Hội thảo quốc tế dành cho các nhà sáng tạo âm nhạc: Mở rộng cơ hội hợp tác và phát triển

Kết nối cộng đồng sáng tạo, mở rộng hợp tác quốc tế và bảo đảm quyền lợi của tác giả trước những biến đổi của công nghệ là những vấn đề đặt ra tại Hội thảo quốc tế dành cho các nhà sáng tạo âm nhạc, nằm trong khuôn khổ Hội nghị Ủy ban châu Á - Thái Bình Dương (APC) của Liên minh Quốc tế các Hiệp hội Nhà soạn Nhạc và Lời (CISAC) do Việt Nam đăng cai năm 2026. Những trao đổi tại diễn đàn gợi mở hướng phát triển thị trường âm nhạc, trong đó giá trị sáng tạo được ghi nhận và chuyển hóa thành nguồn lực bền vững.

Vừa qua, hơn 400 đại biểu trong nước và quốc tế đã tham dự Hội thảo "Nhà sáng tạo âm nhạc". Sự kiện tạo không gian đối thoại giữa cơ quan quản lý, các tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, chuyên gia và cộng đồng sáng tạo, cùng tìm kiếm giải pháp bảo vệ, khai thác hiệu quả giá trị tác phẩm.  

Trong thị trường âm nhạc ngày càng rộng mở, một tác phẩm có thể vượt qua biên giới chỉ sau một lần xuất hiện trên nền tảng số. Cơ hội tiếp cận công chúng lớn hơn cũng đặt người sáng tạo trước những yêu cầu mới: hiểu quyền của mình, lựa chọn phương thức hợp tác phù hợp và kiểm soát việc khai thác thành quả lao động.

Bởi vậy, hợp tác quốc tế không chỉ có ý nghĩa đưa âm nhạc Việt Nam đến với những thị trường mới. Đó còn là quá trình kết nối kinh nghiệm, nâng cao năng lực quản lý và xây dựng cơ chế để tác giả được hưởng lợi khi tác phẩm được sử dụng ở nước ngoài. Một thị trường phát triển cần tạo được dòng chảy hai chiều: tác phẩm đến với công chúng và nguồn thu trở lại nuôi dưỡng sáng tạo.

Phát biểu đề dẫn, NSƯT, nhạc sĩ Đinh Trung Cẩn, Tổng Giám đốc Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC), nhấn mạnh trách nhiệm tôn trọng người sáng tạo trong tiến trình phát triển công nghệ. Ông khẳng định: "Chúng ta không đối lập công nghệ với sáng tạo, nhưng mọi tiến bộ công nghệ phải song hành với trách nhiệm tôn trọng và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người sáng tạo. Từ thực tiễn hoạt động của VCPMC, chúng tôi nhận thức sâu sắc rằng, bảo vệ quyền tác giả không chỉ dừng lại ở việc ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm, mà quan trọng hơn là kiến tạo một môi trường trong đó quyền tác giả được tôn trọng như một chuẩn mực văn hóa, được thực thi như một nguyên tắc pháp lý và được vận hành như một nền tảng kinh tế của công nghiệp âm nhạc."

Quan điểm này đặt ra cách tiếp cận cần thiết đối với ngành công nghiệp âm nhạc hiện nay. Công nghệ giúp rút ngắn nhiều công đoạn sản xuất, mở rộng phương thức phân phối và tạo thêm khả năng tiếp cận thị trường. Tuy nhiên, hiệu quả của đổi mới phải được nhìn nhận cả từ quyền lợi của những người làm nên tác phẩm. Khi giá trị kinh tế của âm nhạc gia tăng, người sáng tạo cần có cơ hội được hưởng thành quả tương xứng.

Đánh giá tầm quan trọng của VCPMC trong hợp tác quốc tế, ông Gadi Oron - Tổng Giám đốc CISAC trong bài phát biểu của mình cho rằng: "Một thế kỷ trước, một nhóm nhỏ các hiệp hội tác giả đã cùng nhau ngồi lại với một tầm nhìn chung: đảm bảo các nhà sáng tạo có thể được bảo hộ cho các tác phẩm của mình, bất kể tác phẩm đó được sử dụng ở nơi đâu. Một trăm năm sau, tầm nhìn chung này càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Thế giới đã thay đổi sâu sắc trong một thế kỷ qua. Công nghệ đã chuyển mình vô số lần và tạo ra những tác động khổng lồ lên chúng ta. Nhưng sứ mệnh cốt lõi của chúng ta thì vẫn giữ nguyên: đảm bảo các nhà sáng tạo được tôn trọng, các quyền lợi của họ được bảo vệ, và họ nhận được thù lao xứng đáng cho việc sử dụng các tác phẩm của mình. Việt Nam là một minh chứng tuyệt vời cho thấy tại sao sứ mệnh này lại quan trọng.

