Đợt 1 Cuộc thi Độc tấu và Hòa tấu nhạc cụ dân tộc: Đã có đầu tư, cần thêm chiều sâu

Tối 30/10, tại Nhà hát Triển lãm và Văn hóa nghệ thuật tỉnh Lâm Đồng, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với UBND tỉnh Lâm Đồng tổ chức bế mạc, tổng kết và trao giải thưởng đợt 1 Cuộc thi Độc tấu và Hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc - 2026.

Sau 5 ngày diễn thi (từ 24 - 30/10), 16 đơn vị nghệ thuật đã mang đến 52 bài dự thi độc tấu, hòa tấu. Ban Tổ chức trao 06 Giải Nhất và 12 Giải Nhì cho các thí sinh, ban nhạc, nhóm nhạc xuất sắc.

Dự lễ bế mạc có Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông, Trưởng Ban Chỉ đạo cuộc thi; NSND Nguyễn Xuân Bắc, Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn, Thành viên Ban chỉ đạo, Trưởng Ban Tổ chức; NSND Phạm Ngọc Khôi, Phó Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam, Thành viên ban tổ chức; ông Lương Đức Thắng, Phó Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tổ chức cuộc thi.

Về phía tỉnh Lâm Đồng có ông Võ Thanh Bình, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Bí thư Đảng ủy phường Phan Thiết; bà Nguyễn Thị Thuận Bích, Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh; bà Mai Thị Xuân Trung, Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh; ông Nguyễn Minh, Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh; ông Tôn Thiện San, Tỉnh ủy viên, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch; bà Lê Thị Hải Duyên, Tỉnh ủy viên, Phó Bí thư Đảng ủy các cơ quan Đảng tỉnh; bà Phan Thị Thanh Mai, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Tỉnh ủy.

Mở đầu chương trình, Nhà hát Nghệ thuật Lâm Đồng và Trung tâm Nghệ thuật truyền thống tỉnh Nghệ An biểu diễn các tiết mục chào mừng: độc tấu đàn T’rưng Tiếng vọng đại ngàn (nhạc sĩ Minh Thu) do nghệ sĩ Ro Da Nai Vi cùng dàn nhạc dân tộc Nhà hát Nghệ thuật Lâm Đồng thể hiện; tốp ca Ngọn lửa cao nguyên (Trần Tiến); độc tấu sáo Rừng xanh vang tiếng ta lư (Phương Nam, phối khí Thanh Hải) do nghệ sĩ Minh An, Trung tâm Nghệ thuật truyền thống tỉnh Nghệ An biểu diễn; hát múa Lâm Đồng Let’s Go (Thanh Pháp). 

Cả hai nghệ sĩ mở màn đều có tên trong danh sách Giải Nhất: Nguyễn Minh An đoạt Giải Nhất Độc tấu, Ro Da Nai Vi nằm trong dàn nhạc Nhà hát Nghệ thuật Lâm Đồng đoạt Giải Nhất Hòa tấu.

Nâng chiều sâu nghệ thuật

Đánh giá tổng kết đợt 1, NSND Thanh Tâm, Chủ tịch Hội đồng Giám khảo, cho biết với chủ đề Âm sắc Việt hội tụ và tỏa sáng, 52 tiết mục dự thi, gồm 35 tiết mục độc tấu và 17 tiết mục hòa tấu, đã mang đến “nhiều màu sắc âm nhạc phong phú, phản ánh sự đa dạng trong hoạt động biểu diễn nhạc cụ dân tộc tại các đơn vị kịch hát dân tộc, ca múa nhạc và các cơ sở đào tạo nghệ thuật chuyên nghiệp”.

Hội đồng Giám khảo ghi nhận: “Mặc dù còn gặp khó khăn về nhiều mặt nhưng các đơn vị đã có sự đầu tư đáng kể cho chương trình và từng tiết mục, đặc biệt là một số đoàn thuộc lĩnh vực ca kịch truyền thống.

Năm nay có sự tham gia của đơn vị nghệ thuật ngoài công lập, góp phần mở rộng thành phần tham dự. Đáng khích lệ là sự xuất hiện của những nghệ sĩ trẻ thể hiện các bài bản cổ “với phong thái tự tin, sự am hiểu và khả năng biểu diễn ấn tượng; một số nghệ sĩ đã chủ động sáng tác và trình diễn chính tác phẩm của mình. Đây là những tín hiệu tích cực cần được khuyến khích và tạo điều kiện phát triển”, NSND Thanh Tâm nhấn mạnh.

