60 phút dành cho nghệ thuật - Liệu pháp cho sức khỏe và hạnh phúc

Dành 60 phút mỗi tháng để chiêm ngưỡng nghệ thuật, bạn có thể cải thiện sức khỏe. Đó là nội dung của đề xuất "liều lượng nghệ thuật được khuyến nghị" đang thu hút sự chú ý khi đặt trải nghiệm thẩm mỹ bên cạnh những hoạt động thường được nhắc đến trong các chương trình nâng cao sức khỏe.

Đằng sau con số 60 phút ấy là nhiều nghiên cứu về mối liên hệ giữa nghệ thuật, sức khỏe tinh thần và những phản ứng sinh học của cơ thể.

Liều lượng được khuyến nghị

Đầu tháng này, Art Fund - tổ chức từ thiện của Vương quốc Anh, hoạt động trong lĩnh vực hỗ trợ bảo tàng và nghệ thuật - đã công bố báo cáo The Recommended Dose of Art: A Prescription for Health and Wellbeing (Liều lượng nghệ thuật được khuyến nghị: Đơn thuốc cho sức khỏe và hạnh phúc).

Báo cáo do Art Fund phối hợp với giáo sư Daisy Fancourt - chuyên gia tâm sinh học và dịch tễ học tại Đại học College London. Công trình tổng hợp hơn 300 nghiên cứu về mối liên hệ giữa việc tiếp xúc, tham gia nghệ thuật với sức khỏe con người, từ sức khỏe tinh thần, khả năng nhận thức đến các phản ứng sinh lý và sức khỏe thể chất.

Từ những bằng chứng nghiên cứu, báo cáo đưa ra "liều lượng nghệ thuật được khuyến nghị", trong đó khuyến nghị mọi người dành ít nhất 60 phút mỗi tháng để tiếp xúc với nghệ thuật tại bảo tàng hoặc phòng trưng bày.

Cách gọi "liều lượng" gợi liên tưởng đến những hướng dẫn quen thuộc trong đời sống, như ăn đủ rau quả, duy trì vận động thể chất hay dành thời gian ngoài trời. Thay vì xem nghệ thuật chỉ là hoạt động giải trí hoặc sở thích cá nhân, Art Fund muốn công chúng nhìn việc này như một phần của lối sống có lợi cho sức khỏe.

Art Fund cũng tiến hành khảo sát trên 2.000 người trưởng thành tại Vương quốc Anh. Kết quả: 89% người tham gia chưa dành đủ thời gian mỗi tháng để tiếp xúc với nghệ thuật theo mức khuyến nghị, chỉ 17% xem hỗ trợ sức khỏe tinh thần là một lợi ích của việc đến bảo tàng và phòng trưng bày, tỷ lệ nhận biết lợi ích đối với sức khỏe thể chất còn thấp hơn khi chỉ ở mức 7%. Như vậy, dù đã có nhiều nghiên cứu, nhận thức của công chúng về vấn đề này còn rất hạn chế.

Điểm đáng chú ý là khuyến nghị này không yêu cầu mọi người phải có kiến thức chuyên môn hay dành nhiều thời gian nghiên cứu tác phẩm. Một chuyến thăm bảo tàng, ngắm nhìn những bức tranh, pho tượng hoặc tác phẩm nghệ thuật khác đã là trải nghiệm có ý nghĩa. Điều quan trọng là sự tiếp xúc trực tiếp, có chủ đích với nghệ thuật, thay vì chỉ vô thức lướt qua.

Khi trải nghiệm thẩm mỹ chạm đến cơ thể

Một nghiên cứu công bố vào tháng 10/2026 trên tạp chí Brain, Behavior, and Immunity tập trung vào phản ứng của cơ thể khi con người xem tranh trong không gian bảo tàng.

Nhóm nghiên cứu - gồm các nhà khoa học thuộc Đại học King's College London và Học viện Nghệ thuật Courtauld - tiến hành nghiên cứu thực nghiệm trên 50 người trưởng thành, khỏe mạnh trong độ tuổi 18 - 40. Trong đó, 25 người xem tranh gốc tại phòng trưng bày, còn 25 người xem những bản sao chất lượng cao trong môi trường phòng thí nghiệm.

Người tham gia được quan sát trong khoảng 20 phút, với 5 tác phẩm lần lượt được trình bày. Các nhà nghiên cứu đo nồng độ cortisol trong nước bọt và một số cytokine liên quan đến phản ứng viêm trước và sau trải nghiệm; đồng thời theo dõi nhịp tim, biến thiên nhịp tim và nhiệt độ da.

Kết quả cho thấy nhóm xem tranh tại phòng trưng bày có mức cortisol giảm khoảng 22% sau buổi xem. Chỉ số IL-6 - một cytokine - giảm khoảng 30%. Nhóm những người xem bản sao tác phẩm nghệ thuật trong phòng thí nghiệm thì không ghi nhận sự thay đổi có ý nghĩa thống kê trong các chỉ số được đo.

