thethaovanhoa.vn

Kinh tế sáng tạo TP.HCM: Từ tài nguyên văn hóa đến hệ sinh thái công nghiệp sáng tạo

L.Hiền- S.Dũng 17/11/2026 19:25 GMT+7

Quán triệt Nghị quyết 80-NQ/TW và Nghị quyết 57-NQ/TW, TP.HCM đang chuyển đổi mạnh sang kinh tế tri thức và tài sản trí tuệ. Với lợi thế vượt trội về thị trường và nhân lực, TP.HCM đang hiện thực hóa khát vọng vươn lên thành trung tâm công nghiệp văn hóa hàng đầu khu vực.

Bài 1: Khi công nghiệp văn hóa TP.HCM bước vào kỷ nguyên số

Quán triệt Nghị quyết 80-NQ/TW và Nghị quyết 57-NQ/TW, TP.HCM đang chuyển đổi mạnh sang kinh tế tri thức và tài sản trí tuệ. Với lợi thế vượt trội về thị trường và nhân lực, TP.HCM đang hiện thực hóa khát vọng vươn lên thành trung tâm công nghiệp văn hóa hàng đầu khu vực.

Bản sắc văn hóa phải thành giá trị kinh tế trong mô hình công nghiệp văn hóa TP.HCM

TP.HCM có một lợi thế mà không phải đô thị nào cũng có, một lịch sử đô thị tương đối trẻ nhưng rất giàu lớp văn hóa; sự giao thoa của nhiều cộng đồng; nhịp sống năng động; thị trường tiêu dùng lớn; hệ sinh thái doanh nghiệp, truyền thông và giải trí phát triển; cùng một lực lượng sáng tạo ngày càng đông đảo.

TPHCM có rất nhiều chương trình âm nhạc tạo đươc giá trị về mặt thương mại - Ảnh T.Vũ

TPHCM có rất nhiều chương trình âm nhạc tạo đươc giá trị về mặt thương mại - Ảnh T.Vũ

CHIA SẺ

Nhưng bản sắc văn hóa tự thân chưa phải là một tài sản kinh tế. Một câu chuyện lịch sử nếu chỉ nằm trong tư liệu lưu trữ sẽ có giá trị văn hóa, nhưng chưa chắc tạo ra một chuỗi sản phẩm kinh tế. Một nhân vật nếu chỉ được nhắc đến trong sách chưa trở thành một thương hiệu. Một món ăn nếu chỉ được phục vụ tại một quán chưa hình thành một tài sản có khả năng cấp phép, nhân rộng hay xuất khẩu. Khoảng cách giữa "giá trị văn hóa" và "giá trị kinh tế của văn hóa" chính là nơi tài sản trí tuệ đóng vai trò quan trọng.

Dưới góc nhìn của các chuyên gia phát triển công nghiệp văn hóa, việc hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW và Nghị quyết 80-NQ/TW đòi hỏi TP.HCM phải có một tư duy quản trị hoàn toàn mới trên không gian số: “Chuyển đổi số trong văn hóa không đơn thuần là số hóa tài liệu hay đưa di lên môi trường mạng, mà là việc ứng dụng các công nghệ tiên tiến (như trí tuệ nhân tạo AI, dữ liệu lớn Big Data và chuỗi khối Blockchain) để tái cấu trúc chuỗi giá trị của sản phẩm văn hóa”.

Trong công nghiệp văn hóa, IP (Intellectual Property) được hiểu là "tài sản trí tuệ". Tuy nhiên, thay vì chỉ mang nghĩa pháp lý về sở hữu trí tuệ thuần túy như bằng sáng chế, bản quyền, nhãn hiệu, khái niệm IP trong ngành giải trí và văn hóa được hiểu rộng hơn theo nghĩa là một tài sản sáng tạo có khả năng mở rộng thành một hệ sinh thái đa nền tảng và tạo ra giá trị kinh tế lâu dài.

