AI mở ra những hướng tiếp cận mới cho nghiên cứu tin sinh học

Ngày 29/10, tại Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành (ICISE), Hội Khoa học Gặp gỡ Việt Nam, Trung tâm ICISE phối hợp với LOBI Vietnam tổ chức trường Sinh học Việt Nam lần thứ 5 (VSOB-5) với chủ đề "Làm chủ AI tác tử trong tin sinh học: Từ khám phá tri thức đến tạo tác động thực tiễn" (Mastering Agentic AI in Bioinformatics: From Insight to Impact). Gần 40 nhà khoa học, nhà nghiên cứu trẻ, nghiên cứu sinh và học viên tham dự VSOB-5.

Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Gia Lai, Tiến sỹ Nguyễn Hữu Hà cho biết: Việc lựa chọn trí tuệ nhân tạo, đặc biệt là AI tác tử, làm trọng tâm của chương trình năm nay cho thấy sự chủ động cập nhật các xu hướng công nghệ mới, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của nghiên cứu khoa học hiện đại. Trong bối cảnh khoa học và công nghệ phát triển mạnh mẽ, trí tuệ nhân tạo đang từng bước làm thay đổi phương pháp nghiên cứu, cách thức xử lý dữ liệu và khả năng khám phá tri thức trong nhiều lĩnh vực, trong đó có sinh học và công nghệ sinh học.

Tiến sỹ Nguyễn Hữu Hà cũng cho rằng, sự gia tăng nhanh chóng về quy mô và độ phức tạp của dữ liệu sinh học, đặc biệt là dữ liệu hệ gen, đặt ra yêu cầu phải có những công cụ và phương pháp phân tích ngày càng hiệu quả. Với khả năng hỗ trợ xử lý dữ liệu, tự động hóa một số nhiệm vụ phân tích và phát hiện các mối liên hệ có ý nghĩa sinh học, AI tác tử mở ra những hướng tiếp cận mới cho nghiên cứu tin sinh học. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả tiềm năng của công nghệ này, bên cạnh kiến thức chuyên môn, các nhà nghiên cứu cần được trang bị tư duy phân tích, kỹ năng sử dụng công cụ và khả năng đánh giá kết quả một cách khoa học.

Theo Ban tổ chức, trong bối cảnh dữ liệu sinh học, đặc biệt là dữ liệu hệ gen, ngày càng gia tăng về quy mô và độ phức tạp, AI đang mở ra những hướng tiếp cận mới trong phân tích, xử lý và diễn giải dữ liệu. Trong đó, AI tác tử có khả năng thực hiện, phối hợp nhiều nhiệm vụ trong một quy trình làm việc, hỗ trợ các nhà nghiên cứu xây dựng quy trình phân tích, khai thác thông tin và phát hiện những mối liên hệ có ý nghĩa sinh học.

Tuy nhiên, để ứng dụng hiệu quả công nghệ này, người nghiên cứu cần kết hợp kiến thức chuyên môn với kỹ năng sử dụng công cụ, tư duy phân tích và khả năng đánh giá kết quả một cách khoa học. Vì vậy, VSOB-5 được thiết kế theo hướng kết hợp giữa báo cáo chuyên đề, cập nhật kiến thức và thực hành trực tiếp trên các bộ dữ liệu thực tế.

Theo chương trình, học viên được tìm hiểu cách ứng dụng AI vào phân tích hệ gen vi khuẩn, dữ liệu metagenomics, nghiên cứu liên kết toàn hệ gen (GWAS) và dữ liệu RNA-seq. Thông qua các bộ dữ liệu được tuyển chọn từ những bài toán nghiên cứu cụ thể, học viên thực hành quy trình phân tích, xác định các đặc điểm và thông tin sinh học có ý nghĩa.

Bên cạnh nội dung thực hành, VSOB-5 có các báo cáo khoa học chuyên đề của những nhà khoa học trong nước, tập trung vào các hướng nghiên cứu liên quan đến AI, tin sinh học và công nghệ sinh học. Điển hình như Tiến sỹ Trần Thượng Vân Du, thuộc Viện Tin sinh học Thụy Sĩ (SIB), Giáo sư thỉnh giảng Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, trình bày về trí tuệ nhân tạo bảo vệ quyền riêng tư và tích hợp dữ liệu đa phương thức trong khoa học sự sống bền vững; bài tham luận của Tiến sỹ Bùi Văn Thạch, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, chia sẻ về quá trình phát triển từ thống kê sinh học đến AI tác tử trong tin sinh học. Trong khi đó, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Hoàng Hải, Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội, đề cập đến triết học khoa học trong thời đại AI và công nghệ sinh học; Phó Giáo sư, Tiến sỹ Chu Đình Tới, Trường Đại học Quốc tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, giới thiệu những vấn đề liên quan đến quang di truyền và tiềm năng kết hợp sinh học, AI với công nghệ ánh sáng.

Chương trình diễn ra trong ba ngày, với lộ trình đào tạo từ nền tảng lý thuyết đến giải quyết các bài toán thực tế. Trong ngày đầu tiên, học viên tìm hiểu quy trình phân tích dữ liệu tin sinh học, chuẩn hóa dữ liệu và cách triển khai AI tác tử để phân tích, trực quan hóa, diễn giải kết quả. Sang ngày thứ hai, học viên được chia thành 5 nhóm, trực tiếp giải quyết các bài toán tình huống chuyên sâu dưới sự hướng dẫn của đội ngũ giảng viên và trợ giảng. Ngày cuối cùng, các nhóm trình bày kết quả và quy trình ứng dụng AI trước hội đồng chuyên gia; nhóm có kết quả xuất sắc nhất được trao giải Vô địch VSOB-5.

Thông qua chương trình, Ban tổ chức kỳ vọng học viên nâng cao năng lực chuyên môn, mở rộng kết nối nghiên cứu và hình thành những ý tưởng hợp tác mới, góp phần thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong nghiên cứu khoa học sự sống tại Việt Nam.