Giữ nhịp dân ca, nối dài bản sắc văn hóa dân tộc Thái ở Mường Nhé

Tại xã biên giới Mường Nhé, tỉnh Điện Biên, những làn điệu dân ca, điệu múa truyền thống của đồng bào dân tộc Thái đang được duy trì thông qua các lớp truyền dạy và hoạt động văn nghệ tại cộng đồng. Không chỉ góp phần làm phong phú đời sống tinh thần, những hoạt động này còn tạo môi trường để người dân, nhất là thế hệ trẻ, tiếp cận, thực hành và tiếp nối các giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Buổi tối, sau một ngày lao động, tại bản Mường Nhé, những thành viên trong đội văn nghệ lại tập trung luyện tập các điệu múa, làn điệu dân ca truyền thống. Trong không gian sinh hoạt cộng đồng, tiếng nhạc, lời ca hòa cùng những động tác múa nhịp nhàng tạo nên không khí vui tươi, gắn kết. Với nhiều người dân nơi đây, việc tham gia các hoạt động văn nghệ không chỉ là niềm vui sau giờ lao động mà còn là cách để tìm hiểu, gìn giữ những nét văn hóa đặc trưng của dân tộc mình.

Đối với đồng bào Thái, dân ca, dân vũ từ lâu đã gắn bó mật thiết với đời sống lao động, sản xuất và sinh hoạt cộng đồng. Những làn điệu dân ca thể hiện tâm tư, tình cảm, tình yêu quê hương, gia đình; những điệu múa truyền thống phản ánh đời sống tinh thần phong phú, tinh thần đoàn kết và sự gắn bó giữa con người với thiên nhiên, bản làng. Trải qua nhiều thế hệ, các loại hình nghệ thuật dân gian vẫn được duy trì trong những dịp lễ, Tết, ngày hội và các hoạt động văn hóa của cộng đồng.

Tuy nhiên, trước những thay đổi của đời sống hiện đại, khi các hình thức giải trí ngày càng đa dạng, việc duy trì và truyền dạy các loại hình nghệ thuật truyền thống cũng đặt ra không ít yêu cầu. Nếu không được thực hành thường xuyên, những làn điệu dân ca, điệu múa và kỹ năng sử dụng nhạc cụ dân tộc có nguy cơ dần mai một, nhất là trong thế hệ trẻ. Từ thực tế đó, việc tổ chức các lớp truyền dạy dân ca, dân vũ đã tạo thêm cơ hội để người dân tiếp cận, tìm hiểu và thực hành những giá trị văn hóa của dân tộc mình.

Tại các lớp học, người tham gia được hướng dẫn trực tiếp về nhịp điệu, động tác múa, cách thể hiện làn điệu dân ca và tìm hiểu ý nghĩa văn hóa gắn với từng loại hình nghệ thuật. Những động tác chưa thuần thục được người hướng dẫn kiên trì làm mẫu, chỉnh sửa để học viên có thể thực hành đúng hơn. Qua từng buổi học, các thành viên dần tự tin, phối hợp nhịp nhàng và hiểu rõ hơn giá trị của những điệu múa, bài hát truyền thống.

Chị Quàng Thị Hường, Tổ dân cư số 2, xã Mường Nhé, cho biết, được tham gia lớp truyền dạy dân ca, dân vũ truyền thống là niềm vui và cũng là cơ hội để chị tìm hiểu sâu hơn về văn hóa dân tộc Thái. Thông qua sự hướng dẫn của những người am hiểu văn hóa, chị có thêm kiến thức về các làn điệu dân ca, điệu múa và phong tục của dân tộc mình. Chị mong muốn tiếp tục học hỏi, rèn luyện để có thể tham gia tích cực hơn vào các hoạt động văn nghệ tại địa phương, góp phần gìn giữ những giá trị truyền thống.

Không chỉ dừng lại ở việc học các động tác hay làn điệu, các lớp truyền dạy còn tạo điều kiện để người dân tìm hiểu về nguồn gốc, ý nghĩa của từng loại hình nghệ thuật. Đây là yếu tố quan trọng giúp việc bảo tồn không chỉ dừng ở biểu diễn mà còn hướng tới hiểu đúng, thực hành đúng những giá trị văn hóa được lưu truyền. Đặc biệt, việc truyền dạy các loại hình nghệ thuật gắn với nhạc cụ truyền thống như đàn tính tẩu, kéo nhị cũng góp phần duy trì những nét đặc trưng trong đời sống văn hóa của đồng bào Thái.

Ông Lường Văn Sinh, bản Mường Nhé, xã Mường Nhé, là một trong những người tham gia truyền dạy văn hóa truyền thống. Ông mong muốn những kiến thức về dân ca, dân vũ, âm nhạc và nhạc cụ của dân tộc Thái được tiếp tục trao truyền cho con cháu, thế hệ trẻ và các đội văn nghệ ở cơ sở. Theo ông, những điệu múa, nghệ thuật đàn tính tẩu, kéo nhị cùng các làn điệu dân ca là vốn văn hóa quý báu được cha ông lưu truyền từ lâu đời. Vì vậy, việc truyền dạy không chỉ giúp người học biết biểu diễn mà còn góp phần giữ gìn tiếng hát, âm nhạc và bản sắc của người Thái qua các thế hệ.