Từ tài nguyên văn hóa đến chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa TP.HCM

Từ góc độ đó, có thể đặt ra một câu hỏi chiến lược cho TP.HCM: Làm thế nào để những giá trị đặc trưng của thành phố được nhận diện, bảo vệ, phát triển và đưa vào chuỗi giá trị của nền kinh tế sáng tạo?

 "IP thành phố" ở đây là một khái niệm mang tính chiến lược rộng hơn, là một hệ sinh thái trong đó các giá trị sáng tạo và văn hóa của đô thị được nhận diện, bảo hộ, phát triển thành sản phẩm, thương mại hóa và từng bước đưa ra thị trường quốc tế.

Khách du lich rất thích thú trải nghiệm xich lo tour một giá trị văn hóa du lịch đặc thù của TP.HCM-Ảnh Thành Đạt

Khách du lich rất thích thú trải nghiệm xich lô một giá trị văn hóa du lịch đặc thù của TP.HCM-Ảnh Thành Đạt

CHIA SẺ

Nói cách khác, đó là một chuỗi giá trị khởi nguồn từ bản sắc, từ những nét đặc trưng của thành phố, thông qua hoạt động sáng tạo để tạo nên tài sản trí tuệ, tạo ra sản phẩm, từ đó những cá nhân sáng tạo, doanh nghiệp… sẽ đưa ra thị trường và mang về giá trị kinh tế.

TP.HCM không thiếu tài nguyên văn hóa. Điều cần thiết là một cơ chế biến tài nguyên thành tài sản, tài sản thành sản phẩm và sản phẩm thành giá trị. Điều đó không có nghĩa là thương mại hóa mọi giá trị văn hóa.

Văn hóa trước hết vẫn là giá trị tinh thần, lịch sử và cộng đồng. Không phải di sản nào cũng nên trở thành hàng hóa. Nhưng đối với những giá trị có khả năng phát triển thành sản phẩm sáng tạo, thành phố cần tạo điều kiện để người sáng tạo và doanh nghiệp có thể bảo vệ, đầu tư, khai thác và chia sẻ lợi ích một cách minh bạch.

Câu hỏi cần được làm rõ ở đây là Thành phố có thể tạo ra những tài sản trí tuệ nào từ bản sắc của mình. Cần định vị được những giá trị cốt lõi, tài sản nào của TP.HCM có thể trở thành sản phẩm mà thị trường quốc tế muốn trải nghiệm, sử dụng và trả tiền để sở hữu quyền khai thác.

Đây có thể là một trong những câu hỏi quan trọng của chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa TP.HCM trong thập niên tới. Bởi trong nền kinh tế tri thức, sức cạnh tranh của một đô thị không chỉ nằm ở hạ tầng, vốn và quy mô thị trường. Nó còn nằm ở khả năng tạo ra ý tưởng, bảo vệ ý tưởng, biến ý tưởng thành tài sản và đưa tài sản ấy ra thế giới.

Như vậy, chuỗi giá trị cần được làm rõ và hoàn thiện chính là đi từ bản sắc, thông qua sáng tạo để tạo ra "IP thành phố", khai thác những giá trị này và định hình "thương hiệu thành phố".

Bước phát triển tất yếu của tài sản trí tuệ văn hóa từ thực tiễn chính sách

Trên thực tế, từ năm 2022, TP.HCM ban hành Quyết định 266/QĐ-UBND về kế hoạch triển khai Chiến lược sở hữu trí tuệ và phát triển tài sản trí tuệ trên địa bàn thành phố đến năm 2030. Trong đó nhấn mạnh việc nâng cao hiệu quả hoạt động sở hữu trí tuệ từ xác lập, khai thác đến bảo vệ quyền, đồng thời gắn phát triển tài sản trí tuệ với phát triển kinh tế - xã hội và các ngành công nghiệp văn hóa.

Đến năm 2023, thành phố ban hành Đề án phát triển ngành công nghiệp văn hóa đến năm 2030, tập trung vào tám lĩnh vực gồm điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, mỹ thuật, nhiếp ảnh, triển lãm, quảng cáo, du lịch văn hóa và thời trang.