Cortisol thường được gọi là hormone căng thẳng bởi nồng độ của nó có thể thay đổi theo phản ứng của cơ thể trước các tình huống gây áp lực. Trong khi đó, IL-6 là một cytokine tham gia điều hòa phản ứng viêm và hoạt động của hệ miễn dịch. Việc các chỉ số này thay đổi sau một trải nghiệm ngắn cho thấy hoạt động thưởng thức nghệ thuật có thể liên quan đến những quá trình sinh lý phức tạp, hơn là cảm giác thư giãn đơn thuần.

Dù vậy, nhóm tác giả nhấn mạnh kết quả cần được diễn giải thận trọng. Nghiên cứu chỉ có 50 người trưởng thành, khỏe mạnh tham gia, thời gian quan sát ngắn, trong môi trường khác nhau và chỉ ghi nhận phản ứng ngay trước, sau buổi xem tranh.

Một hướng nghiên cứu khác xem xét tác động của văn hóa trong thời gian dài hơn. Công trình của giáo sư Fancourt và Urszula Tymoszuk, công bố trên tạp chí The British Journal of Psychiatry năm 2019, phân tích dữ liệu của 2.148 người ở Vương quốc Anh, từ 52 tuổi trở lên và chưa bị trầm cảm ở thời điểm bắt đầu nghiên cứu.

Nhóm tác giả theo dõi mối liên hệ giữa tần suất tham gia hoạt động văn hóa - gồm đến bảo tàng, phòng tranh, nhà hát và rạp chiếu phim - với nguy cơ xuất hiện trầm cảm trong 10 năm tiếp theo.

Kết quả cho thấy những người tham gia hoạt động văn hóa vài tháng 1 lần có nguy cơ phát triển trầm cảm thấp hơn 32% so với nhóm ít hoặc không tham gia. Ở nhóm tham gia ít nhất mỗi tháng 1 lần, tỷ lệ này lên tới 48%. Mối liên hệ vẫn được ghi nhận sau khi các nhà nghiên cứu điều chỉnh một số yếu tố về nhân khẩu học, sức khỏe và xã hội.

Một nghiên cứu khác của giáo sư Fancourt và các cộng sự, công bố tháng 3/2026 trên Annals of the New York Academy of Sciences, tiếp tục mở rộng vấn đề sang quá trình lão hóa.

Khai thác dữ liệu từ Nghiên cứu dọc về lão hóa tại Anh, nhóm tác giả xem xét mối liên hệ giữa tần suất tham gia hoạt động văn hóa và tuổi sinh học của người từ 50 tuổi trở lên. Trong phân tích chính, 3.350 người được chia thành nhóm thường xuyên tham gia và nhóm không tham gia hoạt động văn hóa.

Kết quả cho thấy nhóm thường xuyên tham gia có tuổi sinh học ước tính thấp hơn trung bình khoảng 2,17 năm so với nhóm không tham gia. Tuổi sinh học phản ánh tình trạng và mức độ lão hóa của cơ thể, thay vì chỉ tính theo số năm kể từ khi một người sinh ra.

Bảo tàng trong đời sống thường nhật

Nếu việc thưởng thức nghệ thuật có thể đem lại lợi ích cho sức khỏe, câu hỏi tiếp theo là làm thế nào để hoạt động này trở thành một phần tự nhiên trong đời sống?

Khuyến nghị 60 phút mỗi tháng của Art Fund không đòi hỏi công chúng phải thay đổi hoàn toàn thói quen sinh hoạt. Một chuyến thăm bảo tàng không nhất thiết phải kéo dài cả ngày. Người xem có thể chọn một phòng trưng bày, tập trung vào vài tác phẩm hoặc quay lại một địa điểm quen thuộc để quan sát những chi tiết trước đây chưa chú ý.

Cần nhấn mạnh rằng trải nghiệm này không đòi hỏi các kiến thức chuyên môn. Đồng thời, cũng cần tránh biến trải nghiệm thẩm mỹ thành một nhiệm vụ bắt buộc trong danh sách những việc con người phải hoàn thành để có cuộc sống lành mạnh.

Báo cáo cũng đặt ra yêu cầu mới đối với các bảo tàng. Nếu muốn trở thành không gian gắn bó với đời sống cộng đồng, họ cần vượt ra ngoài vai trò lưu giữ và trưng bày hiện vật. Những chương trình dành cho người cao tuổi, gia đình, trẻ em hay nhóm ít có cơ hội tiếp cận nghệ thuật có thể giúp mở rộng đối tượng khách tham quan. Hoạt động hướng dẫn, thảo luận và tương tác cũng góp phần biến bảo tàng thành nơi gặp gỡ, học hỏi và kết nối xã hội.

Trong một bài tổng quan đăng trên The Lancet vào tháng 10/2026, giáo sư Fancourt cùng các cộng sự tiếp tục đề xuất những định hướng phát triển nghiên cứu, chính sách và thực hành trong lĩnh vực nghệ thuật và sức khỏe.

Nhóm tác giả cho rằng dù hoạt động nghệ thuật hiện diện trong lịch sử và đời sống con người từ lâu, việc tích hợp lĩnh vực này vào hệ thống chăm sóc sức khỏe vẫn cần thêm bằng chứng, phương pháp đánh giá và sự phối hợp giữa các ngành.