Hội thảo quốc tế dành cho các nhà sáng tạo âm nhạc tập trung vào 2 phiên thảo luận quan trọng. Trong phiên thảo luận thứ nhất với chủ đề "Buy-out" do ông Giseob You - Cố vấn Hiệp hội Quản lý Quyền tác giả Âm nhạc Indonesia (WAMI) điều phối cùng sự tham dự của ông Mayur Puri Thành viên Hội đồng Quản trị Hiệp hội Quyền biểu diễn Ấn Độ - IPRS, Phó Chủ tịch APMA; ông Bounlay Kouangmanivanh - Chủ tịch Hiệp hội Nhạc sĩ sáng tác, Tác giả và Nhà xuất bản Lào - LASCAP; ông Thanit Chernpipat - Cố vấn danh dự Tổ chức Bản quyền âm nhạc Thái Lan - MCT cùng Nhạc sĩ  Nguyễn Văn Chung ( thành viên của VCPMC). Đây là những vấn đề gắn trực tiếp với cách thức hợp tác, khai thác tác phẩm và tương lai nghề nghiệp của tác giả. 

Từ góc độ phát triển thị trường, những trao đổi này cho thấy nhu cầu nâng cao năng lực tự bảo vệ của cộng đồng sáng tạo. Bên cạnh chuyên môn nghệ thuật, tác giả cần quan tâm đến phạm vi quyền được chuyển giao, thời hạn khai thác và những lợi ích lâu dài gắn với tác phẩm. Sự chủ động ấy là nền tảng để các bên hợp tác bình đẳng, hạn chế bất đồng và xây dựng quan hệ nghề nghiệp bền vững.

Với AI, vấn đề càng trở nên phức tạp khi công nghệ có thể tham gia từ viết lời, tạo giai điệu, phối khí đến mô phỏng giọng hát. Việc sử dụng tác phẩm làm dữ liệu huấn luyện, xác định đóng góp của con người và phân chia lợi ích kinh tế đang đặt ra những câu hỏi vượt khỏi phạm vi một quốc gia. Vì thế, đối thoại và chia sẻ kinh nghiệm quốc tế trở thành nhu cầu thiết thực, giúp các tổ chức quản lý quyền tác giả cùng nhận diện thách thức và tìm kiếm phương thức thích ứng.

Tại hội thảo, ông Lee Si-Ha, Chủ tịch Hiệp hội Bản quyền âm nhạc Hàn Quốc (KOMCA), tân Chủ tịch Liên minh các nhà sáng tạo âm nhạc châu Á - Thái Bình Dương (APMA), nhấn mạnh: "Nếu không có sự hợp tác và đoàn kết, chúng ta sẽ không thể tiếp tục tiến xa hơn."

Thông điệp này cũng gợi mở hướng phát triển cho âm nhạc khu vực. Mỗi quốc gia có bản sắc, kinh nghiệm và thế mạnh riêng; sự kết nối giúp mở rộng không gian sáng tạo, tiếp cận công chúng mới và hỗ trợ nhau nâng cao năng lực bảo vệ quyền tác giả. Đối với Việt Nam, những cuộc gặp gỡ quốc tế cần được tiếp nối bằng hoạt động trao đổi chuyên môn, hỗ trợ tác giả và kết nối đối tác, để cơ hội hợp tác từng bước trở thành giá trị cụ thể.

Hội thảo "Nhà sáng tạo âm nhạc" nằm trong khuôn khổ Hội nghị Ủy ban châu Á - Thái Bình Dương (APC) của Liên minh Quốc tế các Hiệp hội Nhà soạn nhạc và Lời (CISAC), do Việt Nam đăng cai năm 2026. Trong chuỗi hoạt động này, các nội dung về quản lý dữ liệu, cấp phép và khai thác âm nhạc trực tuyến tiếp tục đặt trọng tâm vào nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền tác giả.

Từ hợp tác giữa các tổ chức đến kết nối giữa những người làm nghề, giá trị lâu dài của diễn đàn nằm ở khả năng tạo dựng môi trường sáng tạo minh bạch và công bằng. Đó cũng là điều kiện để âm nhạc Việt Nam mở rộng cơ hội phát triển, hội nhập sâu hơn và bảo đảm người đứng sau mỗi tác phẩm có nguồn lực tiếp tục sáng tạo.