Về mặt chính sách vĩ mô, đầu năm 2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy của Đảng về vị trí, vai trò của văn hóa và con người trong chiến lược phát triển quốc gia.

Trước đó, ngày 14-11-2025, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 2486/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Trong đó, xác định 10 ngành công nghiệp văn hóa chủ chốt, gồm: điện ảnh; mỹ thuật, nhiếp ảnh, triển lãm; nghệ thuật biểu diễn; phần mềm và trò chơi giải trí; quảng cáo; thủ công mỹ nghệ; du lịch văn hóa; thiết kế sáng tạo; truyền hình-phát thanh; xuất bản.

Điện ảnh TP.HCM trong kỷ nguyên số không chỉ nằm ở số lượng rạp chiếu hay doanh thu phòng vé, mà nằm ở hệ sinh thái tài sản trí tuệ- Ảnh ĐPCC

Như vậy, vấn đề đặt ra đối với TP.HCM, không phải là tạo thêm một lĩnh vực chính sách hoàn toàn mới, mà là kết nối các chính sách sở hữu trí tuệ, công nghiệp văn hóa, đổi mới sáng tạo, du lịch, công nghệ và phát triển doanh nghiệp thành một chuỗi giá trị thống nhất. Trong đó, nhiều chuyên gia cho rằng, điện ảnh là lĩnh vực có thể thử nghiệm mô hình IP thành phố.

Năm 2025, TP.HCM được UNESCO công nhận là Thành phố sáng tạo về điện ảnh. Theo UNESCO, hệ sinh thái điện ảnh của thành phố hiện có 6 trường quay, 10 hệ thống rạp với 295 phòng chiếu, 12 nhà hát, một trung tâm điện ảnh, 12 cơ sở đào tạo và 184 không gian sáng tạo. Thành phố sản xuất hơn 30 bộ phim mỗi năm, chiếm khoảng 40% thị trường điện ảnh quốc gia. Ngành điện ảnh được UNESCO ghi nhận có 935 doanh nghiệp, hơn 9.000 lao động và tạo ra khoảng 500 triệu USD trong năm 2024.

Đánh giá về tiềm năng đưa điện ảnh trở thành mũi nhọn thử nghiệm mô hình "IP Thành phố" nhờ lực lượng đổi mới sáng tạo hùng hậu của đô thị, các chuyên gia kinh tế sáng tạo nhấn mạnh: “Sức mạnh của một Thành phố sáng tạo về điện ảnh như TP.HCM trong kỷ nguyên số không chỉ nằm ở số lượng rạp chiếu hay doanh thu phòng vé, mà nằm ở hệ sinh thái tài sản trí tuệ xoay quanh tác phẩm gốc. Áp dụng tinh thần đột phá của Nghị quyết 57-NQ/TW về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) cho công nghệ và kinh tế số, TP.HCM cần sớm thiết lập một hành lang pháp lý mở để thử nghiệm các mô hình thương mại hóa IP xuyên biên giới, hỗ trợ các startup công nghệ - giải trí ứng dụng AI và công nghệ thực tế ảo. Đó chính là chìa khóa để một bộ phim không chỉ kết thúc khi rời rạp, mà tiếp tục sống, sinh sôi và mang lại giá trị kinh tế khổng lồ qua hệ sinh thái trò chơi, âm nhạc, thời trang và không gian trải nghiệm số.”

Một tác phẩm thành công có thể tạo ra nhân vật, câu chuyện, âm nhạc, hình ảnh, thiết kế, sách, hoạt hình, trò chơi, sản phẩm thời trang, đồ lưu niệm, chương trình biểu diễn và các trải nghiệm du lịch. Và mỗi  bộ phim đều có thể trở thành hạt nhân của một hệ sinh thái IP, gắn liền với những giá trị hình ảnh, con người, những đặc trưng văn hóa... 

Bản quyền © Báo điện tử Thể thao & Văn hóa - TTXVN