Áo dài người Việt - Khi một biểu tượng văn hóa được kể bằng âm nhạc

Từ một trang phục gắn bó với đời sống người Việt, áo dài đã vượt qua giới hạn của thời trang để trở thành một biểu tượng văn hóa. Với MV "Áo dài người Việt", ca sĩ Đinh Hiền Anh cùng nhạc sĩ Đông Thiên Đức và ê-kíp sáng tạo tìm cách kể lại hành trình ấy bằng âm nhạc - nơi ký ức, lịch sử, vẻ đẹp người phụ nữ và tinh thần Việt Nam gặp nhau trong một cách thể hiện giàu tính đương đại.

Từ biểu tượng văn hóa đi qua chiều dài lịch sử

Áo dài không phải là một biểu tượng được tạo nên trong một ngày. Qua những biến chuyển của lịch sử, đời sống và quan niệm thẩm mỹ, trang phục này đã nhiều lần thay đổi về kiểu dáng, chất liệu, cách mặc. Nhưng vượt lên trên những biến đổi về hình thức, tà áo vẫn giữ một vị trí đặc biệt trong tâm thức người Việt - gắn với vẻ đẹp thanh lịch, kín đáo và duyên dáng của người phụ nữ. Đó cũng là điều thôi thúc Đinh Hiền Anh thực hiện "Áo dài người Việt". 

Theo Đinh Hiền Anh, "mỗi thời kỳ áo dài lại mang một diện mạo riêng, nhưng phía sau những thay đổi ấy vẫn là một mạch nối văn hóa. Đó có thể là hình ảnh người mẹ, người bà; là nữ sinh trong những ngày đến trường; là tà áo trong những dịp lễ, Tết, cưới hỏi; hay hình ảnh người Việt mang trang phục truyền thống xuất hiện tại những không gian văn hóa, ngoại giao quốc tế. Tôi mong muốn "Áo dài người Việt" không chỉ là một ca khúc để ngợi ca vẻ đẹp bên ngoài, mà còn gợi cho người nghe cảm nhận được hành trình của một biểu tượng văn hóa đã sống cùng người Việt qua thời gian". 

Từng là người dìu dắt Đinh Hiền Anh, NSND Thanh Hoa nhận thấy học trò của mình có sự tiến bộ rõ rệt qua thời gian. Chất giọng nữ trung cao vốn mềm mại, giàu cảm xúc ngày càng sâu lắng, đằm hơn, đặc biệt ở khả năng xử lý những ca khúc giàu tính tự sự. Với một tác phẩm về ký ức và văn hóa, sự trưởng thành ấy giúp người hát không chỉ "hát đúng", mà còn biết đặt trải nghiệm của mình vào trong câu hát.

NSND Thanh Hoa chia sẻ: "Theo dõi một chặng đường dài hoạt động nghệ thuật của Đinh Hiên Anh, tôi cảm nhận được sự lắng theo thời gian, giọng hát ngày càng sâu lắng theo những trải nghiệm và người nghệ sĩ khi đặt cảm xúc của mình vào từng câu từ thì tiếng hát sẽ trong veo, đầy tình cảm nhưng vẫn đảm bảo kỹ thuật thanh nhạc"  

Với "Áo dài người Việt", sự sâu lắng ấy giúp tà áo trong âm nhạc không trở thành một hình ảnh trang trí. Nó có thêm ký ức, có tâm trạng và có cả sự chiêm nghiệm.

Khi những giá trị cũ tìm được tiếng nói mới

Nếu Đinh Hiền Anh tiếp cận áo dài từ ký ức và chiều dài lịch sử, thì nhạc sĩ Đông Thiên Đức lại đứng ở một điểm khác: tìm cách chuyển câu chuyện ấy thành một ngôn ngữ âm nhạc có thể chạm tới công chúng hôm nay.  Đông Thiên Đức chia sẻ: "Tôi đã tạo nên nhiều lớp kết hợp, để chất liệu truyền thống có thể gặp tư duy âm nhạc hiện đại. Những âm hưởng mang màu sắc Việt Nam không bị đặt trong một không gian hoàn toàn hoài cổ, mà được mở ra để đối thoại với những phương thức biểu đạt của hôm nay".

Phần âm nhạc của "Áo dài người Việt" được mở rộng qua cách chuyển soạn, phối khí của nhạc trưởng Đồng Quang Vinh cùng Dàn nhạc Sức Sống Mới. Những âm sắc của sáo trúc, đàn bầu, đàn T'rưng, đàn tranh, đàn tỳ bà, đàn nguyệt… được đặt trong cuộc đối thoại với các nhạc cụ giao hưởng phương Tây.

MV "Áo dài người Việt" không đặt tà áo trong một không gian bất biến để chỉ ngợi ca quá khứ, mà nhìn nó như một dòng chảy đang tiếp tục vận động. Những thay đổi về hình thức không làm mất đi căn tính; trái lại, nếu được tiếp nhận và sáng tạo đúng cách, chúng có thể giúp một biểu tượng văn hóa bước gần hơn tới công chúng mới.

Và trong câu chuyện ấy, người phụ nữ vẫn là hình ảnh trung tâm. Từ những người phụ nữ trong ký ức gia đình đến hình ảnh người phụ nữ Việt Nam hôm nay, tà áo trở thành một sợi chỉ nối nhiều thế hệ. Đó không chỉ là vẻ đẹp của dáng hình, mà còn là vẻ đẹp của sự dịu dàng, bản lĩnh, lòng tự trọng và ý thức về cội nguồn.

Có lẽ vì thế, điều đáng nhớ nhất sau một ca khúc về áo dài không nằm ở việc người nghe nhớ được bao nhiêu hình ảnh trong MV, mà là họ có nhìn tà áo bằng một cảm xúc khác hay không.

Nếu sau khi giai điệu khép lại, người ta chợt nhớ đến mẹ, đến bà, đến một người phụ nữ từng mặc áo dài trong ký ức; nếu một người trẻ nhìn tà áo không chỉ như một trang phục đẹp mà như một phần câu chuyện của đất nước; nếu một khán giả quốc tế từ hình ảnh ấy muốn hiểu thêm về con người và văn hóa Việt Nam - khi đó, nghệ thuật đã làm được điều quan trọng hơn cả việc giới thiệu một sản phẩm.

Câu chuyện văn hóa gắn với biểu tượng áo dài Việt Nam đã tạo ra một cây cầu giữa quá khứ và hiện tại để mang nét đẹp này đi xa hơn nữa qua âm nhạc và đó là món quà ý nghĩa dành cho những người yêu văn hóa, yêu di sản, yêu âm nhạc và yêu nét đẹp áo dài Việt Nam qua bao bước thăng trầm của lịch sử.