Từ những kiến thức tiếp thu tại lớp học, nhiều người dân tiếp tục duy trì việc luyện tập trong các đội văn nghệ ở bản. Tại bản Mường Nhé, việc tập luyện được tổ chức đều đặn vào các buổi tối trong tuần. Sau khi hoàn thành công việc gia đình, các thành viên lại cùng nhau tập trung, ôn luyện những điệu múa, bài hát đã được học. Hoạt động này trở thành một phần trong sinh hoạt cộng đồng, góp phần tạo không gian giao lưu, chia sẻ và tăng cường sự gắn bó giữa người dân.

Bà Lò Thị Yến, người dân bản Mường Nhé, cho biết, sau giờ làm việc và hoàn thành công việc gia đình, các thành viên trong đội văn nghệ thường tập trung luyện tập từ 19 giờ 30 phút. Mỗi tuần, đội duy trì ba buổi tập vào thứ Ba, thứ Năm và Chủ nhật. Theo bà, việc cùng nhau luyện tập dân ca, dân vũ không chỉ giúp mọi người nâng cao sức khỏe, có thêm niềm vui trong cuộc sống mà còn là cách thiết thực để duy trì bản sắc văn hóa dân tộc, nhất là khi các thành viên đều có ý thức tự giác tham gia.

Việc duy trì hoạt động của các đội văn nghệ ở cơ sở có ý nghĩa quan trọng trong bảo tồn văn hóa truyền thống. Thông qua các buổi luyện tập và biểu diễn trong dịp lễ, Tết, ngày hội, những làn điệu dân ca, điệu múa có thêm môi trường để được thực hành, lan tỏa. Đây cũng là dịp để những người am hiểu văn hóa hướng dẫn, bổ sung kiến thức cho các thành viên, giúp các loại hình nghệ thuật dân gian tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng thay vì chỉ được giới thiệu trong những sự kiện riêng lẻ.

Bên cạnh sự chủ động của người dân, việc phát huy vai trò của nghệ nhân, người am hiểu văn hóa và thế hệ trẻ cũng là yếu tố quan trọng để duy trì sức sống của các loại hình nghệ thuật truyền thống. Những người có kinh nghiệm không chỉ truyền dạy kỹ năng biểu diễn mà còn giúp người học hiểu được giá trị, ý nghĩa của từng làn điệu, điệu múa, nhạc cụ. Trong khi đó, sự tham gia của thanh thiếu niên góp phần mở rộng lực lượng kế cận, tạo điều kiện để văn hóa dân tộc được tiếp nối lâu dài.

Theo ông Phan Văn Uyên, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Nhé, địa phương luôn quan tâm bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc trên địa bàn. Một trong những nhiệm vụ quan trọng là khôi phục, duy trì và truyền dạy những nét văn hóa đặc sắc thông qua đội ngũ nghệ nhân, người am hiểu văn hóa truyền thống. Cùng với đó, xã đẩy mạnh tuyên truyền, vận động nhân dân, đặc biệt là học sinh và thế hệ trẻ, tiếp nối những giá trị tốt đẹp của cha ông, góp phần xây dựng đời sống văn hóa tinh thần phong phú tại cơ sở.

Thực tế cho thấy, việc duy trì các lớp truyền dạy và hoạt động văn nghệ quần chúng tại Mường Nhé vẫn cần được quan tâm thường xuyên. Địa bàn rộng, điều kiện đời sống của một bộ phận người dân còn khó khăn; trong khi đó, việc tổ chức hoạt động văn hóa cộng đồng cần có sự tham gia của những người am hiểu, không gian sinh hoạt và nguồn lực hỗ trợ phù hợp. Nếu thiếu môi trường thực hành, những kiến thức được tiếp thu tại các lớp truyền dạy sẽ khó duy trì lâu dài.

Vì vậy, bên cạnh việc tổ chức các lớp học, địa phương cần tiếp tục khuyến khích duy trì hoạt động của các đội văn nghệ, tạo điều kiện để người dân thường xuyên giao lưu, biểu diễn và trao đổi kinh nghiệm. Việc kết nối giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng cũng góp phần mở rộng môi trường giáo dục văn hóa, giúp thế hệ trẻ hiểu, yêu và tự hào hơn về bản sắc dân tộc mình.

Từ những lớp truyền dạy đến các buổi luyện tập văn nghệ tại bản làng, những làn điệu dân ca, điệu múa truyền thống đang được tiếp nối bằng chính sự tham gia của người dân. Khi mỗi người không chỉ biết mà còn hiểu, yêu thích và chủ động thực hành văn hóa dân tộc, những giá trị truyền thống sẽ có thêm sức sống trong đời sống hiện đại, góp phần xây dựng xã Mường Nhé ngày càng giàu bản sắc./.