Tuy nhiên, bên cạnh những ghi nhận trên, Hội đồng Giám khảo đánh giá trình độ chuyên môn giữa các đoàn còn chưa đồng đều; chất lượng biểu diễn ở một số tiết mục chưa thực sự tương xứng với yêu cầu của cuộc thi, từ kỹ thuật diễn tấu đến khả năng xử lý và thể hiện chiều sâu của tác phẩm. Số lượng tác phẩm thực sự nổi bật về chất lượng nghệ thuật vẫn còn hạn chế.

Theo Hội đồng Giám khảo, “việc sử dụng nhạc cụ điện tử trong một số tiết mục cũng cần được cân nhắc và tiết chế hợp lý, đảm bảo các yếu tố phối khí, âm thanh hỗ trợ cho phần trình diễn chứ không làm lu mờ âm sắc và giá trị biểu cảm của nhạc cụ truyền thống”. Một số đơn vị chưa nghiên cứu kỹ quy chế nên đăng ký chưa đúng bảng thi hoặc chưa đảm bảo thời lượng quy định của tiết mục, “phần nào ảnh hưởng đến kết quả dự thi”.

Từ thực tế cuộc thi, Hội đồng Giám khảo đề xuất mở rộng cơ hội để học sinh, sinh viên tài năng tại các cơ sở đào tạo nghệ thuật được tham gia biểu diễn, giao lưu, học hỏi; tăng cường phối hợp với Hội Nhạc sĩ Việt Nam tổ chức các cuộc thi sáng tác dành riêng cho nhạc cụ dân tộc; đồng thời chú trọng hơn nữa tới công tác quảng bá, truyền thông để cuộc thi “không chỉ là hoạt động chuyên môn của những người làm nghề mà còn đến gần hơn với công chúng”.

Với những đơn vị, nghệ sĩ chưa đoạt giải như mong muốn, Hội đồng hy vọng cuộc thi lần này “sẽ là dịp để tích lũy kinh nghiệm, thêm động lực phấn đấu và tiếp tục khẳng định mình trong những lần thi diễn tiếp theo”.

Phát biểu bế mạc, Thứ trưởng Tạ Quang Đông thống nhất với những đánh giá, nhận xét và kết luận của Hội đồng Giám khảo về kết quả chuyên môn của cuộc thi.

Theo Thứ trưởng, qua các phần thi có thể thấy các đơn vị, nghệ sĩ đã chuẩn bị rất nghiêm túc, thể hiện tinh thần trách nhiệm, trình độ chuyên môn và sự gắn bó với nghệ thuật nhạc cụ dân tộc. “Nhiều tiết mục cho thấy sự đầu tư trong lựa chọn tác phẩm, kỹ thuật diễn tấu và khả năng biểu đạt nghệ thuật, qua đó góp phần khẳng định giá trị, sức hấp dẫn của âm nhạc truyền thống Việt Nam”, Thứ trưởng nói.

Thứ trưởng cũng cho biết, theo quy chế, mỗi tiết mục độc tấu gồm 2 tác phẩm, mỗi tiết mục hòa tấu gồm 3 tác phẩm. Như vậy, với 35 tiết mục độc tấu và 17 tiết mục hòa tấu, trong 5 ngày thi, Hội đồng Giám khảo đã nghe 121 tác phẩm của các đoàn.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Thứ trưởng cho rằng chất lượng biểu diễn ở các tiết mục vẫn cần tiếp tục được nâng cao. “Các đơn vị cần quan tâm hơn đến chiều sâu nghệ thuật, khả năng làm chủ kỹ thuật, sự am hiểu đặc trưng của từng loại nhạc cụ và tính thống nhất trong biểu diễn hòa tấu”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Thứ trưởng đề nghị các đơn vị nghệ thuật phát huy những kết quả đạt được, nghiêm túc tiếp thu các nhận xét chuyên môn của Hội đồng Giám khảo, chủ động xây dựng kế hoạch đào tạo, rèn luyện và nâng cao chất lượng biểu diễn; chú trọng bảo tồn những giá trị đặc trưng của âm nhạc dân tộc, đồng thời phát huy khả năng sáng tạo phù hợp với yêu cầu phát triển của nghệ thuật hiện nay.

