độ tinh xảo cao. Làng nghề mỹ nghệ Sơn Đồng (xã Sơn Đồng) lại nổi tiếng với nghề tạc tượng và đồ thờ. Trong khi đó, Làng mây tre đan Phú Vinh (xã Phú Nghĩa) lưu giữ kỹ thuật đan lát thủ công, tạo ra nhiều sản phẩm gia dụng, trang trí và mỹ nghệ có giá trị. Làng sơn mài Hạ Thái (xã Duyên Thái) được biết đến với kỹ thuật sơn mài và trang trí trên nhiều chất liệu, tạo nên những sản phẩm có chiều sâu về màu sắc và hiệu ứng thẩm mỹ.

Những làng nghề này cho thấy sự phong phú của nghề thủ công Hà Nội, từ gốm, dệt lụa, khảm trai đến mây tre đan, sơn mài. Mỗi sản phẩm vừa đáp ứng nhu cầu sử dụng, vừa chứa đựng giá trị văn hóa và dấu ấn sáng tạo của người thợ. Đây cũng là nền tảng để Hà Nội phát triển các sản phẩm du lịch gắn với trải nghiệm văn hóa, giới thiệu nghề truyền thống và quảng bá hình ảnh Thủ đô.

Kết nối tinh hoa làng nghề toàn cầu, mở rộng cơ hội hợp tác

Festival Bảo tồn và Phát triển làng nghề toàn cầu lần thứ nhất năm 2026 được tổ chức từ ngày 13-16/11 tại Khu di tích Hoàng thành Thăng Long, Hà Nội. Sự kiện do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND thành phố Hà Nội tổ chức, nhằm tôn vinh, quảng bá làng nghề Việt Nam và tạo không gian gặp gỡ giữa nghệ nhân, nhà thiết kế, doanh nghiệp cùng các tổ chức trong nước, quốc tế.

Theo dự kiến ban đầu, Festival sẽ có khoảng 200 đại biểu quốc tế đến từ 40-50 quốc gia, vùng lãnh thổ thuộc 5 châu lục, cùng đông đảo nghệ nhân, thợ giỏi, nhà thiết kế, doanh nghiệp, hợp tác xã và các chủ thể làng nghề trong nước.

Với quy mô khoảng 10.000 m², không gian Festival được bố trí thành nhiều khu vực chuyên đề, giới thiệu sản phẩm thủ công Việt Nam và quốc tế, sản phẩm dự thi, hoạt động trình diễn và tạo tác trực tiếp. Nội dung trưng bày tập trung vào các chủ đề như bảo tồn sản phẩm thủ công, thiết kế sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển xanh, văn hóa, ẩm thực, trải nghiệm và thương mại.

Không gian trưng bày, trình diễn và giới thiệu sản phẩm làng nghề sẽ mở cửa trong suốt thời gian diễn ra Festival. Lễ khai mạc dự kiến tổ chức vào tối 14/11 tại Hoàng thành Thăng Long. Cùng ngày, Hội nghị Xúc tiến đầu tư các sản phẩm ngành nghề nông thôn được tổ chức tại Trung tâm Tinh hoa Làng nghề Việt ở Bát Tràng, tập trung kết nối các chủ thể sản xuất với nhà đầu tư, doanh nghiệp và đối tác trong nước, quốc tế.

Ngày 15/11, chương trình kết nối thiết kế sáng tạo, giao lưu giữa nghệ nhân và nhà thiết kế được tổ chức thông qua Hội thi sản phẩm thủ công châu Á - Thái Bình Dương tại Hoàng thành Thăng Long. Hoạt động giao lưu văn hóa, quảng bá thời trang thủ công của Việt Nam và các nước cũng giới thiệu khả năng kết hợp kỹ thuật truyền thống với tư duy sáng tạo đương đại.

Bên cạnh các hoạt động chính, Festival còn có Hội thi sản phẩm làng nghề và tôn vinh nghệ nhân thành phố Hà Nội lần thứ nhất năm 2026, Hội thi sản phẩm thủ công mỹ nghệ Việt Nam năm 2026, các chương trình văn nghệ, giao lưu văn hóa và trải nghiệm tại một số làng nghề.

Tại cuộc họp rà soát công tác chuẩn bị ngày 3/11, Ban tổ chức cho biết đã có gần 60 quốc gia và vùng lãnh thổ đăng ký 166 gian hàng quốc tế; 24/34 tỉnh, thành phố trong nước đăng ký tham gia. So với dự kiến ban đầu, số lượng quốc gia và vùng lãnh thổ đăng ký tham gia đã mở rộng, cho thấy sự quan tâm của các đối tác quốc tế đối với sự kiện. Các gian hàng sẽ giới thiệu sản phẩm, kỹ thuật thủ công và kinh nghiệm bảo tồn, phát triển nghề truyền thống của nhiều quốc gia, tạo điều kiện để nghệ nhân và doanh nghiệp Việt Nam tìm hiểu những xu hướng, phương thức tổ chức sản xuất và phát triển sản phẩm ở các thị trường khác nhau.

Việc lựa chọn Hoàng thành Thăng Long làm địa điểm tổ chức cũng góp phần tạo chiều sâu văn hóa cho Festival. Là di sản gắn với lịch sử nghìn năm của Thủ đô, không gian này tạo sự kết nối giữa tinh hoa nghề thủ công với những giá trị lịch sử, văn hóa của Việt Nam. Bên cạnh các hoạt động tại khu di tích, chương trình trải nghiệm tại một số làng nghề tiêu biểu của Hà Nội như Vạn Phúc, Chuyên Mỹ giúp đại biểu và du khách trực tiếp tìm hiểu không gian sản xuất, kỹ thuật chế tác và đời sống của cộng đồng làm nghề.

Với lợi thế về bề dày lịch sử, sự đa dạng của nghề thủ công và đội ngũ nghệ nhân giàu kinh nghiệm, Việt Nam có nhiều điều kiện để phát huy giá trị làng nghề trong phát triển kinh tế và giao lưu văn hóa quốc tế. Festival được kỳ vọng góp phần tăng cường kết nối, quảng bá tinh hoa thủ công Việt Nam, đồng thời mở rộng cơ hội hợp tác để các làng nghề thích ứng với yêu cầu phát triển mới, tiếp tục gìn giữ bản sắc và nâng cao giá trị sản phẩm trong đời sống đương đại.