Những âm sắc đọng lại

Đợt 1 quy tụ 16 đơn vị nghệ thuật, cơ sở đào tạo đến từ Nghệ An, Huế, Đà Nẵng, Khánh Hòa, Gia Lai, Đắk Lắk, Lâm Đồng, TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh, thành phố Nam Bộ. Năm nay cuộc thi có thêm hai đơn vị ngoài công lập là Trường nhạc Xuân Việt (Công ty CP Truyền thông Xuân Việt) và Công ty TNHH Dấu ấn Show. Mỗi đơn vị mang đến sân khấu thi chất liệu âm nhạc riêng của vùng đất mình, từ nhạc cung đình, nhạc cổ Huế đến âm nhạc Khmer, đờn ca tài tử và cải lương Nam Bộ.

Âm hưởng Tây Nguyên ghi dấu ấn với hai Giải Nhất. Nghệ sĩ Y Cel Niê, Đoàn Ca múa Dân tộc Đắk Lắk, đoạt Giải Nhất Độc tấu với tác phẩm sáo “Dar war (Quay quay)” do chính nghệ sĩ sáng tác. Đơn vị chủ nhà Nhà hát Nghệ thuật Lâm Đồng đoạt Giải Nhất Hòa tấu với các tác phẩm trên đàn T’rưng và nhạc cụ các dân tộc Tây Nguyên. Trong đó, Lời đại ngàn của nhạc sĩ Quốc Vinh cũng nhận giải Nhạc sĩ sáng tác xuất sắc của Hội Nhạc sĩ Việt Nam.

Riêng Huế có hai đơn vị dự thi là Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Cung đình Huế và Học viện Âm nhạc Huế, cả hai cùng đoạt Giải Nhì Hòa tấu.

Với chương trình Sắc âm Cố đô, Học viện Âm nhạc Huế mang đến những bài bản nhạc cổ Huế như Phú lục, Cổ bản, bài Tiểu nhạc cung đình Long ngâm, bên cạnh tác phẩm hòa tấu mới Sắc âm Cố đô của Dương Đức Thụy. Học viện còn có thêm một Giải Nhì Độc tấu (Nguyễn Công Minh, sáo trúc). Lực lượng dự thi gồm giảng viên và sinh viên. Theo ThS Trần Hữu Quang, Trưởng khoa Âm nhạc Di sản - Truyền thống, cuộc thi là “một bài học rất lớn” với sinh viên của Học viện.

“Đây là cuộc thi toàn quốc, kể cả những nghệ sĩ lâu năm họ vẫn thi, và các đoàn đem đến rất nhiều màu sắc để các bạn phải học hỏi”, anh Hữu Quang chia sẻ.

Ở phía Nam, sân khấu cải lương có mặt qua Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang, Nhà hát Cao Văn Lầu và Đoàn Nghệ thuật Cải lương Vàm Cỏ, bên cạnh Đoàn Nghệ thuật Khmer Ánh Bình Minh (tỉnh Vĩnh Long).

Trường Cao đẳng Văn hóa nghệ thuật Cần Thơ (nay sáp nhập vào Trường Cao đẳng Cộng đồng Sóc Trăng) đưa đến phần độc tấu Vọng cổ nhịp 32 trên cây guitar phím lõm của Võ Ngọc Duy Linh và liên khúc các điệu lý Nam Bộ, do lực lượng hai ngành Biểu diễn nhạc cụ truyền thống và Nhạc công cải lương của nhà trường cùng thể hiện. Dàn nhạc của trường nhận giải Dàn nhạc xuất sắc của Hội Nhạc sĩ Việt Nam với tiết mục Chung dòng.

Cuộc thi năm nay được tổ chức lần đầu kể từ khi có Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó đặt yêu cầu xây dựng cơ chế đặc thù trong phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng, trọng dụng và phát huy tài năng văn hóa. 

Đợt 2 của cuộc thi diễn ra từ ngày 6 - 12/11 tại Nhà hát Ca, Múa, Nhạc quốc gia Việt Nam chi nhánh Thái Nguyên, với 17 đơn vị nghệ thuật.